Ouder

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een ouder is een individu dat een of meerdere nakomelingen heeft. In de biologische zin heeft elk levend wezen één of twee ouders, resp. bij ongeslachtelijke en geslachtelijke voortplanting. Ouders hebben, vooral bij hoger ontwikkelde organismen, vaak een rol in de verzorging van het nageslacht. Men spreekt ook dan van een ouder, als deze deze opvoedersrol vervult zonder in biologische zin ouder te zijn. Bij mensen spelen ten dele ook juridische definities mee. Al naar gelang de definitie kan met het omgekeerde begrip, kind, overeenkomstig definiëren.

Biologische ouder[bewerken]

Met het begrip "biologische ouder" doelt men op een organisme dat met het eigen lichaam een rol heeft gespeeld in het doen ontstaan en/of het grootbrengen van een ander organisme.

Het biologisch doen ontstaan[bewerken]

De oorspronkelijke cellen van de meeste organismen, toen deze nog niet tot individueel organisme zijn uitgegroeid, zijn gecreëerd door een deel van een of twee andere organismen, de ouder(s) dus. Bij de mens zit dit zo: elk mens is ontstaan uit twee haploïde geslachtscellen, een zaadcel en een eicel. Deze geslachtscellen zijn gecreëerd binnen de lichamen van twee andere mensen, die dus de biologische ouders zijn. Het proces van samensmelting van twee haploïde geslachtscellen heet bevruchting. Bevruchting ontstaat meestal door geslachtsgemeenschap, waarbij het vaststaat dat de biologische ouders het kind hebben verwekt, maar dit kan ook anders zijn, bijvoorbeeld bij in-vitrofertilisatie.

Bij geslachtelijke voortplanting hebben organismen altijd twee biologische ouders (dit is bijvoorbeeld bij mensen zo) en bij ongeslachtelijke voortplanting altijd één. Bij het laatst genoemde is er dus niet sprake van twee geslachtscellen waar een individu uit ontstaat.

Na het doen ontstaan[bewerken]

Als personen zeggen de biologische ouders van een kind te zijn (dat het werkelijk hun geslachtscellen zijn geweest die het kind hebben doen ontstaan) is hier meestal geen feitelijk bewijs voor. Meestal schatten personen de biologische ouders te zijn en worden zij daarbij zonder bewijs biologische ouders genoemd.

Doorgaans zijn het de biologische ouders die instaan voor het grootbrengen van het kind, maar dit kan om uiteenlopende redenen ook anders lopen.

Juridische ouder[bewerken]

De meeste overheden willen weten wie de werkelijke biologische ouders van kinderen zijn, met onder meer als reden dat de samenleving plichten aan het ouderschap verbindt en de vervulling van deze plichten zo nodig afgedwongen wordt door de overheid. Zo heb je dus ouders die volgens de juridische papieren de biologische ouders zouden kunnen zijn. Deze worden ook vaak biologische ouders genoemd, ook al zijn de juridische ouders en de biologische ouders (degenen wier geslachtscellen het kind hebben doen ontstaan) niet altijd dezelfde.

De Nederlandse overheid maakt het overigens makkelijk om vaderschap onvermeld te laten bij de aangifte van geboorte.

Bij adoptie dienen deze plichten door een ander of anderen dan de biologische ouder(s) (die dit zijn volgens de juridische papieren) vervuld te worden.

Sociale ouder[bewerken]

De algemene term voor een niet-biologische ouder, of althans behelzende die aspecten van het ouderschap die niet aan biologisch ouderschap refereren.

Pleegouder[bewerken]

Pleegouder is de benaming voor een ouder die niet (alleen) diens eigen kind(eren) opvoedt. Het kind wordt (vaak tijdelijk) in het gezin opgenomen en groeit daar op.

Kinderen worden om uiteenlopende redenen in een pleeggezin opgenomen.

