Paaseiland
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
| Nationaal Park Rapa Nui (Paaseiland} | ||
| Werelderfgoed cultuur | ||
 |
||
| Land |  Chili |
|
| UNESCO-regio | Latijns-Amerika en Caraïben | |
| Criteria | i, iii, v | |
| Inschrijvingshistorie | ||
| UNESCO-volgnr. | 715 | |
| Inschrijving | 1995 (19e sessie) | |
| UNESCO-werelderfgoedlijst | ||
|
|
|||
|
|||
 Ligging in Valparaíso |
|||
|
|
|||
| Regio | Valparaíso | ||
|
|
|||
| Oppervlakte | 163,6 km² | ||
| Inwoners (2005) | 3791 (23,2/km²) | ||
| Hoofdstad | Hanga Roa | ||
|
|
|||
| UTC | -6 | ||
|
|||
|
|
|
Paaseiland (Spaans: Isla de Pascua, ook Rapa Nui genoemd) is een Polynesisch eiland in de Grote Oceaan, dat staatkundig bij Chili hoort en een provincie van dat land is. De hoofdstad van Paaseiland is Hanga Roa.
Het eiland is met 163,6 vierkante kilometer ongeveer evengroot als het Nederlandse waddeneiland Texel. Er wonen nu naar schatting 3791 mensen (schatting 2005). Het is een van de meest geïsoleerde eilanden ter wereld. Staatkundig is het een provincie van Chili binnen de regio Valparaíso. De Chileense gouverneur van het eiland is Melania Carolina Hotu Hey.
Inhoud |
[bewerken] Namen
De naam Paaseiland (Paasch-Eyland) werd gegeven door Jacob Roggeveen, die op paaszondag, 5 april 1722 met drie schepen het eiland aandeed.
"Rapa Nui", betekent in het Polynesisch letterlijk de Grote Rots (rapa: rots, nui: groot). Het eiland werd sinds ongeveer 1863 zo genoemd door Tahitiaanse zeelieden. [1] De aanduiding wordt tegenwoordig door de inwoners gebruikt voor zowel het eiland, de taal als voor hun eigen volk (Rapa Nui).
Een andere inheemse naam voor het eiland is 'Mata ki te rani' of 'Ogen die naar de hemel kijken' (mata: ogen, ki: die, te: kijken, rani: hemel). Deze benaming slaat op de voorouderbeelden of moai met de merkwaardige oogkassen die inderdaad schuin naar de hemel zijn gericht. Een andere naam die de oorspronkelijke bewoners aan hun eiland gaven was 'Te pito o te henua', wat 'De navel van de wereld' betekent. Volgens een aantal legenden zou de eerste naam van het eiland 'Te pito o te kainga a Hau Maka' zijn geweest, wat staat voor 'Het kleine stukje land van Hau Maka'.
[bewerken] Geschiedenis
Mondelinge overlevering van de oorspronkelijke bewoners geven aan dat Paaseiland door een opperhoofd Hotu Matu'a met zijn vrouw en familie in twee kano's op het eiland arriveerden. Er wordt verondersteld dat zij Polynesisch waren. Er is onzekerheid over de nauwkeurigheid van deze legende. In de literatuur wordt de eerste vestiging aangegeven tussen 300-400 AD tot 700-800 AD.
Het eerste vastgelegde Europese contact met Paaseiland was de Nederlander Jacob Roggeveen. Hij trof er twee- tot drieduizend bewoners aan. De bevolking kan echter twee eeuwen eerder uit tienduizend tot vijftienduizend mensen bestaan hebben. Aangenomen wordt dat de beschaving van Paaseiland in een neerwaartse spiraal is terechtgekomen gedurende de eeuw voorafgaande aan de komst van de Europeanen, als gevolg van overbevolking, ontbossing en uitputting van de beperkt aanwezige natuurlijke grondstoffen.
