Veilinghaven
De Veilinghaven of Parkhaven in Utrecht is de voormalige haven van de Utrechtse groenteveiling aan het Merwedekanaal. Rond deze haven is tussen 1997 en 2008 de gelijknamige woonlocatie ontwikkeld, na Katendrecht in Rotterdam de grootste binnenstedelijke Vinexlocatie van Nederland.
De buurt/subwijk Parkhaven vormt het westelijk deel van de Dichterswijk en wordt grofweg afgebakend door de Croeselaan, het Merwedekanaal, de Van Zijstweg en de Heycopstraat/Molenbeekstraat. De nieuwbouw is grotendeels gerealiseerd volgens het stedenbouwkundig plan van atelier Quadrat uit 1997. Van de 950 geplande appartementen en woningen [1] zijn er tot 2008 zo'n 640 opgeleverd.[2] De buurt/subwijk zal rond 2015 zijn voltooid.
Inhoud |
Woonwijk [bewerken]
Tussen de diverse typen woningen zijn allerhande plantsoenen aangelegd . Een kenmerk van de wijk is de verder de grote semi-openbare binnentuin tussen de wooncomplexen Crescendo en De Eendracht. De wijk wordt voorts gekenmerkt door hoogteverschillen. Zo liggen alle woningen boven straatniveau dankzij trapjes, heuvels en de grote plantenbakken. De haven zelf en de kade liggen weer onder straatniveau.
In de architectuur zijn vele verwijzingen en citaten van de zogenaamde jaren 30 bouwstijl te vinden welke naadloos aansluiten bij de architectuur van Dichterswijk-West. De woonwijk is dan ook een hotspot voor architectuur liefhebbers uit binnen en buitenland.
Parkhaven [bewerken]
De toegang tot de wijk wordt vanaf de Croeselaan gevormd door een plantsoen. Aan de Heycopstraat wordt momenteel een park en een speeltuin voor kinderen aangelegd. In dit deelgebied bevinden zich ook de Cruyff Court en de basischool De Kleine Dichter met haar bijzondere architectuur. De historische Veilinghaven wordt aan de andere zijde omzoomd door het Merwedepark langs het Merwedekanaal naar de Balijebrug. Een bijzonder kenmerk van het Merwedepark is het moeras met zijn ongewone dieren en plantenleven. Dit alles maakt deze woonwijk met zijn vele bomen tot een ongekend groene oase middenin de stad. Het rustige Parkhaven (Veilinghaven + parken = Parkhaven) is dan ook de woonwijk van de Burgemeester van Utrecht, Aleid Wolfsen.
Architectuur [bewerken]
Het project bestaat uit een mix van eengezinswoningen en appartementen, opgetrokken in rode baksteen.[3] Het vormt een verbinding tussen het stationsgebied en de vooroorlogse buurten/subwijken ten zuidwesten van de stad. Een van de markantse gebouwen is de 'Symfonie' (46 appartementen). Het kan worden omschreven als een puzzel waarvan de stukjes op het eerste oog onafhankelijk van elkaar door vier architecten zijn ontworpen. Hoewel de baksteen steeds dezelfde is, variëren metselwijzen en raampartijen. In het verlengde van de Symfonie is de 'Sonate' in dezelfde stijl gebouwd (15 appartementen).
Het deel van oude Veilinghaven dat behouden is gebleven, is geschikt gemaakt als aanlegplaats van vijftien historische woonschepen.[4] Langs de kade zijn horeca-gelegenheden gecreëerd. Het oorspronkelijke industriële karakter van de haven wordt geaccentueerd met een gerestaureerde loskraan en vier zand- en grindtrechters. Deze 'U-Trechters' zijn te huur als vergaderruimte. Het voormalige havengebouw is voorzien van vooruitspringende erkers en herbergt thans een restaurant. Deze havenpost werd in 2008 genomineerd voor de staalpijs en fungeert tevens als ontvangstruimte voor het Utrechts Statenjacht.
De wijk biedt een fraai uitzicht op een staaltje moderne architectuur, te weten de zogenaamde Verrekijker of Bestuurscentrum van de Rabobank. Het ontwerp is van de hand van architect Rob Ligtvoet van het Rotterdamse bureau Kraaijvanger Urbis.
Statenjacht [bewerken]
De Veilinghaven is de thuishaven is van het statenjacht De Utrecht. Dit jacht is een nauwkeurige historische reconstructie van een 18e-eeuws admiraliteitsjacht, tussen 1997 en 2003 met traditionele methoden gebouwd op basis van originele tekeningen uit 1746. De belangrijkste doelstelling bij de bouw was het bieden van scholing en werkgelegenheid aan jonge mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Tweede doelstelling was een historische: het doen van onderzoek naar scheepsbouwmethoden uit de 17e en 18e eeuw.
Kunst [bewerken]
In en om de Veilinghaven zijn in 2012 13 betonnen sculpturen geplaatst van de internationaal vermaarde Utrechtse kunstenaar Ruud Kuijer. De bewoners in de wijk zijn actief betrokken geweest bij de totstandkoming van de kunstwerken onder andere door het aanleveren van voorwerpen welke betekenisvol voor hen persoonljk waren. Het werk van Kuijer is ook elders in de stad Utrecht te bewonderen onder andere langs het Amsterdam-Rijnkanaal (Waterwerken).
