Park Heremastate

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Brug over vijver.

Park Heremastate is een park gelegen in Joure, gemeente De Friese Meren waarin de Herema State gelegen is.

Geschiedenis[bewerken]

In 1466 stond op deze plaats reeds een stins (steenhuis) omgeven door een slotgracht. De stins werd in 1580 afgebroken. Tijdens de 80-jarige oorlog werd hier in 1589 een verdedigingsschans aangelegd. Omstreeks 1625 werd er op de plek van de oude stins een adellijk woonhuis neergezet, de Herema State.

Rond 1670 werden er door Egbert van Baerdt nieuwe ontwerpen van State en tuinen gemaakt. Deze plannen werden in de loop van 1670 verwezenlijkt. In 1689 werd een nieuwe stins gebouwd. Omdat er recht van overpad bestond, werd er een poortgebouw boven het overpad gebouwd. De poort is allang verdwenen, maar de oudere bewoners van Joure noemen Park Heremastate nog steeds de Pörte.

In 1848 werd Het huis opnieuw verbouwd en kreeg het pand een landelijker uitstraling. In dezelfde tijd heeft tuinarchitect Roodbaard bijgedragen aan het ontwerp van een Engelse landschapstuin rondom de verbouwde State. De oorspronkelijke vormen van dat ontwerp zijn heden ten dage nog zichtbaar. In het park staan talrijke oude bomen, waaronder knotlinden, beuken en eiken. In het begin van de 20e eeuw werd het huis weer verbouwd en van 1910 tot en met 1921 als sanatorium gebruikt. In 1924 kreeg het de status van woonhuis terug en werd het woongedeelte verkleind.

Bij het verkrijgen van de fleckerechten in 1466 was Tyepke Onema de bezitter van de stins. Van 1679 tot 1940 bleef de familie Vegilin van Claerbergen in bezit van de state (uitgezonderd de periode 1910 tot en met 1921.

In 1940 is de stins en het park door de gemeente aangekocht maar de familie kon er tot 1948 nog blijven wonen. In 1950 werd het gebouw als gemeentehuis in gebruik genomen. Na deze nieuwe bestemming werden de nodige veranderingen uitgevoerd, waarbij de gracht werd gedempt, de toren afgebroken en nieuwbouw aan de bestaande state werd gepleegd.

De Berg[bewerken]

Het park zelf is door de eeuwen heen vaak veranderd. In de loop van de 18e eeuw is waarschijnlijk de aarden berg opgeworpen met daarop een zomerhuisje. Deze heuvel bestaat nog steeds en wordt in de volksmond nog altijd berg genoemd. Het zomerhuis is al lang niet meer.

In de berg is destijds een koelkelder aangelegd. In de wintermaanden werden brokken ijs uit de parkvijver gehaald en in de kelder gebracht waardoor de ruimte in de zomermaanden koel bleef.

Stinsenflora[bewerken]

De ooit zo rijke stinsenflora van het statige park heeft de laatste decennia erg te lijden gehad door onder andere div. bouwactiviteiten in het landgoed. Ook door het organiseren van openluchtevenementen is een deel van de stinsenflora verdwenen.

Van sommige soorten komen er in het vroege voorjaar helaas nog maar een paar exemplaren tevoorschijn, zoals holwortel en het lenteklokje. Stinsenplanten als het sneeuwklokje en de krokus zorgen met honderden tegelijk toch nog voor een vrolijk bloementapijt.

Soorten die nog in het park voorkomen zijn onder andere het sneeuwklokje, lenteklokje, voorjaarshelmbloem, holwortel, krokus, anemoon, bostulp, knikkende vogelmelk, adderwortel en dubbele bosanemoon.

Toegankelijkheid[bewerken]

Na de aankoop van Park Heremastate door de gemeente Haskerland in 1940, werd het park openbare ruimte en voor iedereen toegankelijk.

