Panthéon (Parijs)

Panthéon
Het Panthéon
Plaats	Quartier Latin, Parijs
Coördinaten	48°50′N 2°20′E
Detailkaart
Panthéon
Portaal    Christendom

Het Panthéon is een gebouw in het 5e arrondissement, midden in het Quartier Latin van de Franse hoofdstad Parijs. De architect Jacques-Germain Soufflot (1713-1780) bouwde het monument oorspronkelijk als een kerk gewijd aan Sainte-Geneviève. Het is nu meer bekend als begraafplaats van beroemde Fransen (pantheon). Soufflot wilde een klassiek gebouw realiseren met de lichtheid van een gotische kathedraal. Bij de bouw werden de open muren massiever uitgevoerd omwille van structurele redenen.

Geschiedenis

In 1744 beloofde koning Lodewijk XV dat als hij zou herstellen van zijn ernstige jichtaanval, op de plaats van de oude abdij van Sainte-Geneviève, een nieuwe kerk zou bouwen. De Markies van Marigny werd aangewezen om de belofte van de koning waar te maken, nadat hij hersteld was van zijn ziekte. Soufflot, een beschermeling van Marigny werd aangesteld om een ontwerp te maken, en de bouw van het Panthéon begon.

Het ontwerp bestond uit een Grieks kruis met een portiek van Korinthische zuilen. De afmetingen waren enorm, het gebouw moest 110 meter lang bij 84 meter breed worden, en 83 meter hoog. Alhoewel de funderingen al in 1758 gelegd waren, werd het pas in 1789 voltooid. De naam Panthéon verwijst naar het Pantheon in Rome waar het op moest gaan lijken. Uiteindelijk vertoont het meer overeenkomsten met de St Paul's Cathedral (Londen).

Het midden van de verticale staaf van het kruis op het dak van het Pantheon is het nulpunt van de Tranchotkaart. Het eerste vaste 0-punt van de driehoeksmeting ten behoeve van de Tranchot-Muffling kaarten. plm 1810. Kaarten gemaakt in opdracht van Napoleon ten behoeve van het Franse leger. Vanuit dit punt werden alle andere punten gemeten.

Het nieuwe regime na de Franse Revolutie zag in het imposante neoclassicistische gebouw een soort tempel ter ere van Frankrijk, en veranderde de functie van kerk naar mausoleum voor beroemde Fransen. Daarna is nog enkele keren van functie gewisseld, maar in 1885 werd het officieel een 'tempel' voor de grote Fransen.

Er is één Nederlander in het Panthéon begraven, namelijk Jan Willem de Winter uit Kampen.

Slinger van Foucault

In 1851 hing de Franse fysicus Léon Foucault (1819-1868) een gewicht aan een touw in de koepel op. De slinger leverde het bewijs dat de aarde om zijn as draait. De huidige bol dateert uit 1995.

Crypte

Panorama van het interieur van het Panthéon

Boven de ingang van het Panthéon staat de tekst Aux grands hommes la patrie reconnaissante, oftewel 'Voor de grote mannen, het dankbare vaderland'. In de immense crypte van het gebouw werd bestemd als laatste rustplaats voor de 'grote mannen' van Frankrijk, waaronder Soufflot zelf.

De uitdrukking 'grote mannen' is overigens niet letterlijk te nemen aangezien er ook een 'grote vrouw' in het Panthéon is opgenomen, namelijk de natuurkundige Marie Curie. Zij is tot nu toe de enige vrouw die deze eer te beurt viel op grond van haar eigen merites. De enige andere vrouw die in het Panthéon werd bijgezet was Sophie Berthelot, de echtgenote van de scheikundige en politicus Marcellin Berthelot. Nadat beiden op 18 maart 1907 overleden, kregen ze een gezamenlijk graf.

De beslissing om iemand bij te zetten in het Panthéon is in het verleden aan verschillende instanties en machtige personen (o.a Napoleon) overgelaten. In de Vijfde Republiek is het verlenen van deze (postume) eer voorbehouden aan de President van de Republiek.

Lijst van in het Panthéon opgenomen personen

De lijst hieronder bevat alle personen die ooit in het Panthéon opgenomen werden, zouden worden en diegenen die uit het Panthéon verwijderd werden

