Oudcyrillisch alfabet

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Het oorspronkelijke cyrillische alfabet werd in de 10e eeuw ontwikkeld in het Eerste Bulgaarse Rijk voor het schrijven van religieuze teksten in het Kerkslavisch.

Het alfabet volgt de fonologische basis van het door Cyrillus en Methodius ontwikkelde glagolitische schrift, waarmee bijna een een-op-een-relatie bestaat. De lettertekens zijn afkomstig uit het Griekse alfabet; voor klanken die in het Grieks niet voorkomen werden aangepaste vormen van glagolitische en Hebreeuwse letters ingevoerd.

In de loop der eeuwen werd het cyrillische alfabet aangepast aan de veranderingen die de Slavische talen ondergingen. De vorm van de letters werd gemoderniseerd en voor diverse talen werden op de eigen situatie toegesneden varianten ontwikkeld.

Alfabet[bewerken]

Afbeelding Unicode Naam
(cyrillisch)
Naam
(transliteratie)
Transliteratie IPA Getalswaarde Glagolitisch
Early Cyrillic letter Azu.png А а АЗЪ azъ a [a]? 1 Glagolitic az.svg
Early Cyrillic letter Buky.png Б б БѸКЫ buky b [b]?   Glagolitic buky.svg
Early Cyrillic letter Viedi.png В в ВѢДѢ vědě v [ʋ]? 2 Glagolitic vedi.svg
Early Cyrillic letter Glagoli.png Г г ГЛАГОЛЬ glagolь g [g]? 3 Glagolitic glagoli.svg
Early Cyrillic letter Dobro.png Д д ДОБРО dobro d [d]? 4 Dobro
Early Cyrillic letter Yesti.png Є є ѤСТЪ jestъ e [ɛ]? 5 Glagolitic jest.svg
Early Cyrillic letter Zhiviete.png Ж ж ЖИВѢТЄ živěte ž [ʒ]?   Glagolitic zhivete.svg
Early Cyrillic letter Dzelo.png Ѕ ѕ ЅѢЛО dzělo dz [ʣ]?, [z]? 6 Glagolitic dzelo.svg
Early Cyrillic letter Zemlia.png[1] З з ЗЄМЛIА zemlja z [z]? 7 Glagolitic zemlja.svg
Early Cyrillic letter Izhe.png И и ИЖЄ, ИКЪ iže, ikъ i [i]? 8 Glagolitic izhe.svg   Glagolitic izhitsa.svg
Early Cyrillic letter I.png І і ИЖЄ, ИКЪ iže, ikъ i [i]? 10 Glagolitic i.svg
Early Cyrillic letter Dierv.png[2] Ћ ћ ЋЄРВЬ ģervь ģ [ʥ]?   Glagolitic djerv.svg
Early Cyrillic letter Kako.png К к КАКО kako k [k]? 20 Glagolitic kako.svg
Early Cyrillic letter Liudiye.png Л л ЛЮДЬѤ ljudьje l [l]? 30 Glagolitic ljudi.svg
Early Cyrillic letter Myslite.png М м МЫСЛѢТЄ myslěte m [m]? 40 Glagolitic mislete.svg
Early Cyrillic letter Nashi.png Н н НАШЬ našь n [n]? 50 Glagolitic nash.svg
Early Cyrillic letter Onu.png О о ОНЪ onъ o [o]? 70 Glagolitic on.svg
Early Cyrillic letter Pokoi.png П п ПОКОИ pokoi p [p]? 80 Glagolitic pokoi.svg
Early Cyrillic letter Ritsi.png Р р РЬЦИ rьci r [r]? 100 Glagolitic rtsi.svg
Early Cyrillic letter Slovo.png С с СЛОВО slovo s [s]? 200 Glagolitic slovo.svg
Early Cyrillic letter Tvrido.png Т т ТВРЪДО tvrъdo t [t]? 300 Glagolitic tverdo.svg
Early Cyrillic letter Uku.png[3] Ѹ ѹ ѸКЪ ukъ u [u]? 400 Glagolitic uk.svg
Early Cyrillic letter Fritu.png Ф ф ФРЪТЪ frъtъ f [f]? 500 Glagolitic fert.svg
Early Cyrillic letter Khieru.png Х х ХѢРЪ xěrъ x, ch [x]? 600 Glagolitic kher.svg
Early Cyrillic letter Otu.png[4] Ѡ ѡ ѠТЪ otъ o, ω [o]? 800 Glagolitic ot.svg
Early Cyrillic letter Shta.png Щ щ ШТА šta št [ʃt]?   Glagolitic shta.svg
Early Cyrillic letter Tsi.png Ц ц ЦИ ci c [ʦ]? 900 Glagolitic tsi.svg
Early Cyrillic letter Chrivi.png Ч ч ЧРЬВЬ črьvь č [ʧ]? 90 Glagolitic cherv.svg
Early Cyrillic letter Sha.png Ш ш ША ša š [ʃ]?   Glagolitic sha.svg
Early Cyrillic letter Yeru.png Ъ ъ ѤРЪ jerъ ъ, ǔ [ʌ]?   Glagolitic yer.svg
Early Cyrillic letter Yery.png Ы ы ѤРЫ jery y [ɨ]?   Glagolitic yeri.svg
Early Cyrillic letter Yeri.png Ь ь ѤРЬ jerь ь, ǐ [ɪ]?   Glagolitic yerj.svg
Early Cyrillic letter Yati.png Ѣ ѣ ѢТЬ, ІАТЬ jětь, jatь ě [æ]?, [(j)ɛ]?, [jɑ]?   Glagolitic yat.svg
Early Cyrillic letter Yu.png Ю ю Ю ju ju [ju]?   Glagolitic yu.svg
Early Cyrillic letter Ya.png ІА ɪɑ ІА ja ja [jɑ]?    
Early Cyrillic letter Ye.png Ѥ ѥ Ѥ je je [jɛ]?    
Early Cyrillic letter Yusu Maliy.png[5] Ѧ ѧ ѦСЪ ęsъ ę [ɛ̃]? 900 Glagolitic ens.svg
Early Cyrillic letter Yusu Bolshiy.png[6] Ѫ ѫ ѪСЪ ǫsъ ǫ [ɔ̃]?   Glagolitic ons.svg
Early Cyrillic letter Yusu Maliy Yotirovaniy.png