Volgens beschrijvingen van Roggeveen leefden er twee groepen op het eiland: Polynesiërs en 'blanken'. Deze blanken waren de Langoren, ook wel Hanau Epe genoemd, die de Moai hebben gebouwd. De twee bevolkingsgroepen leefden in vrede samen op het eiland. Uit onderzoek blijkt dat het eiland voor de bewoning door mensen volledig was bebost, maar toen Roggeveen het ontdekte was er vrijwel geen boom meer te vinden. Algemeen wordt aangenomen dat de bomen werden gekapt voor het verplaatsen van de grote stenen hoofden die op het eiland zijn geplaatst, maar ook vanwege het ruimtegebrek in de 17e eeuw.
Afgezien van beschrijvingen van bezoekende schepen, bestaat er weinig informatie over de gebeurtenissen die op het eiland plaatsvonden, zowel voor de komst van de Europeanen, als in de tijdspanne tussen hun bezoeken (zo beschreef James Cook bij zijn bezoek in 1774 dat veel van de stenen beelden omgegooid waren, terwijl dat bij het bezoek van Jacob Roggeveen nog niet het geval was. Waarom dit is gebeurd, is onbekend).
Slavenhandel, nieuw geïntroduceerde ziekten en honger leidden tot verdere decimering van de bevolking.
[bewerken] Bezienswaardigheden
De kolossale beelden op Paaseiland (de moai) worden door velen gerekend tot de niet klassieke wereldwonderen. De moai, tot negeneneenhalve meter hoge beelden, zijn vervaardigd uit zacht vulkanisch gesteente (tufsteen). De makers zijn de voorvaderen van een groot deel van de huidige eilandbewoners. De witte oogschijven, die oorspronkelijk in de oogkassen zaten, werden pas in 1978 voor het eerst teruggevonden. De meeste moai staan opgesteld op een platform of ahu en kijken naar het binnenland. Slechts zeven beelden, opgesteld in een rij van klein naar groot en ietwat spottend de zeven apen (los siete monos) genoemd, kijken naar de zee. De moai zijn voorstellingen van voorouders die om vruchtbaarheid smeken. Voortplanting was op een extreem geïsoleerd eiland als deze van cruciaal belang om te overleven. Er zijn veel voorouderbeelden weer rechtop gezet, ook hebben vele hun indringende ogen die naar de hemel kijken weer terug. De vooruitstekende lippen waren wellicht getooid met een baard. Opvallend zijn ook de langgerekte oorlellen.
Het gehele eiland staat sinds 1995 op de werelderfgoedlijst van UNESCO. Het eiland voldoet aan de de criteria I, III en V en is site nummer 715.
[bewerken] Geologie
Paaseiland is een hoog eiland van vulkanische oorsprong en wordt hoofdzakelijk gevormd door een drietal vulkanen, de Maunga Terevaka (507 meter), de Poike (370 meter) en de Rano Kau (324 meter), die het eiland een driehoekige vorm geven.
[bewerken] Bevolking
De originele bevolking, de Rapa Nui, is vandaag de dag nog steeds aanwezig. In totaal leven er nu nog zo'n 4647 Rapa Nui volgens de volkstelling uit 2002. Daarvan wonen er 2269 mensen op Paaseiland zelf. De andere 2378 mensen emigreerden naar het vaste land in Chili, de helft daarvan leeft in of rond de hoofdstad Santiago.
Sinds de 18e eeuw zijn ook vele eilandbewoners gevangen genomen door slavenhandelaars en over de hele wereld verspreid.
[bewerken] Hanga Roa
Hanga Roa is de hoofdstad van het eiland. Ze telde in 2002 3304 inwoners, dat was 87% van de gehele bevolking van het eiland. Het hart van de stad is de Avenida Policarpo Toro. Aan deze straat liggen hotels, winkels, restaurants, internet-cafés, een bank, een supermarkt, een apotheek, een museum en de ontmoetingsplek van het eiland, de Rooms-Katholieke Kerk.