Bijzetting	Caveau	Naam	Bijzonderheden
1791		Honoré Mirabeau	Verwijderd in 1794 na ontdekking van zijn correspondentie met Lodewijk XVI, begraven in de Église Saint-Étienne-du-Mont.
1791	Crypte	Voltaire
1792		Nicolas-Joseph Beaurepaire	Verplaatsing van de overblijfselen naar het Panthéon niet uitgevoerd
1793		Louis Michel Le Peletier de Saint-Fargeau	Vermoorde afgevaardigde, overblijfselen uit het Panthéon verwijderd
1793		Augustin-Marie Picot	Verwijderd wegens beschuldiging van verraad
1794		Jean-Paul Marat	Verwijderd wegens beschuldiging van verraad
1794	Crypte	Jean-Jacques Rousseau
1806	V	Claude-Louis Petiet
1806	V	François Denis Tronchet
1807	V	Jean-Étienne-Marie Portalis
1807	V	Louis-Pierre-Pantaléon Resnier
1807		Louis-Joseph-Charles-Amable d'Albert	Verwijderd uit het Panthéon
1807	V	Jean-Baptiste-Pierre Bévière
1808	V	Francois Barthélemy Beguinot
1808	V	Pierre Jean George Cabanis
1808	V	Gabriel-Louis Caulaincourt
1808	IV	Jean-Frédéric Perrégaux
1808	V	Antoine-César de Choiseul
1808	V	Jean-Pierre-Firmin Malher	Alleen een urn met zijn hart is aanwezig
1809	V	Jean Baptiste Papin de Saint-Christau
1809	III	Joseph-Marie, comte Vien
1809	III	Pierre Garnier, comte de Laboissière
1809	III	Jean Pierre, comte Sers	Alleen een urn met zijn hart is aanwezig
1809	V	Jérôme-Louis-François-Joseph, comte de Durazzo	Alleen een urn met zijn hart is aanwezig
1809	III	Justin-Bonaventure, comte Morard de Galles	Alleen een urn met zijn hart is aanwezig
1809	III	Emmanuel Crétet, comte de Champnol
1810	III	Giovanni Baptista, cardinal Caprara
1810	III	Louis-Joseph-Vincent-Leblon, comte de Saint-Hilaire
1810	III	Jean-Baptiste, comte Treilhard
1810	XXII	Jean Lannes, duc de Montebello
1810	III	Charles-Pierre-Claret, comte de Fleurieu de La Tourette
1811	III	Louis Antoine de Bougainville
1811	III	Charles, cardinal Erskine of Kellie
1811	II	Alexandre-Antoine Hureau, baron de Sénarmont	Alleen een urn met zijn hart is aanwezig
1811	III	Ippolito Antonio, cardinal Vicenti Mareri
1811	III	Nicolas-Marie, comte de Songis des Courbons
1811	II	Michel, comte Ordener
1812	II	Jean-Marie-François Lepaige, comte Dorsenne
1812	IV	Jean Guillaume De Winter, comte de Huessen
1813	II	Hyacinthe-Hugues-Timoléon de Cossé, comte de Brissac
1813	II	Jean-Ignace Jacqueminot, comte de Ham
1813	II	Joseph-Louis Lagrange
1813	II	Jean, comte Rousseau
1813	II	François-Marie-Joseph-Justin, comte de Viry
1814	II	Jean-Nicolas, comte Démeunier
1814	IV	Jean-Louis-Ebenezer, comte Reynier
1814	II	Claude-Ambroise Régnier, duc de Massa di Carrara
1815	II	Antoine-Jean-Marie, comte Thévenard
1815	II	Claude-Juste-Alexandre, comte Legrand
1829	Crypte	Jacques-Germain Soufflot
1885	XXIV	Victor Hugo
1889	XXIII	Lazare Carnot	Bijgezet bij de viering van het honderdjarig jubileum van de Franse Revolutie
1889	XXIII	Théophile-Malo Corret de la Tour d'Auvergne	Bijgezet bij de viering van het honderdjarig jubileum van de Franse Revolutie
1889	XXIII	Jean-Baptiste Baudin	Bijgezet bij de viering van het honderdjarig jubileum van de Franse Revolutie
1889	XXIII	François Séverin Marceau-Desgraviers	Bijgezet bij de viering van het honderdjarig jubileum van de Franse Revolutie, alleen zijn as is bijgezet.
1894	XXIII	Marie François Sadi Carnot	President, meteen bijgezet nadat hij vermoord was, kleinzoon van Lazare Carnot
1907	XXV	Marcellin Berthelot	Sophie Berthelot is gezamenlijk met haar man begraven
1908	XXIV	Émile Zola	In 1902 begraven in het familiegraf in het Cimetière de Montmartre
1920	Escalier	Léon Gambetta	Alleen hart
1924	XXVI	Jean Jaurès
1933	XXV	Paul Painlevé
1948	XXV	Paul Langevin
1948	XXV	Jean Perrin,	Nobelprijswinnaar
1949	XXVI	Félix Éboué	Eerste zwarte persoon die werd bijgezet
1950	XXVI	Victor Schoelcher	Zijn vader is ook bijgezet in het Panthéon. Victor wilde bij zijn vader begraven worden
1952	XXV	Louis Braille	Bijgezet op de honderdste verjaardag van zijn dood
1964	VI	Jean Moulin	Moulin is gecremeerd in het crematorium van Pere-Lachaise. Op 19 december 1964, de twintigste bevrijdingsdag van Frankrijk, is zijn as bijgezet
1987	VI	René Cassin	Nobelprijswinnaar, bijgezet op de honderdste verjaardag van zijn geboorte
1988	VI	Jean Monnet	Bijgezet op de honderdste verjaardag van zijn geboorte
1989	VII	Abbé Baptiste-Henri Grégoire	Bijgezet bij de viering van het tweehonderdjarig bestaan van de Franse Revolutie.
1989	VII	Gaspard Monge	Bijgezet bij de viering van het tweehonderdjarig bestaan van de Franse Revolutie.
1989	VII	Marie Jean Antoine Nicolas Caritat, markies de Condorcet	Bijgezet bij de viering van het tweehonderdjarig bestaan van de Franse Revolutie.
1995	VIII	Pierre Curie	Nobelprijswinnaar. Oorspronkelijk begraven in Sceaux.
1995	VIII	Marie Curie	Nobelprijs winnaar. Eerste vrouw die op grond van haar verdiensten is bijgezet (niet de eerste vrouw die is bijgezet). Oorspronkelijk begraven in Sceaux.
1996	VI	André Malraux	Politicus en schrijver
2002	XXIV	Alexandre Dumas père
2011		Aimé Césaire

Bijzonderheden

Caveau IV staat bekend als de caveau gereserveerd voor protestanten. De caveaus aan de linkerzijde, nummers XIV tot en met XXI zijn voorlopig nog leeg.

Zie ook

• Lijst van Parijse bezienswaardigheden

Externe verwijzingen

• De Pantheon website

Mediabestanden

Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Panthéon, Paris op Wikimedia Commons.