Oudcyrillisch alfabet

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Het oorspronkelijke cyrillische alfabet werd in de 10e eeuw ontwikkeld in het Eerste Bulgaarse Rijk voor het schrijven van religieuze teksten in het Kerkslavisch.

Het alfabet volgt de fonologische basis van het door Cyrillus en Methodius ontwikkelde glagolitische schrift, waarmee bijna een een-op-een-relatie bestaat. De lettertekens zijn afkomstig uit het Griekse alfabet; voor klanken die in het Grieks niet voorkomen werden aangepaste vormen van glagolitische en Hebreeuwse letters ingevoerd.

In de loop der eeuwen werd het cyrillische alfabet aangepast aan de veranderingen die de Slavische talen ondergingen. De vorm van de letters werd gemoderniseerd en voor diverse talen werden op de eigen situatie toegesneden varianten ontwikkeld.

Alfabet[bewerken]

Afbeelding Unicode Naam
(cyrillisch)
Naam
(transliteratie)
Transliteratie IPA Getalswaarde Glagolitisch
Early Cyrillic letter Azu.png А а АЗЪ azъ a [a]? 1 GlagolitsaAz.gif
Early Cyrillic letter Buky.png Б б БѸКЫ buky b [b]?   GlagolitsaBuki.gif
Early Cyrillic letter Viedi.png В в ВѢДѢ vědě v [ʋ]? 2 GlagolitsaVedi.gif
Early Cyrillic letter Glagoli.png Г г ГЛАГОЛЬ glagolь g [g]? 3 GlagolitsaGlagol.gif
Early Cyrillic letter Dobro.png Д д ДОБРО dobro d [d]? 4 Dobro
Early Cyrillic letter Yesti.png Є є ѤСТЪ jestъ e [ɛ]? 5 GlagolitsaJest.gif
Early Cyrillic letter Zhiviete.png Ж ж ЖИВѢТЄ živěte ž [ʒ]?   GlagolitsaZhivete.gif
Early Cyrillic letter Dzelo.png Ѕ ѕ ЅѢЛО dzělo dz [ʣ]?, [z]? 6 GlagolitsaDzelo.gif
Early Cyrillic letter Zemlia.png[1] З з ЗЄМЛIА zemlja z [z]? 7 GlagolitsaZemlja.gif
Early Cyrillic letter Izhe.png И и ИЖЄ, ИКЪ iže, ikъ i [i]? 8 GlagolitsaI1.gif   GlagolitsaIzhe.gif
Early Cyrillic letter I.png І і ИЖЄ, ИКЪ iže, ikъ i [i]? 10 GlagolitsaI.gif
Early Cyrillic letter Dierv.png[2] Ћ ћ ЋЄРВЬ ģervь ģ [ʥ]?   GlagolitsaDzherv.gif
Early Cyrillic letter Kako.png К к КАКО kako k [k]? 20 GlagolitsaKako.gif
Early Cyrillic letter Liudiye.png Л л ЛЮДЬѤ ljudьje l [l]? 30 GlagolitsaLjudi.gif
Early Cyrillic letter Myslite.png М м МЫСЛѢТЄ myslěte m [m]? 40 GlagolitsaMislete.gif
Early Cyrillic letter Nashi.png Н н НАШЬ našь n [n]? 50 GlagolitsaNash.gif
Early Cyrillic letter Onu.png О о ОНЪ onъ o [o]? 70 GlagolitsaOn.gif
Early Cyrillic letter Pokoi.png П п ПОКОИ pokoi p [p]? 80 GlagolitsaPokoj.gif
Early Cyrillic letter Ritsi.png Р р РЬЦИ rьci r [r]? 100 GlagolitsaRtsi.gif
Early Cyrillic letter Slovo.png С с СЛОВО slovo s [s]? 200 GlagolitsaSlovo.gif
Early Cyrillic letter Tvrido.png Т т ТВРЪДО tvrъdo t [t]? 300 GlagolitsaTverdo.gif
Early Cyrillic letter Uku.png[3] Ѹ ѹ ѸКЪ ukъ u [u]? 400 GlagolitsaUk.gif
Early Cyrillic letter Fritu.png Ф ф ФРЪТЪ frъtъ f [f]? 500 GlagolitsaFert.gif
Early Cyrillic letter Khieru.png Х х ХѢРЪ xěrъ x, ch [x]? 600 GlagolitsaKher.gif
Early Cyrillic letter Otu.png[4] Ѡ ѡ ѠТЪ otъ o, ω [o]? 800 GlagolitsaOht.gif
Early Cyrillic letter Shta.png Щ щ ШТА šta št [ʃt]?   GlagolitsaShta.gif
Early Cyrillic letter Tsi.png Ц ц ЦИ ci c [ʦ]? 900 GlagolitsaTsi.gif
Early Cyrillic letter Chrivi.png Ч ч ЧРЬВЬ črьvь č [ʧ]? 90 GlagolitsaCherv.gif
Early Cyrillic letter Sha.png Ш ш ША ša š [ʃ]?   GlagolitsaSha.gif
Early Cyrillic letter Yeru.png Ъ ъ ѤРЪ jerъ ъ, ǔ [ʌ]?   GlagolitsaJer.gif
Early Cyrillic letter Yery.png Ы ы ѤРЫ jery y [ɨ]?   GlagolitsaJery.gif
Early Cyrillic letter Yeri.png Ь ь ѤРЬ jerь ь, ǐ [ɪ]?   GlagolitsaJerj.gif
Early Cyrillic letter Yati.png Ѣ ѣ ѢТЬ, ІАТЬ jětь, jatь ě [æ]?, [(j)ɛ]?, [jɑ]?   GlagolitsaJat.gif
Early Cyrillic letter Yu.png Ю ю Ю ju ju [ju]?   GlagolitsaJu.gif
Early Cyrillic letter Ya.png ІА ɪɑ ІА ja ja [jɑ]?    
Early Cyrillic letter Ye.png Ѥ ѥ Ѥ je je [jɛ]?    
Early Cyrillic letter Yusu Maliy.png[5] Ѧ ѧ ѦСЪ ęsъ ę [ɛ̃]? 900 GlagolitsaJusE.gif
Early Cyrillic letter Yusu Bolshiy.png[6] Ѫ ѫ ѪСЪ ǫsъ ǫ [ɔ̃]?   GlagolitsaJusO.gif
Early Cyrillic letter Yusu Maliy Yotirovaniy.png

