Oud-Turnhout

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Oud-Turnhout
Gemeente in België Vlag van België
Wapen van Oud-Turnhout
Oud-Turnhout
Oud-Turnhout
Geografie
Gewest Flag of Flanders.svg Vlaanderen
Provincie Flag of Antwerp.svg Antwerpen
Arrondissement Turnhout
Oppervlakte
– Onbebouwd
– Woongebied
– Andere
38,8 km² (2011)
75,95%
13,52%
10,53%
Coördinaten 51° 19' NB, 4° 59' OL
Bevolking (Bron: ADSEI)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkingsdichtheid
13.040 (01/01/2014)
49,95%
50,05%
336,12 inw./km²
Leeftijdsopbouw
0–17 jaar
18–64 jaar
65 jaar en ouder
(01/01/2008)
19,30%
64,19%
16,51%
Buitenlanders 11,85% (01/01/2010)
Politiek en bestuur
Burgemeester Leo Nys (CD&V/N-VA)
Bestuur CD&V/N-VA, sp.a
Zetels
CD&V/N-VA
Vlaams Belang
Open Vld
sp.a
Groen!
23
11
4
3
3
2
Economie
Gemiddeld inkomen 18.011 euro/inw. (2011)
Werkloosheidsgraad 5,37% (jan. 2009)
Overige informatie
Postcode
2360
Deelgemeente
Oud-Turnhout
Zonenummer 014
NIS-code 13031
Politiezone Regio Turnhout
Website www.oud-turnhout.be
Detailkaart
Oud-TurnhoutLocatie.png
ligging binnen het arrondissement Turnhout
in de provincie Antwerpen
Portaal  Portaalicoon   België

Oud-Turnhout is een gemeente in het noordoosten van de Belgische provincie Antwerpen. De gemeente behoort tot het kieskanton Turnhout en het gerechtelijk kanton Arendonk. De Kempense gemeente telt 12.965 inwoners (01/01/2013). Oud-Turnhout wordt in het zuiden doormidden gesneden door de E34.

Toponymie[bewerken]

De naam Oud-Turnhout duikt reeds op vanaf de 14de eeuw als Vetus Turnholtum (1333), Oud-Tuernout (1405) en Viès-Tournout (1414). Uit een akte van schenking (1187) van Gerard van Duffel aan de Tempeliers blijkt dat het vroegste Turnhout inderdaad in het huidige Oud-Turnhout lag. Ook uit een pauselijk onderzoek naar de bezittingen van de Orde van Malta (1373) wordt vermeld dat daar een laathof bij was van de hospitaalridders van de Commanderij van Ter Braecke/Chantraine vermeld. Deze bezittingen lagen in Oud-Turnhout, tussen de huidige Kerkstraat en de Van der Bekenlaan en werden in 1796 verkocht.

Geschiedenis[bewerken]

Prehistorie[bewerken]

  • Tijdens opgravingen op het bedrijventerrein Bentel werd in 2011 een (graf)kuil met gecremeerde beenderen en gepolijst artefacten in vuursteen uit het midden-neolithicum (4de millennium BC) aangetroffen. Het is een unieke ontdekking, omdat er in de Kempen zeer weinig sporen zijn teruggevonden uit die periode.[1]

Ontstaan[bewerken]

  • De eerste officiële vraag tot afscheiding van Turnhout dateert van 22 juli 1836. Deze werd net zoals aanvragen uit 1852 en 1853 verworpen.
  • In 1858 geeft de Kamer van Volksvertegenwoordigers een gunstig advies en stemt de Senaat eveneens in, zodat koning Leopold I op 29 december 1858 het besluit tekent.
  • Oud-Turnhout werd op 1 januari 1859 een zelfstandige gemeente met 2.807 inwoners.

19de eeuw[bewerken]

  • Bij het graven van het kanaal Dessel-Schoten stootte men in 1846 op rijke lagen kleigrond en daardoor ontstond een industrieel centrum met steen-, pannen- en cementfabrieken. Dat bracht dan weer een immigratie en huisvesting van mensen uit meer zuidelijke gemeenten met zich, waardoor Oosthoven ontstond.
  • Via datzelfde kanaal werd de aanvoer van kalk en mest mogelijk voor een betere bemesting van de landbouwgrond, zodat de productie de hoogte inschoot, wat dan weer een immigratie vanuit Nederland (Noord-Brabant) veroorzaakte.
  • Het Centrum werd verder ontsloten door de aanleg van tramlijnen richting Turnhout, Arendonk en Mol.