In tegenstelling tot de meeste Friese stinsen, werd deze stins niet aan het einde van de oprijlaan gebouwd, maar halverwege aan de noordelijke zijkant van de laan.

Omgeving[bewerken]

In het oosten grenst Park Heremastate aan de Midstraat (Fries: Midstritte). Deze hoofdstraat van Joure ligt in het verlengde van de statige oprijlaan van het park.

Ten noorden werd het park tot voor kort omsloten door de Groene Dijk (Fries: Griene dyk) en de Zijlroede (achter de Jouster sluis). Thans ligt er tussen Heremastate en de Groene Dijk een passantenhaven.

Aan de westkant werden de moestuinen van het park tot eind twintigste eeuw door de Jonkersloot omzoomd. De Jonkersloot ter plaatse en de moestuinen zijn geofferd voor de aanleg van een opberghaven voor leden van J.W.S.

De zuidkant grenst aan een restant van de Boeresingel en aan natuurterrein De Famberhorst.

Ecologische verbinding[bewerken]

Omdat het park voor een deel omsloten is door bebouwing, ligt het aan het eind van de ecologische verbinding (groene as) Friese meren. Langweerderwielen, natuurterrein De Twigen, windsingel de Omkromte (achter de kooilaan), natuurterrein De Famberhorst en Park Heremastate.

Vogelsoorten[bewerken]

Veel verstoringen in en om het park (door onder andere, evenementen rondom het openluchttheater, bouwactiviteiten en vandalisme) hebben ertoe geleid, dat de eens zo rijke vogelstand drastisch achteruit is gegaan. De roekenkolonie in de hoge kronen van de oude bomen heeft schijnbaar nergens last van en dijt nog steeds uit.

Recente ontwikkelingen in het park[bewerken]

Het park is de laatste decennia verworden tot een feest- en evenemententerrein rondom het openluchttheater. Ook de jaarlijkse Agrarische Schouw trekt een zware wissel op het natuurschoon van het park. In 1988 liet de gemeente Skarsterlân een renovatieplan ontwikkelen, om het park in de toekomst zijn oude allure terug te geven. Het gepresenteerde plan zou een kaalslag onder de eeuwenoude bomen betekenen. Voor veel mensen ging deze rigoureuze kap veel te ver. De in 1987 opgerichte stichting Vrienden van Heremastate kwam in het geweer. Er werd een ludieke actie op touw gezet waarbij de bedreigde bomen werden voorzien van opvallende linten. Deze actie zorgde voor veel publiciteit, waarop de gemeente besloot een hoorzitting over het plan te houden. Tijdens deze zitting liepen de emoties zo hoog op, dat het de gemeente deed besluiten het gehele renovatieplan in te trekken.

Er kwam een nieuw plan met als uitgangspunt, geleidelijke renovatie van het park en verjonging van bomen en onderbegroeiing. Sindsdien is de verwaarlozing van het park gewoon doorgegaan wat de stichting Vrienden van Heremastate in 1993 deed besluiten om een brandbrief naar de gemeente te sturen. Daarna zijn positieve ontwikkelingen op gang gekomen: doodzieke bomen zijn weggehaald en 46 jonge linden zijn ter vervanging van gerooide exemplaren aan de oprijlaan geplant.

Sinds 1996 maakt de stichting deel uit van een klankbordgroep met als doel mee te denken over de toekomst van het park.

Vrienden van Heremastate[bewerken]

Naast de in 1987 opgerichte stichting "Vrienden van Heremastate" was er nog een groepering actief, namelijk: "Houdt Skarsterlân Mooi". Zij hielden zich ook met andere natuurhistorische monumenten in de gemeente Skarsterlân bezig. Beide groeperingen namen zitting in diverse klankbordgroepen. In 2009 werden de krachten gebundeld wat op 19 november 2009 resulteerde in de oprichting van de vereniging “Moai Skarsterlân”.

Bronnen[bewerken]

  • Artikelen uit de Jouster Courant
  • Stinzenflora in Friesland

Fotogalerij[bewerken]