Pan American World Airways

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Pan Am Boeing 727-200 at Zurich Airport in May 1985.jpg

Pan American World Airways, beter bekend als Pan Am (callsign: Clipper), was een toonaangevende Amerikaanse luchtvaartmaatschappij die werd opgericht in 1927 en failliet ging in 1991.

Geschiedenis[bewerken]

Pan American Airways (PAA) werd in 1927 opgericht door Juan Trippe. De maatschappij begon met een gecharterde Fokker F-7 om post vanuit Key West (Florida) naar Cuba te vliegen. In de jaren tot de Tweede Wereldoorlog, groeide de maatschappij uit tot de grootste ter wereld met een enorm netwerk aan verbindingen tussen de Verenigde Staten en bestemmingen in Azië en Latijns Amerika.

In de jaren 50 en 60 kende de maatschappij haar grootste bloeiperiode. Als Pan American World Airways, maar meestal onder de naam Pan Am, zou het een leidende rol spelen bij enkele belangrijke ontwikkelingen in de luchtvaart. Op 26 oktober 1958 vloog het eerste Amerikaanse commerciële straalvliegtuig, een Boeing 707-121 (ontwikkeld uit de militaire KC-135) onder Pan Am vlag van New York naar Parijs. Deze gebeurtenis was meteen ook het begin van een nieuw tijdperk in de luchtvaart, het straaltijdperk.

Op 21 januari 1970 voerde Pan Am als eerste maatschappij ter wereld een vlucht uit met het eerste widebody vliegtuig, de Boeing 747. Pan Am was lange tijd Boeings grootste klant voor de Jumbo Jet en bestelde er ruim vijftig stuks van. De enorme capaciteit van dit toestel zorgde voor een veel lagere ticketprijs waardoor steeds meer mensen gebruik konden maken van het vliegtuig.

Het bedrijf kampte al vanaf de oliecrisis in 1973 met financiële problemen. In 1986 moest het noodgedwongen haar Pacific-netwerk verkopen aan United Airlines. Als gevolg van de slechte publiciteit na de Lockerbie-aanslag en het uitbreken van de Golfoorlog, werd Pan Am in 1991 failliet verklaard, waarna het Europese netwerk door de Amerikaanse maatschappij Delta werd overgenomen. Alleen de vliegopleiding van Pan Am, de Pan Am International Flight Academy, is als enige onderdeel van het oorspronkelijke bedrijf blijven bestaan.

Vloot[bewerken]

In 1990 bestond de vloot nog uit deze vliegtuigen:

Pan Am Vloot (1990)
Type Aantal Besteld Passagiers

(First/Business/Economy)

Opmerkingen
Airbus A300B4 12 - 254 (-/24/230) -
Airbus A310-200 7 - 225 (-/18/207) -
Airbus A310-300 12 - 196 (12/30/154) -
Boeing 727-200 91 9 145 (-/14/131) Orders voor gebruikte vliegtuigen.
Boeing 737-200 5 - 116 (-/21/95) -
Boeing 747-100 18 - 377 (39/52/286) -
Boeing 747-200B 7 - 412 (21/44/347) -
Totaal 152 9

Rampen[bewerken]

Pan Am was meerdere keren betrokken bij grote luchtvaartrampen:

  • Op 27 maart 1977 botste een Pan Am Boeing 747 "Clipper Victor" (Pan Am vlucht 1736) met de Boeing 747 "Rijn" (PH-BUF) van KLM (KLM vlucht 4805) op het Canarische eiland Tenerife, op de start- en landingsbaan. Hierbij kwamen 583 mensen om en 61 raakten gewond. Het KLM-toestel stond op het punt op te stijgen toen het botste met het taxiënde Pan Am-toestel. Het KLM toestel was, door communicatie-problemen, al aan haar start begonnen terwijl het Pan Am toestel nog op dezelfde startbaan reed. Dit is nog steeds de grootste ramp uit de luchtvaartgeschiedenis.
1rightarrow blue.svg Zie Vliegtuigramp van Tenerife voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
  • Op 21 december 1988 werd Pan Am vlucht 103 getroffen door een door terroristen veroorzaakte bomexplosie in de voorste laadruimtes. Dit zorgde er uiteindelijk voor dat de Boeing 747 crashte nabij en deels op Lockerbie in Schotland. De 243 passagiers en 16 bemanningsleden van het vliegtuig, alsmede 11 slachtoffers op de grond lieten bij deze ramp het leven.
1rightarrow blue.svg Zie Lockerbie-aanslag voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Nieuwe bedrijven met de naam Pan Am[bewerken]

De merknaam Pan Am is na het faillissement in verschillende handen terecht gekomen. Tussen 1996 en 1998 werd weer onder de naam Pan Am gevlogen tussen de Verenigde Staten en bestemmingen in het Caraïbisch gebied. Daarna volgde een regionale luchtvaartmaatschappij in New England die tot 2004 onder de merknaam vloog. Via een zusterbedrijf ontstond ook een Pan Am in de Dominicaanse Republiek die tot maart 2012 als vliegende incarnatie nog steeds actief was, onder de naam Pan Am Dominicana.

In de Verenigde Staten komt de naam Pan Am verder voor als spoorwegmaatschappij, Pan Am Railways, actief in New England en de staat New York.

Trivia[bewerken]

  • In 1963 bouwde Pan Am haar hoofdkwartier in Manhattan: het Pan Am Building (nu MetLife Building) naast het Grand Central station, in die tijd het grootste commerciële gebouw ter wereld.
  • Een jaar nadien werd de PANAMAC geïnstalleerd, een computer waarmee werknemers over de hele wereld reserveringen voor vluchten konden maken en informatie konden opvragen. Het systeem maakte gebruik van het 7080 Data Processing System van IBM. Daarmee was Pan Am de eerste maatschappij met een gecomputeriseerd reserveringssysteem.
  • The Beatles kozen voor hun eerste trip naar de VS, in 1964, voor Pan Am.
  • De luchtvaartmaatschappij komt ook aan bod in Stanley Kubricks bekende sf-film 2001: A Space Odyssey.
  • Pan Am komt in de film Catch Me If You Can veelvuldig aan bod.
  • In 2011 werd een televisieserie gemaakt over de lotgevallen van enkele Pan Am piloten en stewardessen.

Externe links[bewerken]