20ste eeuw[bewerken]

  • Zwaneven bleef tot ver in de 20ste eeuw grotendeels in handen van grootgrondbezitters en industriëlen die er een buitengoed of jachtpaviljoen hadden. Vanaf de tweede helft ontstond hier de villawijk "De Lint", waarin heel wat Nederlanders zich vestigden in de periode dat België voor hen nog een belastingparadijs was. De naam "De Lint" verwijst naar het gelijknamige 19de-eeuws domein met kasteel dat teruggaat op een jachtterrein van Maria van Hongarije (1546-1556).
  • Op 1 januari wijzigde de gemeentegrens vrij drastisch. Bij de fusie van gemeenten was het oorspronkelijk de bedoeling Oud-Turnhout samen te voegen met Turnhout, Beerse en Vosselaar doch dit voorstel werd afgewezen. Oud-Turnhout moest wel de gehuchten Schoonbroek en Kinschot afstaan aan Retie en het landbouw- en natuurgebied Kijkverdriet overdragen aan Ravels. Daardoor kromp niet alleen de oppervlakte van 4.774 ha tot 3.986 ha, maar moest de gemeente ook 1.038 bewoners inleveren.

Samenwerkingsverbanden[bewerken]

  • Met de stad Turnhout en de gemeenten Beerse en Vosselaar maakt Oud-Turnhout sinds 1999 deel uit van de Projectvereniging Regionaalstedelijk Gebied Turnhout. In 2008 kreeg deze samenwerking een nieuwe naam: Stadsregio Turnhout.
  • Sinds 2005 maakt Oud-Turnhout deel uit van Het Land van Turnhout een toeristisch recreatief samenwerkingsverband tussen de gemeenten Arendonk, Beerse, Oud-Turnhout, Ravels, Turnhout en Vosselaar.

Wapenschild[bewerken]

Het wapenschild is het oorspronkelijke wapen van de familie van der Beken-Pasteel. Jonkheer Frans Van der Beken-Pasteel was trouwens ook de eerste burgemeester. Het schild werd goedgekeurd in een Koninklijk Besluit van 13 januari als zijnde "in zilver drie leeuwen van keel, geklauwd en getongd van lazuur"

Geografie[bewerken]

Woonkernen[bewerken]

Er zijn drie grote woonkernen:

  • Centrum (5.563 inwoners - 31/12/2012)
  • Oosthoven (3.646 inwoners - 31/12/2012)
  • Zwaneven (3.757 inwoners - 31/12/2012)

Daarnaast telt de gemeente door haar landelijk karakter nog twaalf minder dichtbebouwde zones met een eigen naam:

  • Hoge Darisdonk en Corsendonk (ten zuiden van de E34)
  • Lage Darisdonk, Rhoode en Arselt (ten noorden van de E34)
  • Rist (ten noorden van Oosthoven)
  • Eigen, Brooseinde en Draaiboom, (rond het Centrum)
  • Schuurhoven (tussen Centrum en Oosthoven)
  • Hoge Mierdsedijk (ten zuiden van het natuurreservaat Landschap De Liereman)
  • De Lint (aansluitend bij Zwaneven)

Aangrenzende gemeenten[bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
    Ravels    
 Turnhout  Brosen windrose nl.svg  Arendonk 
 Kasterlee      Retie 

Demografie[bewerken]

Samenstelling[bewerken]

Oud-Turnhout evolueerde van een agrarische tot een residentiële gemeente. Het aantal inwoners op 01/01/2013 bedroeg 12.966, waarvan 6.473 mannen en 6.493 vrouwen, verdeeld over 5.376 gezinnen. Dat is een toename van 55 inwoners ten opzichte van 2012.

Op 01/01/2013 waren er 1.594 niet-Belgen in de gemeente, verdeeld over 49 nationaliteiten (12,29% van de bevolking). De grootste groep zijn de Nederlanders: 1.376.

Bevolkingsdichtheid[bewerken]

De bevolkingsdichtheid bedraagt 325,29 inwoners per km² (31/12/2012).

