Oude Nabije Oosten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De term Oude Nabije Oosten wordt gebruikt om de periode en de regio van de oude beschavingen in de Levant (Syrië, Palestina, Fenicië, Klein-Azië, Anatolië), Mesopotamië en de Iraanse Hoogvlakte mee aan te duiden en waartoe ook vaak het oude Egypte en Arabië worden gerekend. Daar onder de beschavingen van het Oude Nabije Oosten de eerste schriften ontstonden, zou in deze periode de overgang van prehistorie naar oudheid plaatsvinden.

Overzichtskaart van het Oude Nabije Oosten

Voorgeschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Vruchtbare Sikkel voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Nuvola single chevron right.svg Zie Neolithicum Nabije en Midden-Oosten voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Deze kaart toont de uitbreiding van de 'Vruchtbare Sikkel'.

In het Oude Nabije Oosten, een met een gunstig klimaat gezegend gebied tussen de Middellandse Zee, de Perzische Golf en de Arabische woestijn, vestigden zich in het 9e en 8e millennium v.Chr. de eerste autarchische landbouwers. Rond 7700 v.Chr. ontwikkelde er zich een sedentaire landbouwgemeenschap. De oudste steden van de wereld, zoals Uruk en Ur zouden hier ontstaan. In Mesopotamië kwamen de landbouwersdorpen van de Hassuna-, Halaf- en Samarracultuur op. In de tijd van de Obeidcultuur zou de ontginning van het zuiden van Messopotamië door akkerbouw worden verder gezet. Vanaf de Urukperiode werd keramiek op de pottenbakkersschijf gemaakt en de eerste geschreven bronnen duiken op.

De geschiedenis van het Oude Nabije Oosten tussen 3.500 - 800 v.Chr.[bewerken]

Sumer[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Sumer voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Vanwaar de Sumeriërs afkomstig zijn is onbekend. Hun taal schijnt een geïsoleerde taal te zijn geweest, waarvan de herkomst evenzeer onduidelijk is. De Sumeriërs cultiveerden hun land (Sumer) door een wijdvertakt kanalensysteem, dat door de zogenaamde priesterkoningen (En) werd georganiseerd, die over onafhankelijke stadstaten regeerden en de tempeleconomie invoerden.

Aan het eind van het 4e millennium v.Chr. ontwikkelden sommige stadstaten zich tot grotere steden, die voor een effectievere irrigatie van het land zorgden. De steden werden steeds rijkere, terwijl handwerk en handel steeds meer aan belang wonnen. De nederzettingen behielden hun zelfstandigheid (van een unitair rijk was in deze periode nog geen sprake). De toegenomen eisen aan de organisatie van de tempeleconomie gaf aanleiding tot de ontwikkeling van een schrift. Omstreeks 2700 v.Chr. werd het spijkerschrift echt gebruikt. Daarnaast diende het schrift nu ook voor de boekhouding. De belangrijkste Sumerische stad was Uruk, de stad van de legendarische vorst Gilgamesj. Het epos van deze held wordt beschouwd als eerste literaire document van de mensheid.

Vanaf 3000 v.Chr. vielen nomaden uit het noorden in zuidelijk Mesopotamië binnen. De Sumerische Koningslijsten, die ook van een zondvloed melding maakt, documenteert deze invallen door het opduiken van Semitische namen. De historici noemen deze periode de Vroeg-dynastieke Periode, die in de 23e eeuw v.Chr. eindigde. Tijdens deze periode werd de eenheid tussen geestelijke en wereldlijke macht gebroken. Er werden paleizen voor koningen gebouwd, die niet slechts als representatie van een godheid dienden. De koningen uit deze tijd worden LU.GAL (grote mens) genoemd (de priester heet nu Enki). De heersers toonden hun machtsaanspraak ook met hun graven, in dewelke ze zich met hun gevolg lieten begraven. Meerdere van deze koningsgraven vond men in de nabijheid van Ur.

Akkad[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Akkad voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Babylon onder koning Hammurabi en zijn opvolgers[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Babylonië voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Hammurabi's Babylonië.svg

Het is onbekend wanneer Babylon werd gesticht. Pas onder Hammurabi (* 1728 v.Chr.; † 1686 v.Chr.) kwam de stad in het middelpunt van de geschiedenis te staan en werd zo beduidend, dat de Grieken later heel Mesopotamië met de naam Babylonië aanduiden. Hammurabi werd bij het nageslacht bekend, omdat hij een van de eerste codificatie doorvoerde (Codex Hammurabi). In 280 Paragrafen regelde dit werk het burgerlijk, het straf- en bestuursrecht. Het omvatte veralgemeende besluiten van vroegere individuele gevallen, die vaak door hun hardheid werden gekenmerkt. Historici weten niet of deze codificatie ook duurzaam was. Het rijk van Hammurabi zou namelijk in de daaropvolgende eeuw uiteenvallen. De Kassieten trokken het rijk binnen en namen tenslotte, na de veldtocht van de Hettietenkoning Mursili I in 1595 v.Chr. in Babylon, voor meer dan 500 jaren de heerschappij over, wat slechts voor korte tijd door een Assyrische verovering onder Tukulti-Ninurta I werd onderbroken. Rond 1156 v.Chr. werd Babylon door Elam veroverd, waarop de tweede dynastie van Isin de macht greep.