[7]

Ѩ ѩ ѨСЪ jęsъ [jɛ]?   GlagolitsaJusJe.gif
Early Cyrillic letter Yusu Bolshiy Yotirovaniy.png[8] Ѭ ѭ ѬСЪ jǫsъ [jɔ̃]?   GlagolitsaJusJo.gif
Early Cyrillic letter Ksi.png Ѯ ѯ КСИ ksi ks [ks]? 60  
Early Cyrillic letter Psi.png Ѱ ѱ ПСИ psi ps [ps]? 700  
Early Cyrillic letter Fita.png Ѳ ѳ ФИТА fita θ, th, f [f]? 9 GlagolitsaThita.gif
Early Cyrillic letter Izhitsa.png Ѵ ѵ ИЖИЦА ižica υ, i [ʏ]?, [i]? 400 GlagolitsaIzhitsa.gif

Niet in de tabel opgenomen is de letter koppa (Early Cyrillic letter Koppa.png), die geen eigen klankwaarde had en werd gebruikt om het getal 90 weer te geven. Deze functie werd echter al snel overgenomen door de qua vorm gelijkende Ч.

Noten[bewerken]

  1. De eerste vorm ontwikkelde zich tot de tweede.
  2. De klank die deze letter vertegenwoordigt kwam enkel voor in leenwoorden. In het cyrillische alfabet wordt de ǵerv, in tegenstelling tot het glagolitisch, niet gebruikt; de functie van de letter is beperkt tot cyrillische transcripties van glagolitische teksten. De spellingshervorming van Vuk Karadžić herintroduceerde de ћ in het Servische alfabet.
  3. De oorspronkelijk naar Grieks voorbeeld uit twee elementen bestaande letter ontwikkelde zich tot de tweede vorm, een verticale ligatuur.
  4. Naast de twee getoonde vormen bestond er ook een versierde vorm (Early Cyrillic letter O.png) en een ligatuur met de т (Early Cyrillic letter Tvrido Otu.png); de laatste werd gebruikt om het voorzetsel en prefix отъ te schrijven.
  5. In het Russisch wordt deze letter малый юс (malyj joes, "kleine joes") genoemd.
  6. In het Russisch wordt deze letter большой юс (bolsjoj joes, "grote joes") genoemd.
  7. In het Russisch wordt deze letter йотированный малый юс (jotirovannyj malyj joes "gejoteerde kleine joes") genoemd.
  8. In het Russisch wordt deze letter йотированный большой юс (jotirovannyj bolsjoj joes, "gejoteerde grote joes") genoemd.

Getalswaarde[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Cyrillische cijfers voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De uit het Grieks overgenomen letters werden ook gebruikt als cijfers, oplopend volgens de volgorde van het Griekse alfabet. Niet in het Grieks voorkomende of niet op het Grieks gebaseerde letters hadden geen getalswaarde. Boven een letter of een serie letters werd een titlo geplaatst om aan te geven dat het om een getal ging.

Zie ook[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • Ivan G. Iliev. Short History of the Cyrillic Alphabet. Plovdiv. 2012/Иван Г. Илиев. Кратка история на кирилската азбука. Пловдив. 2012. Short History of the Cyrillic Alphabet
  • A. Leskien, "Handbuch der altbulgarischen Sprache", 10e druk, Carl Winter, Heidelberg, 1990 (ISBN 3-533-00615-8).
  • Alexander M. Schenker, "The Dawn of Slavic: An Introduction to Slavic Philology", Yale University Press, New Haven, 1995 (ISBN 0-300-05846-2).