Oud-Turnhout

Oud-Turnhout

Gemeente in België
Geografie
Gewest	Vlaanderen
Provincie	Antwerpen
Arrondissement	Turnhout
Coördinaten	51°18′N, 4°59′E
Oppervlakte – Onbebouwd – Woongebied – Andere	38,8 km² (2009) 76,1% 13,34% 10,56%
Bevolking (Bron: Statbel)
Inwoners – Mannen – Vrouwen – Bevolkingsdichtheid	12.872 (01/01/2010) 49,84% 50,16% 332 inw./km²
Leeftijdsopbouw 0–17 jaar 18–64 jaar 65 jaar en ouder	(01/01/2008) 19,30% 64,19% 16,51%
Buitenlanders	11,26% (01/01/2008)
Politiek en bestuur
Burgemeester	Leo Nys (CD&V/N-VA)
Bestuur	CD&V/N-VA, sp.a
Zetels CD&V/N-VA Vlaams Belang Open Vld sp.a Groen!	23 11 4 3 3 2
Economie
Gemiddeld inkomen	16.401 euro/inw. (2007)
Werkloosheidsgraad	5,37% (jan. 2009)
Overige informatie
Postcode 2360	Deelgemeente Oud-Turnhout
Zonenummer	014
NIS-code	13031
Politiezone	Turnhout
Website	www.oud-turnhout.be
Detailkaart
ligging binnen het arrondissement Turnhout in de provincie Antwerpen
Portaal    België

Oud-Turnhout is een gemeente in het noordoosten van de Belgische provincie Antwerpen. De gemeente behoort tot het kieskanton Turnhout en het gerechtelijk kanton Arendonk. De Kempense gemeente telt 12.921 inwoners (31/12/2010). Oud-Turnhout wordt in het zuiden doormidden gesneden door de E34.

Toponymie

De naam Oud-Turnhout duikt reeds op vanaf de 14de eeuw als Vetus Turnholtum (1333), Oud-Tuernout (1405) en Viès-Tournout (1414). Uit een akte van schenking (1187) van Gerard van Duffel aan de Tempeliers blijkt dat het vroegste Turnhout inderdaad in het huidige Oud-Turnhout lag.

Geschiedenis

De eerste officiële vraag tot afscheiding van Turnhout dateert van 22 juli 1836. Deze werd net zoals aanvragen uit 1852 en 1853 verworpen. In 1858 geeft de Kamer van Volksvertegenwoordigers een gunstig advies en stemt de Senaat eveneens in, zodat koning Leopold I op 29 december 1858 het besluit tekent. Oud-Turnhout werd op 1 januari 1859 een zelfstandige gemeente met 2.807 inwoners.

De gemeentegrens wijzigde vrij drastisch bij de fusie van gemeenten op 1 januari 1977. Oorspronkelijk was het de bedoeling Oud-Turnhout samen te voegen met Turnhout, Beerse en Vosselaar doch dit voorstel werd afgewezen. Oud-Turnhout moest wel het gehucht Schoonbroek afstaan aan Retie en Kijkverdriet overdragen aan Ravels. Daardoor kromp niet alleen de oppervlakte van 4.774 ha tot 3.986 ha, maar moest de gemeente ook 1.038 bewoners inleveren.

Samen met de stad Turnhout en de gemeenten Beerse en Vosselaar maakt Oud-Turnhout sinds 1999 deel uit van de Projectvereniging Regionaalstedelijk Gebied Turnhout. In 2008 kreeg deze samenwerking een nieuwe naam: Stadsregio Turnhout.

Geografie

Woonkernen

Er zijn drie grote woonkernen:

• Centrum (5.453 inwoners - 31/12/2010)
• Oosthoven (3.677 inwoners - 31/12/2010)
• Zwaneven (3.791 inwoners - 31/12/2010)

Daarnaast telt de gemeente door haar landelijk karakter nog twaalf minder dichtbebouwde zones met een eigen naam:

• Hoge Darisdonk en Corsendonk (ten zuiden van de E34)
• Lage Darisdonk, Rhoode en Arselt (ten noorden van de E34)
• Rist (ten noorden van Oosthoven)
• Eigen, Brooseinde en Draaiboom, (rond het Centrum)
• Schuurhoven (tussen Centrum en Oosthoven)
• Hoge Mierdsedijk (ten zuiden van het natuurreservaat Landschap De Liereman)
• De Lint (aansluitend bij Zwaneven)