De Hettieten en Feniciërs[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Hettieten en Feniciërs voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.

Assyrische Rijk[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Assyrische Rijk voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Meden en Babyloniërs[bewerken]

De verenigde Meden en Babyloniërs bevochten in 609 v.Chr. het Assyrische leger. Assur en Ninive werden volkomen verwoest. In 586 v.Chr. werd Juda door Babylon veroverd, Jeruzalem en de eerste tempel werden verwoest, waarmee de Babylonische ballingschap voor de joden begon. Deze eindigde in 539 v.Chr. met de verovering van Babylon door de Perzen.

Het Perzische Rijk van de Achaemeniden (550 – 330 v.Chr.)[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Perzische Rijk voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Van Alexander de Grote tot aan de Islamitische expansie[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Alexander de Grote, Parthen, Seleuciden, Romeinse Rijk, Sassaniden en Islamitische expansie voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.

Literatuur[bewerken]

Inleidingen
Lexika, naslagwerken en handboeken
Geografie en cultuurkunde
  • E. Ehlers, Iran. Grundzüge einer geographischen Landeskunde, Darmstadt, 1980. ISBN 3534062116
  • E. Wirth, Agrargeographie des Irak, Hamburg, 1962. ASIN B0000BPPS5
  • E. Wirth, Syrien, eine geographsiche Landeskunde, Darmstadt, 1971.
Bronvertalingen
  • T. de Feyter (introd. trad. comm.), Het Gilgamesj-epos, Amsterdam, 2001. ISBN 902631681X
  • J. De Koning, Studiën over de El-Amarnabrieven en het Oude Testament inzonderheid uit historisch oogpunt, diss. Vrije Universiteit Amsterdam, Delft, 1940.
  • R.J. Demarée - K.R. Veenhof (tradd. comm.), Zij schreven geschiedenis: historische documenten uit het Oude Nabije Oosten (2500-100 v.Chr.), Leiden - Leuven, 2003. ISBN 9072690133
  • B. Janowski - G. Wilhelm (edd.), Texte aus der Umwelt des Alten Testaments. Neue Folge, Gütersloh, 2004ff.
  • O. Kaiser (ed.), Texte aus der Umwelt des Alten Testaments, 3 dln., Gütersloh, 1982-1997.
  • W.L. Moran, The Amarna Letters, Baltimore, 1992. ISBN 0801842514
  • M. Nanning van Loon, Teksten uit Urartu uit de 9e-8e eeuw v.Chr., Leiden - Zutphen, 1983.
  • J.B. Pritchard, Ancient Near Eastern Texts relating to the Old Testament, Princeton, 1969. ISBN 0691035032
  • H. Steible, Die altsumerischen Bau- und Weihinschriften, 2 dln., Wiesbaden, 1982. ISBN 3515025901
Overzichtswerken
  • The Cambridge Ancient History, 14 dln., Cambridge, 1970–20052.
  • L. vanden Berghe - L. de Meyer, Urartu : een vergeten cultuur uit het bergland Armenië, Gent, 1983.
  • E. Cassin - J. Bottéro - J. Vercoutter (edd.), Die Altorientalischen Reiche, Frankfurt a. M., 2003.
  • M. Heinz, Altsyrien und Libanon. Geschichte, Wirtschaft und Kultur vom Neolithikum bis Nebukadnezar, Darmstadt, 2002. ISBN 3534132807
  • B. Hrouda (ed.), Der Alte Orient. Geschichte und Kultur des alten Vorderasien, München, 2003. ISBN 3809415707
  • A. Kuhrt, The Ancient Near East c. 3000-330 BC, 2 dln., Londen - e.a., 1995. ISBN 0415167639
  • J. Malam - K. Beneken Kolmer, Mesopotamië en het Nabije Oosten: van 10.000 v.Chr. tot 539 v.Chr., Harmelen, 2000.
  • H.J. Nissen, Grundzüge einer Geschichte der Frühzeit des Vorderen Orients, Darmstadt, 19953. ISBN 3534086430
    • Uitgebreide Engelse vertaling: The Early History of the Ancient Near East, 9000-2000 B.C., Chicago, 1988.
  • H.J. Nissen, Geschichte Altvorderasiens, München, 1999. ISBN 3486563734
  • J.M. Sasson - e.a. (edd.), Civilisations of the Ancient Near East, 4 dln., New York, 1995.
  • K.R. Veenhof, Geschiedenis van het oude Nabije Oosten tot de tijd van Alexander de Grote, Kampen, 1981.
  • J. Wiesehöfer, Das antike Persien. Von 550 v.Chr. bis 650 n. Chr., Düsseldorf, 1995. ISBN 3491961513

Externe links[bewerken]

Logo Wikimedia Commons
Commons heeft meer mediabestanden op de pagina Ancient Near East.