Parallel universum

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Through the Looking Glass en het parallel universum dat Alice er vond

Een parallel universum of alternatieve werkelijkheid is een van de eigen werkelijkheid onafhankelijk bestaande werkelijkheid die er tegelijk mee voorkomt. Een specifieke groep van parallelle universa heet een multiversum, hoewel deze term ook gebruikt kan worden om er de eventuele parallelle universa mee te beschrijven die de fysieke werkelijkheid constitueren.

Hoewel de termen "parallel universum" en "alternatieve realiteit" in het algemeen als synoniem van elkaar worden gebruikt, heeft het laatste soms de extra connotatie dat het om een werkelijkheid gaat die een variant is van die van ons. De term "parallel universum" is meer algemeen, zonder enige connotaties die duiden op een relatie (of het ontbreken daarvan) met ons eigen universum. Een universum waar de wetten van de natuur heel anders zijn (bijvoorbeeld, doordat er geen relatieve beperkingen heersen en de snelheid van het licht kan worden overschreden), zou in het algemeen beschouwd worden als een parallel universum, maar niet een alternatieve werkelijkheid.

Fictie[bewerken]

Het fantasygenre heeft het idee van een 'andere wereld' ontleend uit de mythe, de legende en de religie. Hemel, Hel, Olympus en Walhalla kunnen beschouwd worden als alternatieve universa die helemaal verschillen van de vertrouwde materiële werkelijkheid. Moderne fantasy presenteert het begrip vaak als een reeks van sferen of niveaus van bestaan waar de natuurwetten niet gelden of verschillen, waardoor magische verschijnselen optreden. Dit concept vindt men ook in de oude hindoe mythologie, in teksten zoals de Purana's, die een oneindig aantal werelden beschrijven met elk hun eigen goden. Ook in de Arabische literatuur komen beschrijvingen van zulke alternatieve werelden voor, bijvoorbeeld in het verhaal van Duizend-en-één-nacht.

In andere gevallen is een parallel universum, zowel in fantasy als sciencefiction, één enkele andere materiële werkelijkheid, die co-existeert met de onze. Hierbij komt de protagonist van het verhaal vanuit onze werkelijkheid terecht in de realiteit van de fantasie. Een voorbeeld hiervan is The Chronicles of Narnia door C.S. Lewis. Soms dringt deze ene realiteit de onze binnen, zoals wanneer de Engelse heldin van Margaret Cavendish onderzeeërs en "vogelmannen" gewapend met "brandstenen" terug door de poort van The Blazing World naar de Aarde stuurt en een ravage aanricht onder de vijanden van Engeland.

Nog voor het concept van de vele werelden door de kwantummechanica bekend werd, publiceerde Jorge Luis Borges in 1941 de novelle El Jardín de Senderos que se bifurcan ("De Tuin van Vertakkende Paden"). In het boek ontdekt een sinoloog een manuscript van een Chinese schrijver waar eenzelfde verhaal op verschillende, vaak tegenstrijdige manieren wordt verteld. Tijd wordt hier opgevat als een "tuin van vertakkende paden", waar dingen gebeuren op parallelle, oneindig vertakkende manieren.

Mogelijke werelden theorie van literaire studies gebruikt concepten van mogelijke wereld logica en past deze toe op werelden die worden gemaakt door het fictieve teksten, fictieve universum. Met name mogelijke wereld theorie biedt een nuttige woordenschat en conceptueel kader te omschrijven dergelijke werelden. Echter, een literaire wereld is een specifieke vorm van mogelijke wereld, duidelijk van de mogelijke werelden in de logica.

Dit is omdat een literaire tekst een eigen systeem van modaliteit, bestaande uit werkelijke werelden (feitelijke gebeurtenissen) en mogelijke werelden (mogelijke gebeurtenissen). In fictie, het principe van gelijktijdigheid, ook uitstrekt tot het driedimensionale aspect, wanneer het wordt overwogen dat twee of meer fysieke objecten, feiten, inzichten en voorwerpen niet-fysieke, kunnen samenleven in dezelfde ruimte-tijd. Dus, een literaire universum is autonomie toegekend grotendeels op dezelfde manier als de werkelijke universum.

Genres epiek: anekdote · ballade · epos · fabel · gedicht · genre · inleiding · kort verhaal · legende · mythe · novelle · parabel · parallel universum · raamvertelling · reisverhaal · roman · saga · sage · sprookje · verhaal · vignet · volksballade · volksverhaal
Verloop en verhaallijn: catharsis · cliffhanger · climax · deus ex machina · drie act-structuur · epiloog · expositie · fabel · plot · plotpoint · proloog · startplotscène · rode draad · scenario · setup · synopsis · verhaallijn
Begin en einde: ab ovo · in medias res · in ultimas res · incipit · openingsscène · openingszin · post rem · terminus
Personage: aangever · alter ego · alteriteit · antagonist · antiheld · bijfiguur · bijrol · booswicht · byroniaanse held · deuteragonist · flat character · held · hoofdpersoon · hoofdrol · karakter · protagonist · round character · tritagonist · typetje · uitverkorene · underdog
Spanning: cliffhanger · spanning
Vertelperspectief en vertelinstantie: afwisselend perspectief · auctoriële verteller · focalisatie · gedramatiseerd · homodiëgetische vertelling · heterodiëgetische vertelinstantie · ik-perspectief · onbetrouwbare verteller · personele verteller · point of view · rhema · voice-over
Motief & thema: abstract motief · concreet motief · leidmotief · motto · thema · topos
Tijd & ruimte: eenheidsconventie · flashback · flashforward · kalendertijd · mise en abyme · opschuivende tijdlijn · praesens historicum · tijdverruiming · verteltijd · vertelde tijd
Stijl: directe rede · dramatische ironie · indirecte rede · red herring · shooting the messenger · register · stijl · stream of consciousness · suspension of disbelief · show, don't tell · verteltechniek · vrije indirecte rede
Scenariotermen: premissesynopsistreatmentscenariofilmdraaiboekstoryboard
Stijlperiode: middeleeuwen · renaissance · maniërisme · barok · verlichting · sentimentalisme · preromantiek · romantiek · realisme · impressionisme · naturalisme · neoromantiek · symbolisme · expressionisme · constructivisme · dadaïsme · surrealisme · nieuwe zakelijkheid · magisch realisme · existentialisme · vijftigers · modernisme · postmodernisme
Studie: driehoek van Petersen · literaire kritiek · narratologie · topische vragen · verhaalanalyse