Sport en recreatie [bewerken]
In Parkhaven vind jaarlijks de Utrechtse Triathlon plaats voor mannen en vrouwen van alle leeftijden. De Utrecht Marathon heeft haar begin en eindpunt in Veilinghaven. Parkhaven is ook de uitvalsbasis voor de Utrechtse wielervereninging welke regelmatig evenementen organiseert in en om de haven. Het botenhuis in Parkhaven is de thuishaven van de utrechtse studentenroeiverenigingen. De jaarlijkse sloeproei race in de grachten van Utrecht (Rondom) doet uiteraard ook de Veilinghaven aan. In de zomer wordt er in de Veilinghaven gezwommen en in de winter kan er in de haven worden geschaatst. Het Merwedepark is een populaire stek voor hardlopers, vissers, vogelaars en wandelaars.
Aanleg Veiling- en Veemarkthaven [bewerken]
De Veiling- en Veemarkthaven in deze buurt/subwijk waren oorspronkelijk ruim vier keer zo groot als de huidige 'historische haven' van de buurt/subwijk Parkhaven. Ze werden aangelegd nadat aan het begin van de 20e eeuw de groenteveiling en veemarkten de Utrechtse binnenstad waren ontgroeid. De veehandel verhuisde in 1928 van het Vredenburg naar het nieuwe haventerrein ten westen van de Croeselaan. In 1932 volgde de groentemarkt[5]. In de jaren zestig werd ook deze locatie weer te klein. Een deel van de havens was toen overigens al gedempt, omdat vervoer over de weg lucratiever was geworden. Na het vertrek van de veemarkt en van de groente- en fruitveiling rond 1970 kwamen de terreinen en gebouwen beschikbaar voor de Jaarbeurs in het noorden en gemeentewerven en kleinschalige industrie in het zuiden. Langs het kanaal lag groothandel Burgman. Het gebied verrommelde en in de jaren negentig werd besloten tot herbestemming van het bedrijventerrein als woongebied.
Geschiedenis [bewerken]
Het betreffende gebied maakte in de middeleeuwen deel uit van buitengerecht Buiten Catharijne of Lijnpad, genoemd naar het gelijknamige kronkelige pad. Dit pad verdween nadat de tuinders in het betreffende gebied kort na 1661 een grachtenstelsel lieten graven voor de afvoer van hun producten. Ook de oorspronkelijke middeleeuwse polders tussen de stadsbuitengracht en de Blekersgracht gingen daarbij op de schop. Alleen de huidige Van Zijstweg en enkele percelen aan de zuidwestzijde van het Merwedekanaal volgen thans nog de middeleeuwse oriëntatie van de kavels. Tot aan het begin van de 20e eeuw behield het gebied overigens zijn tuinbouwfunctie.[6] Inmiddels was wel in 1892 het Merwedekanaal geopend, maar het duurde nog dertig jaar voordat het terrein tussen Croeselaan en dit kanaal bestemd werden voor zowel woningbouw als havenontwikkeling.[7] De kade van de Veilinghaven reikte aanvankelijk in het zuiden tot aan de Bijleveldstraat en Molenbeekstraat. Uit deze tijd dateert de monumentale voorgevel van het Gebouw voor Groenten- en Vruchtenveilingen (Johannes Izak Planjer, 1928), thans sporthal De Halter aan het Heycopplein.
Aan de noordzijde lag de Veemarkthaven. Deze iets kleinere haven was gescheiden van de Veilinghaven door een spoorlijntje dat via twee hefbruggen was verbonden met het goederenemplacement van de NS. Een van deze hefbruggen is bewaard gebleven in een parkje bij de Hubert Pootstraat.
Reeds 25 jaar na de aanleg werden de uiterste delen van beide havens weer gedempt. In het noorden werd de Veemarkthaven gehalveerd, zodat ruimte vrijkwam voor een parkeerterrein (en later Hal 7) van de Jaarbeurs.[8] In het zuiden werd het deel van de Veilinghaven ten zuiden van de huidige Heycopstraat dichtgegooid. In deze periode werd het nog grotendeels open terrein aan de Jekerstraat (het deel dat in 2002 is herdoopt tot Voorsterbeeklaan) volgebouwd met loodsen, garages en werkplaatsen. Begin jaren zestig werd het volgende deel van de Veilinghaven gedempt, waarbij de haven nagenoeg de huidige omvang bereikte.
De Veemarkthaven verdween kort na 1990 geheel toen de Van Zijstweg rechtgetrokken werd. De Van Zijstweg volgt sinds die ingreep vrijwel exact het oorspronkelijke Kleine Lijnpad. Bij de recente plannen om een busbaan langs de Van Zijstweg aan te leggen zal het oudste woonhuis in het gebied, een hovenierswoning uit het laatste kwart van de 19e eeuw (Van Zijstweg 51), moeten verdwijnen.
Bronnen, noten en/of referenties
|
 |
Zie de categorie Veilinghaven van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
