Paling en Ko

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Paling en Ko (Mortadelo y Filemon) is een stripverhaal van de Spaanse tekenaar Francisco Ibáñez over twee blunderende geheim agenten. De stripreeks loopt sinds 1958.

In Nederland werden er van 1971 tot 2006 59 albums uitgebracht; generaties zijn opgegroeid in de veronderstelling dat Ko de lange kale helft van het duo is in plaats van de korte met de twee haren. Op verzoek van de uitgeverij werd vanaf album 51 (Die Lieve Neefjes) de juiste benaming weer aangehouden. Om verdere verwarring te voorkomen wordt het tweetal in dit overzicht aangeduid als de kale (Paling) en de chef (Ko).

Geschiedenis[bewerken]

Hoofdfiguren[bewerken]

  • Paling (Mortadelo); vernoemd naar een in Spanje en Italië voorkomende worstsoort is lang en kaal; hij draagt een bril en een zwart pak en gebruikt een reeks onuitputtelijke en onwaarschijnlijke vermommingen.
  • Ko (Filemon Pi), ook wel chef genoemd, is de korte helft van het duo. Hij heeft twee haren, draagt een witte bloes met vlinderdasje en een rode broek. Hij heeft rechten gestudeerd en weet veel van biologie en aardrijkskunde. Hij is vaak het slachtoffer van de ongelukken en explosies die door de kale worden veroorzaakt.
  • Paling en Ko begonnen als privédetectives die een informatiebureau runden waar ze allebei als chef solliciteerden (vandaar dat de kale zijn collega met chef en u aanspreekt). Nadat ze er ontslagen werden gingen ze werken voor de T.I.A. (Spaans voor T.A.N.T.E.; een woordspeling op CIA, niet op U.N.C.L.E.). Ze zijn in staat om zelfs de simpelste opdracht te verknallen met alle gevolgen van dien; vaak verstoppen ze zich dan in een uithoek van de wereld, op een andere planeet of gewoon dichtbij terwijl hun baas, de Superintendant, ze zoekt met grof geschut.

Overige figuren[bewerken]

  • Superintendant (El Superintendente Vicente), ook wel Super genoemd, is kaal met een zwarte krans en heeft een veelvuldig bespotte walrussnor. Hij is vaak slechtgehumeurd, vooral wanneer Paling en Ko een opdracht verknallen, hem belachelijk maken waar hij bij staat, of aan zijn whisky en sigaren zitten. Maar het gebeurt ook weleens dat hij degene is die hun wraak ondergaat vanwege een misplaatste opmerking of een briefje met het verzoek 'haal een pakje sigaretten'. In enkele uitgaven van Uitgeverij de Vrijbuiter heet Super hoofdagent Vincent, Mister L (de Duitse benaming) of de Grote Baas. Die laatste naam werd ook gebruikt in de reeks van Arboris maar is enigszins misleidend, want de grote baas van de geheime dienst is niet Super maar de president-directeur-generaal; thuis is zijn vrouw de baas.
  • Professor Bacterie (Bacterio), een parodie op Q (James Bond), is de kale zwaarbebaarde wetenschapper van de Geheime Dienst. Ooit heeft hij een middel tegen haaruitval uitgeprobeerd op de kale die toen nog over een volle haarbos beschikte. "Nooit meer zorgen om je haar" voegde hij eraan toe; en Bacterie had gelijk, want de kale verloor ter plekke al z'n haar en als dank sloeg hij Bacterie z'n tanden uit. Sindsdien is de professor met regelmaat het slachtoffer van 's mans pesterijen; dit komt ook omdat de apparaten, die hij speciaal voor de opdrachten van Paling en Ko heeft uitgevonden, niet naar behoren werken. Overigens worden niet alle uitvindingen met scepsis ontvangen; Paling en Ko gebruiken deze dan om er op eigen houtje een gevreesde misdadiger mee te arresteren.
  • Ofelia, een parodie op Miss Moneypenny uit James Bond, is de zwaarlijvige, ijdele secretaresse van de Super. In Nederland kwam ze voor het eerst voor in album 25 (Olympiade 1980). Ofelia is verliefd op de kale maar hij niet op haar; in plaats van hoffelijk wordt ze vooral vrouwonvriendelijk behandeld, en dat kan ze maar slecht verkroppen.
  • Irma is de tweede secretaresse van de Super; ze werd geïntroduceerd toen Ibanez na twee jaar de rechten op Paling en Ko terugkreeg. Anders dan bij Ofelia is de kale wel op haar verliefd, maar nu hapt zij niet toe. Irma komt in Nederland in de laatste vier Byblos-albums voor: Meteorologische Hoogstandjes, Het Vrouwtje van de Melkweg, De Rampzalige Tuin en Die Lieve Neefjes. In dat laatste album wordt ze aangesproken met juffrouw Tussy (Duitse naam). In Spanje zijn er 24 albums met Irma verschenen. De doorstart bij Arboris heeft ze niet meer mogen meemaken.
  • F.Ibanez figureert op Hitchcock-achtige wijze in z'n eigen strips. In het hoofdverhaal van het album De geschiedenis van Paling en Ko wordt meteen duidelijk waarom er zoveel kalende mannen in voorkomen; hij is er zelf een. Regelmatig laat men zich ontvallen net zo rijk te willen zijn als Ibanez. Op aankondigingen van signeersessies staat onder zijn foto vermeld verboden apennootjes te gooien.
  • Bernard Blindganger (Rompetechos) is een klein mannetje met zwart kalend haar en een snorretje. Hij draagt een grote bril met echter de verkeerde glazen, vandaar dat hij andere dingen ziet dan in werkelijkheid. De kale en de chef (maar ook diens moeder) weten daar alles van. Bernard Blindganger figureert ook in de andere strips van Ibanez (Tom Tiger & Co, Paviljoenstraat 13) en heeft in Spanje zelfs z'n eigen reeks.
  • Johnny (Bestiajez) is een agent met een fors postuur; hij moet Paling en Ko opsporen wanneer ze geen zin hebben in een opdracht. Johnny is de naam die werd gebruikt in de tekenfilmserie uit de jaren 90. In de stripreeks had hij namen als de Verspieder, agent Breekijzer en agent Lastpak.