[bewerken] Mataveri International Airport
Mataveri International Airport is het vliegveld van Paaseiland, het is gelegen vlak buiten Hanga Roa. Er is één geasfalteerde landingsbaan, die baan is 3318m lang. Er wordt alleen naar het vliegveld gevlogen door de nationale Chileense luchtvaartmaatschappij LAN Airlines die het ook als tussenstop gebruikt voor vluchten naar of van Papeete, Tahiti. Daarnaast kan de landingsbaan ook door de NASA worden gebruikt als een Space Shuttle een noodlanding moet maken.
[bewerken] Rongorongo
Vroeger werd op Paaseiland een hiërogliefenschrift gebruikt, genaamd Rongorongo. Dit schrift is tot op vandaag niet ontcijferd. Gedacht wordt dat het rongorongo is ontstaan tijdens de komst van de eerste Spaanse slavenhandelaars, zodat de gebruiken en cultuur niet verloren zou gaan. De taal wordt ook wel eens Kohau Rongorongo genoemd (Kohau betekent stok, Rongorongo betekent zangers in het Polynesisch), omdat de teksten allemaal in stukken hout zijn gekerfd. Er bestaan nog 21 echte 'stokken'.
[bewerken] Orongo en de cultus rond de vogelman
Aan een steile helling van de Rano Kao, dichtbij een driehonderd meter hoge klif bevinden zich in de rotsen gegraveerde tekeningen (petrogliefen). Het belangrijkste thema is de Tangata Manu of vogelman, een fabeldier bestaande uit een kruising tussen mens en fregatvogel. De cultus rond de vogelman werd ongeveer rond 1500 van belang. De oorzaak van de afwending van de oorspronkelijke religie bestaande uit voorouderverering is onbekend. De archeologe Georgia Lee, die het Rapa Nui-tijdschrift uitgeeft is van mening dat het te maken heeft met een machtsovername door krijgszuchtige bevolkingsgroepen als gevolg van de verstoring van het ecologische evenwicht. Andere stemmen, bijvoorbeeld die van Alfred Métraux, nemen aan dat voorouderverering en vogelmancultus een tijd lang naast elkaar bestaan hebben.
Iedere lente zwommen jonge mannen vanuit Orongo naar het kleine rotseilandje Motu Nui, om eieren van de bonte stern te zoeken. Wie als eerste een ei onbeschadigd naar het hoofdeiland bracht werd uitverkozen tot Vogelman, en kreeg daarom bijzondere voorrechten.
Vogelmanfiguren komen ook voor op andere eilanden in de Stille Oceaangebied, (bijvoorbeeld Samoa en Sepik in Nieuw-Guinea)
Een ander thema van de rotsgravures zijn de Make Make, ze bestaan uit een maskervormig gelaat met grote ogen, die een scheppende godheid afbeelden. Verder zijn er naast grafische tekens andere diervoorstellingen te zien, zoals vogels, walvissen, haaien en schildpadden.
Bij de cultische plek Orongo staan zorgvuldig gemaakte stenen hutten met grasdaken, die niet permanent bewoond zijn maar uitsluitend in verband met de cultus gebruikt worden.
[bewerken] Zie ook
- Moai
- Rongorongo
- Rapa Nui
- Hanga Roa
- Toromiro (Sophora toromiro), plant die endemisch was op Paaseiland en nu in het wild is uitgestorven
Bronnen, noten en/of referenties:
- ↑ S. Fischer, "The Naming of Rapanui", Easter Island Studies: Contributions to the History of Rapanui in Memory of William T. Mulloy (Oxbow Monograph 32, Oxford, 1993), p. 63-66
- Jared Diamond , J. M. (2005). Ondergang : waarom zijn sommige beschavingen verdwenen en hoe kan de onze haar ondergang voorkomen? . Houten: Spectrum. blz. 702. ISBN 978-90-491-0006-3.
[bewerken] Externe links
- (en) Paaseilandpagina van Southpacific.org
- (en) korte documentaire over Paaseiland van David Attenborough
 Paaseiland rond 1880 |
 Luchtfoto |
 Anakenastrand |
