Paul Celan

Paul Celan (Cernauti, nu Tsjernivtsi in Oekraïne, 23 november 1920 - Parijs, rond 20 april 1970) was een Roemeens dichter. Paul Celan was het meest gebruikte pseudoniem van Paul Antschel (een anagram van zijn Roemeense achternaam Ancel). Hij was getrouwd met Gisèle Celan-Lestrange, met wie hij twee kinderen kreeg, François en Eric. François overleed kort na de geboorte.

Paul Celan werd geboren in Roemenië, leefde ook in Oostenrijk en lange tijd in Frankrijk. Hij schreef in het Duits, zijn moedertaal. Door gedichten in deze taal te schrijven herdacht hij zijn moeder. (zie gedicht Wolfsbohne). Naast zijn werk als dichter bezorgde hij de Duitse literatuur ook een groot aantal vertalingen van poëzie uit het Frans, Engels, Russisch, Italiaans, Roemeens, Portugees en Hebreeuws.

Celan wordt algemeen beschouwd als een der grootste dichters van de tweede helft van de twintigste eeuw. Hij schreef, beïnvloed door het symbolisme en het surrealisme, gedichten waarin hij op zijn eigen wijze zijn ervaringen met de Holocaust verwerkte. Eén van zijn bekende gedichten is Todesfuge, waarin hij bezwerend het lot van de Joden in de Tweede Wereldoorlog oproept en zijn moeder herdenkt. Zijn poëzie wordt gaandeweg hermetischer, al bevatten veel van zijn gedichten verwijzingen naar historische en politieke gebeurtenissen.

Celan gaat spaarzaam met woorden om en schrijft op de rand van het zwijgen. Hij gebruikt gewaagde metaforen en neologismen, die hij voor een deel haalde uit lectuur van geologische boeken.

In 1960 ontving hij de Georg-Büchner-Preis.

Celans gedicht Nachmittag mit Zirkus und Zitadelle op een buitenmuur in Leiden

Werk

• Mohn und Gedächtnis (1952)
• Von Schwelle zu Schwelle (1955)
• Sprachgitter (1959)
• Die Niemandsrose (1963)
• Atemwende (1967)
• Fadensonnen (1967)
• Lichtzwang (1970)
• Schneepart (postuum 1971)
• Zeitgehöft (postuum gedichten uit de nalatenschap 1976)

Vertalingen

Hier in een alfabetische volgorde een lijst van de door Paul Celan vertaalde auteurs:

• Guillaume Apollinaire
• Tudor Arghezi
• Antonin Artaud
• Charles Baudelaire
• Alexander Blok
• André Breton
• Jean Cayrol
• Aimé Césaire
• René Char
• Welimir Chlebnikow
• Jean Daive
• Robert Desnos
• Emily Dickinson
• John Donne
• André Du Bouchet
• Jacques Dupin
• Paul Éluard
• Robert Frost
• Alfred Edward Housman
• Sergei Jessenin
• Jewgeni Jewtuschenko
• Maurice Maeterlinck
• Stéphane Mallarmé
• Ossip Mandelstam
• Andrew Marvell
• Henri Michaux
• Marianne Moore
• Gellu Naum
• Gérard de Nerval
• Henri Pastoureau
• Benjamin Péret
• Fernando Pessoa
• Pablo Picasso
• Arthur Rimbaud
• David Rokeah
• William Shakespeare
• Georges Simenon
• Konstantin Slutschewskij
• Jules Supervielle
• Virgil Teodorescu
• Giuseppe Ungaretti
• Paul Valéry

Correspondenties

uitgegeven correspondenties, in het Duits of in het Frans, deels of in zijn geheel met :

• Nelly Sachs
• Franz Wurm
• Erich Einhorn
• zijn vrouw Gisèle Celan-Lestrange en zijn zoon Eric
• Hanne en Hermann Lenz
• Diet Kloos-Barendregt, uitgegeven in het Nederlands
• Peter Szondi
• Ilana Shmueli
• Ingeborg Bachmann

Online teksten

Duitse teksten

• Gedichten (selectie)
• Gedichten (complete werken)

Nederlandse vertalingen

• Gedichten (Vertaald door Frans Roumen)

Bibliografie

Nederlandse vertalingen

• Paul Celan: Gedichten, een keuze uit zijn poëzie met commentaren van Paul Sars en vertalingen door Frans Roumen, Ambo Tweetalige Editie, Baarn 1988
• Paul Celan: Verzamelde gedichten, uit het Duits vertaald door Ton Naaijkens, Meulenhoff, Amsterdam 2003. Tweetalige editie.