Bijrollen in andere strips[bewerken]

Net als Bernard Blindganger hebben ook Paling en Ko bijrollen gespeeld in de andere strips van Ibanez. Zo staan ze in het eerste album van Het Edele Drietal als werklozen in de rij bij het arbeidsbureau, en in Paviljoenstraat 3 probeert de kale een van zijn vermommingen uit.

Albums[bewerken]

In de albums komt vaak fors lichamelijk geweld voor, soms gepaard gaand met vrij merkwaardig taalgebruik. Toch blijven de twee onhandige figuren in de smaak bij de lezer, aangezien zij veelal duidelijk slachtoffer zijn van externe, noodlottige factoren, waaraan zij niets kunnen doen.

Ole-reeks[bewerken]

  • In Nederland verschenen de een- en tweepaginastrips uit de beginperiode in de Ole-reeks. In 1984-1985 werd een aantal van deze strips in Eppo gepubliceerd met geactualiseerde lettering. Ook hier was er sprake van de bekende naamsverwarring.

Vrijbuiter-reeks[bewerken]

Tussen 1971 en 1985 verschenen er 41 albums met hoofdzakelijk lange verhalen bij uitgeverijcombinatie De Vrijbuiter/De Schorpioen.

  1. Het Atoomsulfaat
  2. Jacht op de Zwarte Bende
  3. Paling en Ko op Safari
  4. Paling en Ko als Stierenvechters
  5. Het geval van de Stokvis
  6. Op dievenjacht
  7. Loetje met het Hoedje
  8. De Superdetectives
  9. De Verandermachine
  10. De Geschiedenis van Paling en Ko
  11. De Kist met Tien Sloten
  12. Toto de Tovenaar
  13. Op Schilderijenjacht
  14. De Uitvindingen van Professor Bacterie
  15. De Olympische Spelen
  16. Operatie Bom
  17. De Diamanten van de Gravin
  18. Het Levenselixer
  19. WK Voetbal 78
  20. Het Circus
  21. Het Tweede Ik van Professor Bacterie
  22. De Monsters
  23. Het Tegengif
  24. Vreemde Indringers
  25. Olympiade 1980
  26. Te Wapen
  27. Paniek in de Zoo
  28. Het Document van Ali-Ben Doerak
  29. Een Hondenbaan
  30. Als Kindervrienden
  31. De Huurlingen
  32. Het Spuitelastiek
  33. Het Vergelijkend Onderzoek
  34. De Persoonsvervormer
  35. Paling en Ko in Duitsland
  36. De Bommenwerpers
  37. Levende Wassen Beelden
  38. De Zaak van het Verjongingsmiddel
  39. Autodieven
  40. Olympische Spelen Los Angeles 1984
  41. De Beestenbrigade

Daarnaast brachten zij nog 26 albums uit met verzamelingen van korte verhalen in drie verschillende reeksen (1972-1985).