Evolutie van het inwoneraantal[bewerken]

19e eeuw[bewerken]

Jaar 1806 1816 1830 1846 1856 1866 1876 1880 1890
Inwoneraantal - - - - - 2824 2710 2677 2756
Opmerking: resultaten volkstellingen op 31/12

20e eeuw tot aan herinrichting gemeenten[bewerken]

Jaar 1900 1910 1920 1930 1947 1961 1970 1976
Inwoneraantal 3077 3709 3860 4482 6175 7383 9245 10.784
Opmerking: resultaten volkstellingen op 31/12 tot en met 1970 + 31/12/1976

Na de gemeentelijke herinrichting[bewerken]

Jaar 1977 1980 1985 1990 1995 2000 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
Inwoneraantal 9.746 10.526 10.945 11.377 12.191 12.413 12.475 12.567 12.653 12.633 12.677 12.818 12.864 12.921 12.911 12.966
Opmerking: Inwoneraantal op 01/01 - Bron: NIS

Bezienswaardigheden[bewerken]

Geklasseerde monumenten[bewerken]

  • De Sint-Bavokerk (Centrum). Het benedengedeelte dateert uit de 14de eeuw is sinds 1957 een beschermd monument. De kerk is een pseudobasiliek in baksteen met een driebeukig schip, een kruisbeuk met kruisingtorentje en een driezijdig gesloten koor. Op 10 februari 1766 werd de kerk zwaar beschadigd tijdens een wervelstorm: de toren werd afgerukt en kwam op de noordzijde van het gebouw terecht. De herstelling gebeurde nog datzelfde jaar.
  • Het gemeentehuis (Centrum) werd in 1907 gebouwd in neo-traditionele architectuur naar een ontwerp van Jules Taeymans. In mei 1940 werd het gebouw zwaar beschadigd door Duitse troepen, na WO II hersteld en in 1999 geklasseerd.
  • Hoeve Kuilend (Centrum) is enkel via een smal kasseipad bereikbaar en ligt volledig ingesloten achter de Koning Boudewijnlaan en de Steenweg Zevendonk. Het woonstalhuis heeft een bouwlaag verdeeld in zeven traveeën, onder een afgewolfd zadeldak en zou dateren uit de 18e eeuw. De hoeve werd in 1999 geklasseerd.
  • Het Hofke van Chantraine (Centrum), waarin nu onder andere het toerismekantoor is gehuisvest, was voorheen de pastorie van de Sint-Bavoparochie en werd in 1895 in neo-Vlaamse renaissancestijl gebouwd naar een ontwerp van architect Pieter Jozef Taeymans. Sinds 1999 is het gebouw erkend als monument. De naam verwijst naar de Tempeliers die in 1212 een woning kregen in de gemeente van Hendrik, de hertog van Brabant.
  • De Sint-Antonius-Abtkerk (Oosthoven) uit 1893 in neo-romaanse stijl, is een ontwerp van architect Pieter Jozef Taeymans en sinds 1999 een beschermd monument. In de kerk staat een 16de-eeuws beeld van Sint-Anna-ten-Drieën.
  • De priorij Corsendonk is sinds 1970 een geklasseerd monument. Opmerking: het Onze-Lieve-Vrouwaltaar uit de priorij staat in de kerk van Sint-Job in Schoonbroek (Retie).
  • Landschap De Liereman is 430 ha groot en heeft een eigen bezoekerscentrum (Schuurhovenberg 43). Het wordt beheerd door de vzw Natuurpunt. Geklasseerd monument sinds 1940.

Oorlogsmonumenten[bewerken]

  • Op het dorpsplein (Centrum) herinnert een Mariabeeld met enkele stenen blokken in een overlopende waterspiegel aan de slachtoffers van terugtrekkende Duitse troepen die op 14 mei 1940 uit wraak voor de tegenstand die ze ondervonden vijf mensen koelbloedig neergeschoten. De slachtoffers waren Frans Jonckers, Florent Joosen, Christina Meeus, Leo Peeters en Jan Poels.
  • Aan de Lage Mierdseweg (Oosthoven) herdenkt een gedenksteen aan het neerstorten van de Lancaster I (LM115 DX-M) van het 57 Sqn op 22 juni 1944. Van de zeven bemanningsleden overleefden er drie de crash niet.
  • Nog aan de Lage Mierdseweg (Oosthoven) herinnert een tweede gedenksteen aan de crash van de Lancaster ME782 LE-N van het 630 Sqn, waarvan de volledige crew om het leven kwam nadat het vliegtuig op 22 juni 1944 in volle vlucht werd neergeschoten.
  • Op de hoek van de Jagerstraat en Kayputtenweg (Zwaneven) herinnert een gedenksteen aan de noodlanding van de door afweergeschut geraakte Poolse Wellington R1184 BH-B bommenwerper in de nacht van 10 op 11 juli 1941. De 6-koppige bemanning overleefde de crash en bleef krijgsgevangen tot het einde van WOII.
  • In Rhoode (Zwaneven) herinnert een monument aan de crash van een Amerikaanse C-47 Skytrain op 19 september 1944. Dit transportvliegtuig maakte deel uit van Operatie Market Garden waarmee tijdens WOII de bruggen in Arnhem (Nederland) ongeschonden in handen moesten komen van de geallieerden, maar werd neergehaald door Duits luchtafweergeschut en stortte neer achter de kapel van Rhoode. De vier bemanningsleden kwamen hierbij om.