Aangrenzende gemeenten

Aangrenzende gemeenten
	Ravels
Turnhout		Arendonk
Kasterlee		Retie

Demografie

Samenstelling

Oud-Turnhout evolueerde van een agrarische tot een residentiële gemeente. Het aantal inwoners op 31/12/2010 bedroeg 12.921, waarvan 6.446 mannen en 6.475 vrouwen, verdeeld over 5.214 gezinnen. Dat is een toename van 57 inwoners i.v.m. 2009.

Op 31/12/2010 waren er 1.545 niet-Belgen in de gemeente, verdeeld over 49 nationaliteiten (11,96% van de bevolking). De grootste groep zijn de Nederlanders: 1.373. Het merendeel daarvan ontdekte de gemeente in de periode dat België voor hen nog een belastingparadijs was. Zij vestigden zich voornamelijk in het bosrijke gebied De Lint, (Zwaneven).

Bevolkingsdichtheid

De bevolkingsdichtheid bedraagt 324,16 inwoners per km² (31/12/2010).

Evolutie van het inwoneraantal

19e eeuw

Jaar	1806	1816	1830	1846	1856	1866	1876	1880	1890
Inwoneraantal	-	-	-	-	-	2824	2710	2677	2756
Opmerking:resultaten volkstellingen op 31/12

20e eeuw tot aan herinrichting gemeenten

Jaar	1900	1910	1920	1930	1947	1961	1970	1976
Inwoneraantal	3077	3709	3860	4482	6175	7383	9245	10.784
Opmerking:resultaten volkstellingen op 31/12 tot en met 1970 + 31/12/1976

Na de gemeentelijke herinrichting

Jaar	1977	1980	1985	1990	1995	2000	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011
Inwoneraantal	9.746	10.526	10.945	11.377	12.191	12.413	12.475	12.567	12.653	12.633	12.677	12.818	12.864	12.921
Opmerking:Inwoneraantal op 01/01 - Bron:NIS

Bezienswaardigheden

Oud-Turnhout bezit zeven geklasseerde monumenten: Landschap De Liereman (1940), Sint-Bavokerk (1957), Priorij Corsendonk (1970), Hofke van Chantraine (1999), Sint-Antonius-Abtkerk (1999), Hoeve Kuilend (1999) en het gemeentehuis (1999).