Stiefouder[bewerken]

Een stiefouder is de echtgenoot, echtgenote of partner van een biologische en/of juridische ouder op grond van een later huwelijk van die ouder. Stief betekent oorspronkelijk 'beroofd van de bloedband', 'iets missend'. In de oorspronkelijke betekenis - die door sommigen nog gehanteerd wordt - is pas sprake van een stiefouder als de echte ouder overleden is.

Stiefouders hebben van oudsher -al dan niet terecht- de reputatie dat ze hun stiefkinderen slechter behandelen dan hun biologische kinderen, bijvoorbeeld in het sprookje van Assepoester. Daar komt ook de uitdrukking 'stiefmoederlijk behandeld worden' vandaan.

Grootouder[bewerken]

Als een individu ouder is, en degene waarvan het ouder is zelf ook ouder is, dan is de eerst genoemde individu naast ouder ook een grootouder. Dit kan in alle betekenissen van ouder zijn.

De ouder van een grootouder heet overgrootouder, de ouder daarvan heet betovergrootouder, etc. Voor meer aanduidingen voor ouders, zie voorouder.

Een persoon in relatie tot diens grootouder heet een kleinkind. Er is geen analoge naamgeving voor kinderen: bij achterkleinkinderen stopt de naamgeving. Vaak noemt men de kinderen van deze achterkleinkinderen de achter-achterkleinkinderen, en op die manier wordt er terug gerekend.

Formele betekenis van grootouder, overgrootouder, etc[bewerken]

Als er een nieuw individu ontstaat die van meer afstammelingen van de probandus (degene die als uitgangspunt wordt gebruikt) afstamt dan ieder ander, dan krijgt de probandus een nieuwe genealogische aanduiding. Als de probandus bijvoorbeeld acht kinderen heeft, en iemand daarvan krijgt zelf ook een kind, dan wordt de probandus grootouder. De pasgeboren baby stamt immers af van één afstammeling van de probandus, in tegenstelling tot de kinderen van probandus die van geen enkele afstammeling van de probandus afstammen.

Adoptieouder[bewerken]

Een adoptieouder is een persoon die een persoon officieel als kind aangenomen heeft, zie adoptie.

Wensouder[bewerken]

Een wensouder is een ouder die een kind van een draagmoeder krijgt; de reden dat een wensmoeder een draagmoeder als bewaarder van het kind gebruikt, meestal tot de bevalling, is meestal omdat de wensouder het kind zelf niet kan dragen. Bij ouders wordt dit kind een wenskind genoemd.

De term wensouders wordt ook gebruikt voor homoseksuele mannen en lesbische vrouwen die kinderen willen. Zie ook Homo-ouderschap.

Homo-ouderschap[bewerken]

Steeds meer homoseksuele mannen en lesbische vrouwen kiezen bewust voor het opvoeden van kinderen, alleen of binnen hun relatie. Ze hebben daartoe een aantal keuzes. Soms kunnen ze kinderen uit een eerdere relatie (mee)opvoeden, met medewerking van een lid van het andere geslacht een eigen kind ter wereld brengen en dat al dan niet samen met die andere biologische ouder opvoeden. Lesbische stellen hebben daarnaast de mogelijkheid om een zaad van een donor via een spermabank te verkrijgen. In veel gevallen ontstaat dan een zogenaamd co-ouderschap. Zowel de moeder(s) als de vader(s) kunnen een rol hebben in de opvoeding[1].

Gezamenlijk ouderschap is ook in deze context een constructie die juridisch zwak is geregeld. Naast de algemene problemen rond co-ouderschap en gelijkwaardig ouderschap maken veel sociale ouders zich zorgen over de geringe mogelijkheden om sociale kinderen wettelijk te erkennen. Er zijn stichtingen zoals de stichting Meer dan Gewenst, die zogenaamde wensouders door middel van advies en ontmoeting ondersteunt.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
Icoontje WikiWoordenboek Zoek ouder op in het WikiWoordenboek.