Andere[bewerken]

  • De Onbevlekt Hart van Mariakerk (Zwaneven) uit 1956.
  • De pastorie van Oosthoven, in 1919 gebouwd naar een ontwerp van architect Pieter Jozef Taeymans.
  • Kapel van Rhoode (Zwaneven). De veldkapel werd rond 1875 gebouwd in opdracht van Josephina Dufour-Dessauer, zaakvoerdster van de Brepolsfabrieken in Turnhout, uit devotie voor Sint-Jozef en Onze-Lieve-Vrouw. Jaarlijks is er op de derde woensdag van mei een bedevaart naar "'t Rooi's kapelleke".
  • Natuurreservaat De Tikkebroeken dankt zijn bestaan aan De Rode Loop. Het natuurgebied strekt zich uit tot in buurgemeente Kasterlee en wordt beheerd door de vzw Natuurpunt.
  • "Het Bos van Bo", gelegen naast het bezoekerscentrum De Liereman. Kleuters kunnen er via een natuurleerpad op ontdekkingstocht.


Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Lijst van onroerend erfgoed in Oud-Turnhout

Onderwijs[bewerken]

  • Kleuter- en lager onderwijs wordt aangeboden in vier scholen. Het gemeentebestuur is inrichtende macht van één school. De andere onderwijsinstellingen zijn vrije gesubsidieerde scholen, waarvan het bestuur in handen is van de vzw Koot. Die vzw werd opgericht in 1987 omdat de kloosterorden hun verantwoordelijkheid toen doorgaven aan leken. Sinds 1 september 2003 werken de vier scholen samen in het netoverschrijdend scholenproject SG-SCHOT.
- Centrum: Basisschool Delta en Gemeentelijke Basisschool Salto
- Oosthoven: Basisschool Reuzepas
- Zwaneven: Basissschool Zwaneven
- VIBO De Brem BKLO
- VIBO De Brem BuSO OV1 - OV2
- VIBO De Ring BuSO OV3
  • Middelbaar en hoger onderwijs zijn niet aanwezig in de gemeente.

Cultuur[bewerken]

Evenementen[bewerken]

Centrum[bewerken]

  • kermis op de tweede zondag van juli en de eerste zondag van oktober. De kermisfoor staat op het dorpsplein op zaterdag, zondag, maandag en dinsdag.
  • markt: wekelijks op dinsdag van 14 tot 18 uur op het dorpsplein (Centrum), tenzij dit een feest- of kermisdag is.
  • Zomer op het Plein: openluchtmanifestatie

Oosthoven[bewerken]

  • in januari Sint-Antoniusviering: na de eucharistieviering worden aan de uitgang van de kerk varkenskoppen per opbod verkocht.
  • Ansarat Festival (tot 2010)
  • Mierdse feesten

Zwaneven[bewerken]

  • 3de woensdag van mei: jaarlijkse bedevaart naar de kapel van Rhoode met uitdeling van koeken.
  • Darisdonkkermis ( tot 2011 )

Politiek[bewerken]

Bestuur en voorzieningen[bewerken]

De gemeenteraad vindt plaats elke derde donderdag van de maand (uitgezonderd juli en augustus). Het college van burgemeester en schepenen komt bij elkaar elke woensdag (niet openbaar).

Zetelverdeling gemeenteraad sinds 1977[bewerken]

In onderstaande lijst staan partijen met dezelfde ideologische strekking onder elkaar. Ze werden niet samengevoegd omdat het enerzijds zo duidelijk blijft sinds wanneer een partij opkomt en je anderzijds ook kan zien of een partij voor een lokale benaming koos of niet. Indien er geen getal staat bij de resultaten, bestond de partij nog niet/niet meer op gemeentelijk niveau of nam ze niet deel aan de verkiezingen.
De data verwijzen naar de dag waarop de verkiezingen plaatsvonden. De installatievergadering van de gemeenteraad vindt van rechtswege plaats in het gemeentehuis, om 20 uur, op de eerste werkdag van januari van het daaropvolgende jaar.
Het resultaat van de partij(en) die een bestuursmeerderheid vormde(n), staat vetjes in de tabel.