[7]

Ѩ ѩ ѨСЪ jęsъ [jɛ]?   Glagolitic yens.svg
Early Cyrillic letter Yusu Bolshiy Yotirovaniy.png[8] Ѭ ѭ ѬСЪ jǫsъ [jɔ̃]?   Glagolitic yons.svg
Early Cyrillic letter Ksi.png Ѯ ѯ КСИ ksi ks [ks]? 60  
Early Cyrillic letter Psi.png Ѱ ѱ ПСИ psi ps [ps]? 700  
Early Cyrillic letter Fita.png Ѳ ѳ ФИТА fita θ, th, f [f]? 9 Glagolitic fita.svg
Early Cyrillic letter Izhitsa.png Ѵ ѵ ИЖИЦА ižica υ, i [ʏ]?, [i]? 400 Glagolitic izhitsa.svg

Niet in de tabel opgenomen is de letter Qoppa (Early Cyrillic letter Koppa.png), die geen eigen klankwaarde had en werd gebruikt om het getal 90 weer te geven. Deze functie werd echter al snel overgenomen door de qua vorm gelijkende Ч.

Noten[bewerken]

  1. De eerste vorm ontwikkelde zich tot de tweede.
  2. De klank die deze letter vertegenwoordigt kwam enkel voor in leenwoorden. In het cyrillische alfabet wordt de ǵerv, in tegenstelling tot het glagolitisch, niet gebruikt; de functie van de letter is beperkt tot cyrillische transcripties van glagolitische teksten. De spellingshervorming van Vuk Karadžić herintroduceerde de ћ in het Servische alfabet.
  3. De oorspronkelijk naar Grieks voorbeeld uit twee elementen bestaande letter ontwikkelde zich tot de tweede vorm, een verticale ligatuur.
  4. Naast de twee getoonde vormen bestond er ook een versierde vorm (Early Cyrillic letter O.png) en een ligatuur met de т (Early Cyrillic letter Tvrido Otu.png); de laatste werd gebruikt om het voorzetsel en prefix отъ te schrijven.
  5. In het Russisch wordt deze letter малый юс (malyj joes, "kleine joes") genoemd.
  6. In het Russisch wordt deze letter большой юс (bolsjoj joes, "grote joes") genoemd.
  7. In het Russisch wordt deze letter йотированный малый юс (jotirovannyj malyj joes "gejoteerde kleine joes") genoemd.
  8. In het Russisch wordt deze letter йотированный большой юс (jotirovannyj bolsjoj joes, "gejoteerde grote joes") genoemd.

Getalswaarde[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Cyrillische cijfers voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De uit het Grieks overgenomen letters werden ook gebruikt als cijfers, oplopend volgens de volgorde van het Griekse alfabet. Niet in het Grieks voorkomende of niet op het Grieks gebaseerde letters hadden geen getalswaarde. Boven een letter of een serie letters werd een titlo geplaatst om aan te geven dat het om een getal ging.

Zie ook[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • Ivan G. Iliev. Short History of the Cyrillic Alphabet. Plovdiv. 2012/Иван Г. Илиев. Кратка история на кирилската азбука. Пловдив. 2012. Short History of the Cyrillic Alphabet
  • A. Leskien, "Handbuch der altbulgarischen Sprache", 10e druk, Carl Winter, Heidelberg, 1990 (ISBN 3-533-00615-8).
  • Alexander M. Schenker, "The Dawn of Slavic: An Introduction to Slavic Philology", Yale University Press, New Haven, 1995 (ISBN 0-300-05846-2).