Paardenstaart (geslacht)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Paardenstaart
Heermoes (Equisetum arvense)
Heermoes (Equisetum arvense)
Taxonomische indeling
Rijk: Plantae (Planten)
Stam: Embryophyta (Landplanten)
Clade: Tracheophyta
Clade: Euphyllophyta
Clade: Monilophyta
Klasse: Equisetopsida
Orde: Equisetales
Familie: Equisetaceae (Paardenstaartenfamilie)
Geslacht
Equisetum
L. (1753)
Portaal  Portaalicoon   Biologie

Paardenstaart (Equisetum) is het enige geslacht binnen de paardenstaartenfamilie (Equisetaceae). Het geslacht telt onder andere een aantal onkruiden.

Bouw[bewerken]

De planten hebben een stengel met een centrale holte en twee ringen bijholtes eromheen. De stengel bestaat uit leden, waarbij het lid dat zijtakjes draagt afwijkt van de leden zonder zijtakken. De zijtakjes staan in kransen om de stengel heen en zijn eveneens geleed. De zeer talrijke sporen worden gevormd in een aar. De aar bevindt zich bij bepaalde soorten eindstandig aan de gewone stengel, maar kan bij andere soorten op een speciale bladgroenloze, fertiele stengel worden aangetroffen.

De aar is kegelvormig en bestaat uit een as met daar loodrecht op zeshoekige tafelvormige schubjes, de sporangioforen, waar aan de binnenkant de sporangiën zich bevinden. In de sporangiën bevinden zich de mannelijke en vrouwelijke sporen, die zich verder niet onderscheiden in vorm en grootte. De sporen hebben bladgroen en twee springdraden (elateren), die in droge toestand om de spore zijn gewikkeld. Wanneer deze vochtig worden strekken ze zich en duwen de spore uit de aar. De sporen groeien uit tot bladgroenhoudende voorkiemen (prothallia). In dit stadium vindt de bevruchting plaats waarna de paardenstaart tot een volledige plant kan uitgroeien. De voorkiemen zijn gebonden aan een zeer open groeiplaats.

Vegetatieve voortplanting kan plaatsvinden met wortelstokken. Deze manier van voortplanten stelt veel minder eisen aan de groeiplaats. Zelfs fragmenten van wortelstokken kunnen weer uitgroeien tot volledige planten.

Een andere eigenschap van de soorten binnen de paardenstaartenfamilie is dat ze kiezelzuur gebruiken voor hun stevigheid. Dit heeft als gevolg dat de soort moet groeien op een bodem waar het element silicium in voorkomt, zoals op zand en kleibodems. Door het kiezelzuur zijn de soorten ook giftig voor veel dieren.

De meeste paardenstaarten zijn lage gewassen, maar de grootste soort, Equisetum myriochaetum die in Centraal- en Zuid-Amerika voorkomt, kan tot 7,3 meter hoog worden.[1]

Determinatie[bewerken]

De Nederlandse soorten uit het geslacht worden op de volgende kenmerken onderscheiden:

  • Heeft de soort aparte fertiele bladgroenloze stengels die in het voorjaar een paar weken aanwezig en daarna afsterven, of bevindt de sporenaar zich aan de top van de gewone stengel?
  • Bevat de stengel maximaal twaalf of minimaal twintig leden?
  • Heeft de hoofdstengel zijtakken?
  • Is het eerste lid van de zijtakken korter of langer dan het lid waaraan die zijtakken ontspringen?
  • Omvat de holte middenin de stengel meer dan de helft van de stengel?
  • Is de stengel samendrukbaar?
  • Is de buitenkant ruw of vrij glad?

Er zijn ongeveer vijftien soorten paardestaarten.

Soorten in België en Nederland[bewerken]

Soorten niet in België en Nederland voorkomend[bewerken]

Toepassingen[bewerken]

Een aftreksel van de paardenstaart wordt gebruikt ter preventie van schimmelaantasting met echte meeldauw bij rozen. Hiervoor worden de rozen iedere zeven dagen bespoten met een aftreksel. Dit wordt gemaakt door twintig gram paardenstaart in een liter water te koken gedurende een half uur. Daarna moet het twee dagen trekken en ook gezeefd worden. Tot slot moet één deel van dit aftreksel worden toegevoegd aan vier delen schoon water.[2]

Paardenstaart werd reeds door de Romeinen en oude Grieken gebruikt als middel tegen haaruitval en kaalheid. Het wordt tegenwoordig in allerlei alternatieve anti-kaalheidsproducten gebruikt. Er wordt gedacht dat het hoge silica-gehalte van Paardenstaart een rol speelt in de stimulering van haargroei, maar dat is niet bewezen. Paardenstaart-shampoo, -lotion, -haartonicum, en zelfs capsules voor orale inname, zouden het haar dikker, sterker, glanzender, en voller maken.

Referenties[bewerken]

  1. http://www.nhm.ac.uk/nature-online/species-of-the-day/evolution/equisetum-myriochaetum/
  2. Nijkamp J., Rook R., Slijper H. en Zweers K. (1976). De 12 maanden van het jaar. Utrecht/Antwerpen: Het Spectrum.

Externe link[bewerken]