PA (geluidssysteem)

Luidsprekers op straat, een onderdeel van PA.

Een P.A. is een vakterm waarmee de geluidsinstallatie bedoeld wordt die de muziek (bijvoorbeeld een concert of drive-in show) gaat versterken voor het publiek. Het is een afkorting voor de Engelse term "Public Address".

Er zijn P.A.'s van verschillende grootte. Zij variëren meestal van twee luidsprekers op statief, met een vermogen van ongeveer 300 watt per luidspreker voor in een café tot systemen van 75.000 watt (of meer) voor grote pop/rockfestivals, zoals Pinkpop, Rock Werchter of Rock am Ring. Tegenwoordig wordt vaak niet meer in watt gerekend maar in decibel (dB). Een systeem moet in staat zijn een vastgesteld aantal decibel te produceren in een bepaald gebied.

Apparatuur in een P.A.

(afhankelijk van de grootte en in richting van geluidsbron naar eindpunt)

• Microfoon
• D.I. box
• Microfoonkabel
• Stagebox
• Multikabel (één dikkere kabel waardoor meerdere microfoonkabels lopen)
• Mengtafel
• Compressor limiter en/of Noisegate
• Effectapparatuur (galm/echo)
• Equalizer
• Crossover of speakermanagement processor
• Eindversterker
• Luidsprekers

Verschillende soorten speakersystemen

Vroeger werden er vooral bij grotere concerten heel veel verschillende soorten luidsprekers op diverse locaties op en om het podium geplaatst. Tegenwoordig is er een onderscheid tussen conventionele P.A.'s en "line-arrays"

• Een conventionele P.A. bestaat uit verschillende soorten luidsprekers, die men voornamelijk opstapelt op of naast het podium. Deze speakers zijn dan wel een bepaalde soort; u moet dan denken aan bas, midden, en hoge tonen luidsprekers. Een groot nadeel van dit soort systemen is dat het geluid voor het publiek dichtbij het podium vaak oorverdovend is en voor de mensen achteraan weer te zacht en/of niet helder.

• Een line-array bestaat uit één lange kolom van precies identieke luidsprekers die onder elkaar worden opgehangen of "gevlogen" worden. Door een speciaal uitgerekende spreidingshoek wordt bepaald hoeveel er van deze luidsprekers nodig zijn en onder welke hoek zij moeten komen te hangen. Misschien hebt u ze wel eens zien hangen naast het podium op een groot evenement, voor een leek zien ze er uit als soort banaan van luidsprekers. Voordeel van deze line-arrays is dat er een helderder klank wordt bereikt omdat de afzonderlijke luidsprekers elkaar niet beïnvloeden, de precieze spreiding van elke afzonderlijke luidspreker zorgt ervoor dat de "banaan" zich gedraagt als één grote luidspreker. Hierbij komt ook dat de kasten zich beter met elkaar koppelen waardoor er met minder luidsprekers meer volume bereikt wordt.

Wanneer conventioneel en wanneer line-array?

• Het belangrijkste hierin is de mogelijkheid om het systeem hoog op te kunnen hangen. Een goed voorbeeld is bijvoorbeeld een (circus)tent; vaak zijn deze niet erg hoog of zijn er geen goede en/of veilige ophangpunten om het systeem aan te bevestigen. In dat geval kan men geen gebruikmaken van een line-array en kiest men voor conventioneel om naast het podium op te stapelen.
• Ander punt zijn de kosten; een line-array systeem is aanzienlijk duurder dan een conventioneel systeem. Nog steeds zijn het geen papieren nodig voor het vak "rigging", er zijn wel cursussen maar deze zijn niet verplicht om een line-array op te hangen. (Het is natuurlijk wel veel veiliger...).
• Snellere opbouw. Een line-array is in principe door één gecertificeerde technicus en één assistent op te bouwen. Doordat alle luidsprekers hetzelfde zijn is het een soort "lopende band" werk dit systeem op te bouwen.
• Ook is het van belang hoeveel ruimte er is in een truck. Ondanks de hogere kosten van een line-array heeft het wel weer het voordeel dat het relatief krachtiger is en daardoor zijn er minder luidsprekers nodig en dat spaart laadruimte. Echter zijn er bij een line-array nog extra laagluidsprekers ("subwoofers") nodig omdat de line-array enkel hoge tonen weergeeft.

Rondzingen/Feedback

Zie Audio feedback voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het "rondzingen" (feedback) is een vaak piepend geluid welke soms erg hard kunnen zijn. Dit rondzingen wordt veroorzaakt door het opnieuw opvangen van het geluid welke de luidsprekers produceren. Voorbeeld: de zanger zingt in zijn microfoon → het signaal wordt versterkt door de luidspreker → het geluid wat de luidspreker produceert wordt weer opgevangen door de microfoon → en de cirkel is rond. Het treedt op zodra de rondgaande versterking groter is dan 1. Het oplossen van "rondzingers" wordt gedaan door die frequenties weg te nemen met behulp van grafische equalizers of zogenaamde 'feedback destroyers'. Ook al wordt het door de meeste mensen herkend als een hoog fluitend geluid, het is op iedere frequentie mogelijk. Op lage frequenties wordt het "rumble" genoemd en kan ook veroorzaakt worden door een platenspeler. In dit geval worden de trillingen van de basgeluiden opgevangen door de naald die op de plaat loopt en weer door de luidsprekers uitgestuurd → de cirkel is weer rond.

Eén en ander kan door plaatsing van de luidsprekers enigszins voorkomen worden. De hoeveelheid en de intensiteit van rondzingen is vaak afhankelijk van de ervaring van de technicus. Een goede technicus beschikt, naast vakkennis om wat de musici willen om te kunnen zetten in een effectieve instelling van de apparatuur, ook over de nodige autoriteit om desgewenst "nee" te kunnen zeggen tegen een muzikant die bijvoorbeeld zijn geluid op de monitor nóg luider wil hebben terwijl die al op het punt van rondzingen staat.

Externe links

• Klokhuis filmpje (Real Player benodigd)
• Foto van een "line-array"