• De Sint-Bavokerk (Centrum) waarvan het benedengedeelte dateert uit de 14de eeuw is sinds 1957 een beschermd monument. De kerk is een pseudobasiliek in baksteen met een driebeukig schip, een kruisbeuk met kruisingtorentje en een driezijdig gesloten koor. In de kerk hangt een schilderij van het wapenschild van de gemeente. Dit wapenschild is het oorspronkelijke wapen van de familie van der Beken-Pasteel, waarvan jonkheer Frans de strijd voor onafhankelijkheid van Oud-Turnhout leidde. Hij werd ook de eerste burgemeester. Op 10 februari 1776 werd de kerk zwaar beschadigd tijdens een wervelstorm: de toren werd afgerukt en kwam op de noordzijde van het gebouw terecht. De herstelling gebeurde nog datzelfde jaar.
• De Sint-Antonius-Abtkerk (Oosthoven) uit 1893 in neo-romaanse stijl, is een ontwerp van architect Pieter Jozef Taeymans en sinds 1999 een beschermd monument. In de kerk staat een 16de-eeuws beeld van Sint-Anna-ten-Drieën.
• De Onbevlekt Hart van Mariakerk (Zwaneven) uit 1956.
• De priorij Corsendonk. Opmerking: het Onze-Lieve-Vrouwaltaar uit de priorij staat in de kerk van Sint-Job in Schoonbroek (Retie).
• Het Hofke van Chantraine, waarin nu onder andere het toerismekantoor is gehuisvest, was voorheen de pastorie van de Sint-Bavoparochie (Centrum) en werd in 1895 in neo-Vlaamse renaissancestijl gebouwd naar een ontwerp van architect Pieter Jozef Taeymans. Sinds 1999 is het gebouw erkend als monument. De naam verwijst naar de Tempeliers die in 1212 een woning kregen in de gemeente van Hendrik, de hertog van Brabant^[1].
• Hoeve Kuilend (Centrum) is enkel via een smal kasseipad bereikbaar en ligt volledig ingesloten achter de Koning Boudewijnlaan en de Steenweg Zevendonk. Het woonstalhuis heeft een bouwlaag verdeeld in zeven traveeën, onder een afgewolfd zadeldak en zou dateren uit de 18e eeuw. De hoeve werd in 1999 geklasseerd.
• De pastorie van Oosthoven, in 1919 gebouwd naar een ontwerp van architect Pieter Jozef Taeymans.
• Het gemeentehuis (Centrum) werd in 1907 gebouwd in neo-traditionele architectuur naar een ontwerp van Jules Taeymans. In mei 1940 werd het gebouw zwaar beschadigd door Duitse troepen, na WO II hersteld en in 1999 geklasseerd.
• Twee natuurreservaten die worden beheerd door de vzw Natuurpunt. Landschap De Liereman is 430 ha groot en heeft een eigen bezoekerscentrum (Schuurhovenberg 43). De Tikkebroeken wordt gedeeld met buurgemeente Kasterlee.
• Oud-Turnhout maakt sinds 2005 deel uit van Het Land van Turnhout een toeristisch recreatief samenwerkingsverband tussen de gemeenten Arendonk, Beerse, Oud-Turnhout, Ravels, Turnhout en Vosselaar.
• Aan de Lage Mierdseweg (Oosthoven) herdenkt een gedenksteen aan het neerstorten van de Lancaster I (LM115 DX-M) van het 57 Sqn op 22 juni 1944. Van de zeven bemanningsleden overleefden er drie de crash niet.
• Nog aan de Lage Mierdseweg (Oosthoven) herinnert een tweede gedenksteen aan de crash van de Lancaster ME782 LE-N van het 630 Sqn, waarvan de volledige crew om het leven kwam nadat het vliegtuig op 22 juni 1944 in volle vlucht werd neergeschoten.
• Op de hoek van de Jagerstraat en Kayputtenweg (Zwaneven) herinnert een gedenksteen aan de noodlanding van de door afweergeschut geraakte Poolse Wellington R1184 BH-B bommenwerper in de nacht van 10 op 11 juli 1941. De 6-koppige bemanning overleefde de crash en bleef krijgsgevangen tot het einde van WOII.
• In Rhoode (Zwaneven) herinnert een monument aan de crash van een Amerikaanse C-47 Skytrain op 19 september 1944. Dit transportvliegtuig maakte deel uit van Operatie Market Garden waarmee tijdens WOII de bruggen in Arnhem (Nederland) ongeschonden in handen moesten komen van de geallieerden, maar werd neergehaald door Duits luchtafweergeschut en stortte neer achter de kapel van Rhoode. De vier bemanningsleden kwamen hierbij om.

Zie ook: Lijst van onroerend erfgoed in Oud-Turnhout

• 

  Oud-Turnhout Landschap De Liereman (1)

• 

  Oud-Turnhout Landschap De Liereman (2)

• 

  Oud-Turnhout Kerkstraat

• 

  Oud-Turnhout Hofke van Chantraine (VVV kantoor)

Cultuur

Evenementen

Centrum

• kermis op de tweede zondag van juli en de eerste zondag van oktober. De kermisfoor staat op het dorpsplein op zaterdag, zondag, maandag en dinsdag.
• jaarmarkt op de eerste zondag van oktober
• markt: wekelijks op dinsdag van 14 tot 18 uur op het dorpsplein (Centrum), tenzij dit een feest- of kermisdag is.
• Zomer op het Plein: openluchtmanifestatie

Oosthoven

• in januari Sint-Antoniusviering: na de eucharistieviering worden aan de uitgang van de kerk varkenskoppen per opbod verkocht.
• Ansarat Festival (tot 2010)
• Mierdse feesten

Zwaneven

• 3de woensdag van mei: jaarlijkse bedevaart naar de kapel van Rhoode met uitdeling van koeken.