10 oktober 1976 10 oktober 1982 9 oktober 1988 9 oktober 1994 8 oktober 2000 8 oktober 2006 14 oktober 2012
19 zetels 21 zetels 21 zetels 21 zetels 23 zetels 23 zetels 23 zetels
% zetel(s) % zetel(s) % zetel(s) % zetel(s) % zetel(s) % zetel(s) % zetel(s)
CSP 20,42 3
CVP 63,92 14 52,24 13 44,65 12 46,62 12 33,84 9
CD&V/N-VA 41,29 11
CD&V 29,29 8
N-VA 32,76 9
SP 15,66 2 27,18 6 23,11 5 19,75 4 13,36 3
sp.a 15,27 3 9,82 2
VU 10,35 1 8,76 1
VU-ID 17,12 4
PVV 10,23 1 10,08 2
VLD 13,68 2 14,36 3 15,42 3
Oud-Turnhout Plus 8,16 1
AGALEV 8,54 1 12,61 2 11,24 2
GROEN! 11,57 2 11,08 2
OTG 4,87 0
GEMBEL 7,34 1
Vlaams Blok 10,07 2
Vlaams Belang 16,45 4 8,90 1
ingeschreven kiezers - - 7.818 8.495 8.886 9.094 9.382
uitgebrachte stemmen 5.628 6.855 7.556 8.114 8.441 8.601 8.693
geldige stemmen 5.377 6.541 7.274 7.726 8.152 8.280 8.465
blanco/ongeldig 251 314 282 388 289 321 228
participatiegraad (%) - - 96,65 95,52 94,99 94,58 92,66
% geldige stemmen - - 96,27 95,22 96,58 96,27 97,38
% blanco/ongeldig 4,46 4,58 3,73 4,78 3,42 3,73 2,62

Burgemeesters[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Lijst van burgemeesters van Oud-Turnhout voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Sport[bewerken]

Sportinfrastructuur[bewerken]

Centrum[bewerken]

  • Sinds 1989 wordt De Hoogt uitgebouwd tot een sportpark. De overdekte sportaccommodaties omvatten een sporthal, gymzaal, gevechtssportzaal, kegelbaan, tenniscentrum en skicentrum. De openluchtinfrastructuur op de Hoogt bestaat uit drie voetbalterreinen, een kunstgrasterrein, een petanqueterrein, een veldhockeyterrein, een trainingsveld voor honden, een boogschietweide, een ruiterweide, een skateramp, een fit-o-meter, een Finse piste (1 km), negen tennisvelden, twee velden voor mini- en miditennis en een tennismuur.
  • Gemeentelijke visvijver (Kerkstraat - achter Hofke van Chantraine)
  • Loopparcours in de Liereman
  • Mountainbike-route PiereLiereBinkenpad: 60 km in 3 gemeenten: Oud-Turnhout, Ravels en Turnhout
  • Manège 't Groenhof, Laks 11

Zwaneven[bewerken]

  • 3 voetbalterreinen op Rhoode

Oosthoven[bewerken]

  • 2 voetbalterreinen in de Polderstraat van K.S.K. Oosthoven.
  • overdekte kegelbaan in gemeenschapscentrum De Heischuur

Sportevenementen[bewerken]

  • Dwars door Oud-Turnhout: jaarlijkse volksloop die in 2008 voor de 25ste keer plaatsvond. Deelnemers wandelen, lopen of doen aan Nordic ­Walking over een afstand naar keuze, waarbij tijden geen rol spelen.
  • Beker van Oud-Turnhout: in augustus nemen de drie Oud-Turnhoutse voetbalploegen - KSV Oud-Turnhout, FC Zwaneven en KSK Oosthoven - het sportief tegen elkaar op. Van de duiveltjes tot de reserven wordt er gestreden voor de eer en de Beker van Oud-Turnhout. De wedstrijden worden beurtelings op de terreinen van een van de clubs georganiseerd.
  • Lieremanloop: jaarlijkse volksloop (oktober) die vertrekt aan het bezoekerscentrum De Liereman

Bekende inwoners[bewerken]

Geboren[bewerken]

Woonachtig[bewerken]

Partnersteden[bewerken]

  • Vlag van Roemenië Oud-Turnhout onderhoudt sinds 1989 een informele jumelage met Dumbrava, een deelgemeente van Cluj (Roemenië) die circa 450 inwoners telt. [1]
  • Vlag van Duitsland Oosthoven is verbroederd met Stadt Osthofen (Duitsland). [2]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Voetnoten[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • Hosten, J (2006) De tempeliers: de tempelorde tijdens de kruistochten en in de Lage Landen.

Amsterdam: Pearson Education Benelux.