Byblos-reeks[bewerken]

Tussen 1986 en 1992 verschenen tien albums bij uitgeverij Byblos; deze werden doorgenummerd vanaf 42.

42. Een Vliegtuigkaping
43. Wat De Wind Achterliet
44. De Builenvangers
45. Moorddadige Radiogolven
46. Het Geval van de Sok (verhaal uit 1976)
47. De Kip met de Gouden Eieren (verhaal uit 1976)
48. Meteorologische Hoogstandjes
49. Het Vrouwtje van de Melkweg
50. De Rampzalige Tuin
51. Die Lieve Neefjes

Daarnaast werden de eerste tien Vrijbuiter-albums opnieuw uitgegeven in een licht afwijkende volgorde en met andere covertekeningen.

Arboris-reeks[bewerken]

Tussen 2000 en 2006 verschenen er bij uitgeverij Arboris acht albums waarbij er weer vanaf 1 werd genummerd en de juiste benaming werd aangehouden.

Niet in Nederland[bewerken]

Om diverse redenen zijn een heleboel albums niet in Nederland uitgebracht; o.a. problemen met de distributie, uitschakeling op WK 1982, 1986 en 2002'. De Tovenaar (El brujo uit 1977) stond gepland als opvolger van De Kip met de Gouden Eieren maar na drie jaar stilte koos men voor het recentere Meteorologische Hoogstandjes. Billy El Horrendo is hier alleen uitgebracht als onderdeel van de tweede tekenfilmserie onder de titel De Zaak van Vreselijke Freddie.

Ook het 35-jarig jubileum is aan Nederland voorbijgegaan; in het bewuste album (dat hier dan de titel 35 Jaar Paling en Ko zou hebben gekregen) stortte op de slotpagina een vliegtuig neer tegen het New Yorkse WTC. Deze scène kwam acht jaar later (2001) in opspraak toen het door de werkelijkheid werd ingehaald.

Gevoelige humor werd gecensureerd. Met name de Duitsers in Het Atoomsulfaat en Paling en Ko in Duitsland werden bewerkt. Zo werden de Duitsers in het Atoomsulfaat neutraler gemaakt en werden er 2 bladzijdes in Paling en Ko in Duitsland aangepast. Onder meer grappen en grollen over de Berlijnse muur en vuurgevechten met tanks zijn weggeknipt.

Verfilmingen en toneelbewerking[bewerken]

  • Van Paling en Ko zijn ook twee tekenfilmseries gemaakt; deze zijn allebei nagesynchroniseerd in het Nederlands, en ook hier wordt Mortadelo Ko genoemd en zijn chef Filemón Paling. De eerste is een reeks korte films uit de periode 1965-1970 die twee compilaties vormden; de stemmen werden ingesproken door Olaf Wijnants (de kale) en Ger Smit (de chef). De tweede dateert uit de jaren 90 en bestaat uit bewerkingen van de lange verhalen; RTL zond deze serie uit in 1999-2000. In de tweede wordt de stem van Paling gedaan door Laus Steenbeeke en de stem van Ko door Jon van Eerd. De stem van meneer Super door Fred Meijer en die van de secretaresse door Marjolijn Touw.
  • In 2003 verscheen de speelfilm La Gran Aventura de Mortadelo y Filemon (Het grote avontuur van Paling en Ko); opvallend is dat de acteurs (iets) meer haar hebben dan de personages die ze vertolken.
  • Ter gelegenheid van het vijftigjarig jubileum kwam er in 2008 een musical met 50 liedjes; ook verscheen de tweede film Mortadelo y Fileon: Mision, Salvar la Tierra (Paling en Ko: Missie, red de Aarde). In Nederland is de dvd alleen via internet verkrijgbaar.

Externe links[bewerken]