Politiek

Voormalig burgemeesters

Zie Lijst van burgemeesters van Oud-Turnhout voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Bestuur en voorzieningen

De gemeenteraad vindt plaats elke derde donderdag van de maand (uitgezonderd juli en augustus). Het college van burgemeester en schepenen komt bij elkaar elke woensdag (niet openbaar).

Sport

Sportinfrastructuur

Centrum

• Sinds 1989 wordt De Hoogt uitgebouwd tot een sportpark. De overdekte sportaccommodaties omvatten een sporthal, gymzaal, gevechtssportzaal, kegelbaan, tenniscentrum en skicentrum. De openluchtinfrastructuur op de Hoogt bestaat uit drie voetbalterreinen, een kunstgrasterrein, een petanqueterrein, een veldhockeyterrein, een trainingsveld voor honden, een boogschietweide, een ruiterweide, een skateramp, een fit-o-meter, een Finse piste (1 km), negen tennisvelden, twee velden voor mini- en miditennis en een tennismuur.
• Gemeentelijke visvijver (Kerkstraat - achter Hofke van Chantraine)
• Loopparcours in de Liereman
• Mountainbike-route PiereLiereBinkenpad: 60 km in 3 gemeenten: Oud-Turnhout, Ravels en Turnhout
• Manège 't Groenhof, Laks 11

Zwaneven

• 3 voetbalterreinen op Rhoode

Oosthoven

• 2 voetbalterreinen in de Polderstraat van K.S.K. Oosthoven.
• overdekte kegelbaan in gemeenschapscentrum De Heischuur

Sportevenementen

• Dwars door Oud-Turnhout: jaarlijkse volksloop die in 2008 voor de 25ste keer plaatsvond. Deelnemers wandelen, lopen of doen aan Nordic ­Walking over een afstand naar keuze, waarbij tijden geen rol spelen.
• Beker van Oud-Turnhout: in augustus nemen de drie Oud-Turnhoutse voetbalploegen - KSV Oud-Turnhout, FC Zwaneven en KSK Oosthoven - het sportief tegen elkaar op. Van de duiveltjes tot de reserven wordt er gestreden voor de eer en de Beker van Oud-Turnhout. De wedstrijden worden beurtelings op de terreinen van een van de clubs georganiseerd.
• Lieremanloop: jaarlijkse volksloop (oktober) die vertrekt aan het bezoekerscentrum De Liereman

Bekende inwoners

Geboren

• Micha Marah (1953), zangeres - pseudoniem van Aldegonda Leppens
• Leo Op de Beeck (1905-1972), auteur
• Theo Op de Beeck (1901-1993), acteur, dichter, kunstenaar - ereburger (1981)
• Alfons Steurs (1876-1955), worstelaar
• Karel Van Miert (1942-2009), socialistisch politicus en vrijmetselaar
• Rik Van Steenbergen (1924-2003), wielrenner
• Gregorius Celestijn Waterschoot (1914-2009), prelaat-emeritus norbertijnenabdij Postel (1951-1985)
• Koen Bauweraerts(1983), hardstyle-dj (DJ Coone)

Woonachtig

• Marc Dex, zanger
• Margriet Hermans, zangeres en politica
• Willy In 't Ven, prof-wielrenner (1966 - 1978)
• Leo Proost, drievoudig wereldkampioen stayeren (1963-1967-1968)
• Michael Reiziger, Nederlands voetballer
• Huug Van Gompel, (mede-)oprichter uitgeverij Garant
• Achilles Cools, kunstschilder

Partnersteden

• Oud-Turnhout onderhoudt sinds 1989 een informele jumelage met Dumbrava, een deelgemeente van Cluj (Roemenië) die circa 450 inwoners telt. [2]
• Oosthoven is verbroederd met Stadt Osthofen (Duitsland). [3]

Zie ook

• Lijst van onroerend erfgoed in Oud-Turnhout

Externe links

• Gemeente Oud-Turnhout
• Hofke van Chantraine
• Land van Turnhout

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

• Hosten, J (2006) De tempeliers: de tempelorde tijdens de kruistochten en in de Lage Landen.

Amsterdam: Pearson Education Benelux.

Mediabestanden

Zie de categorie Oud-Turnhout van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

51° 19' NB, 4° 59' OL