Paul Citroen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Paul Citroen in 1981

Roelof Paul Citroen (Berlijn, 15 december 1896 - Wassenaar, 13 maart 1983) was een Nederlands kunstenaar, leraar en mede-oprichter van de Nieuwe Kunstschool in Amsterdam.

Leven en werk[bewerken]

Paul Citroen genoot zijn opleiding bij het Bauhaus in Weimar. Zijn oeuvre bestaat onder meer uit schilderijen, foto's en postzegelontwerpen. Zijn meest bekende werk is wellicht 'Metropolis' (1923), een fotomontage van een grote stad. Het inspireerde de Duitse regisseur Fritz Lang bij het maken van de filmklassieker Metropolis.

In 1917 vestigde hij zich in Nederland. In 1933 richtte hij in Amsterdam, naar voorbeeld van het Bauhaus, de Nieuwe Kunstschool op samen met Charles Roelofsz, maar de opleiding werd wegens gebrek aan financiën al in 1937 gesloten.

In 1949 decoreerde Citroen, die van 1945-1960 docent aan de Haagse kunstacademie was, de kerkzaal van de hervormde Maranathakerk aan de 2e Sweelinckstraat in de wijk Duinoord in Den Haag. Hij werkte daarbij nauw samen met de architect, Frits Eschauzier (1889-1957) uit Bussum. Citroen ontwierp voor hetzelfde jaar tevens de Zomerpostzegels, in een opvallende en ook omstreden kleurstelling met uitsluitend geel, groen en blauw. Hij ontwierp een exlibris voor Walter Salomon.

Citroen was bevriend met Willem Schrofer. Met hem en Rein Draijer, Willem Jacob Rozendaal en Han van Dam had hij grote invloed op de studenten die nu onder de Nieuwe Haagse School worden genoemd.

Paul Citroen was ook een groot verzamelaar van kunst. Een deel van zijn collectie is nu te vinden in de collectie Hannema-de Stuers Fundatie, in Heino. In 1948 verkocht Citroen een groot werk van Carlo Carrà ('Funeral of the anarchist Galli', 1911) aan het Museum of Modern Art in New York.

De grootste collectie van Citroens werk is eigendom van de provincie Overijssel, die in de periode 1973-1975 ruim 2000 werken verwierf op voorstel van statenlid Maaskant, die met Citroen bevriend was. Een deel wordt tentoongesteld in het provinciehuis dat door koningin Juliana werd geopend.

In Utrecht is in de nieuwbouwwijk Leidsche Rijn een straat naar de kunstenaar vernoemd.

Privé[bewerken]

Paul Citroen groeide op in Berlijn. Hij ging naar het Askenasisches Gymmnasium. Hij maakte dat niet af, maar ging naar een tekenschool. Als Nederlands dienstplichtig soldaat werd hij gelegerd in Alkmaar. Hij werd na enkele maanden op medische gronden afgekeurd en keerde terug naar Berlijn. In 1917 kwam hij weer naar Nederland waar hij in kunst ging handelen. Zijn vriend en inspirator Erwin Blumenfeld trouwde in 1921 met Paul Citroens nicht Lena.

In 1922 hervatte hij zijn opleiding tot kunstenaar aan het Bauhaus in Weimar. Hij reisde en handelde in kunst en kwam in 1928 permanent naar Nederland terug. Citroen trouwde in 1929 met Céline (Lien) Bendien, die op 22 augustus 1961 overleed. Hun dochter noemden zij Paulien. Tijdens de Tweede Wereldoorlog doken zij onder in 's-Graveland. Citroen hertrouwde in 1964 met Christi Frisch, die na het overlijden van haar man in 1986 het negatievenarchief van Citroen overdroeg aan het Prentenkabinet van de Rijksuniversiteit Leiden.

Prijzen[bewerken]

Werk in openbare collecties (selectie)[bewerken]

Bibliografie (selectie)[bewerken]

  • Palet - een boek gewijd aan de hedendaagse Nederlandsche schilderkunst (1931, de Spieghel, Amsterdam)
  • Jacob Bendien 1890-1933 (1940, W.L. & J. Brusse, Rotterdam, herinneringsboek, samenstelling Paul Citroen)
  • Licht in groene schaduw (1941, L.J.C. Boucher, Den Haag)
  • Richard (1942, Den Haag)
  • Ontaarde kunst (1945, De Driehoek, 's Graveland)
  • Sketchbook for friends - (1947)
  • De tekenaar Henk Hartog 1915-1942 (1947, H.P. Leopold, Den Haag)
  • Kunsttestament (1952, L.J.C. Boucher, Den Haag, Duitstalig)
  • Gezien door (1956, L.J.C. Boucher, Den Haag)
  • Gezien door... (1956, L.J.C. Boucher, Den Haag)
  • Introvertissimento (1956, L.J.C. Boucher, Den Haag)
  • 'Paul Citroen' (1956, artikel in Kroniek van Kunst en Kultuur 16)
  • Over het portretteren' (1956, artikel in Parnas, Tijdschrift over de vormgeving 1)
  • Het tekenwerk van Paul Citroen (1957, catalogus Gemeentemuseum Arnhem)
  • Kleine Zeichenlehre (1957)
  • 'Wie ich Thomas Mann zeichnete' (1957, artikel in Bulletin Museum Boymans 8)
  • Tekeningen van Paul Citroen (1958, Stedelijk Van Abbemuseum, Eindhoven)
  • Collectie Paul Citroen (1959, Gemeentemuseum Arnhem, Museum Boijmans Van Beuningen)
  • Een tekenles. De nieuwe tekenleer, lijn, toon, materiaal, de stip (1960, Rotterdam, Brusse)
  • Appel of citroen (1963, Wending)
  • Notities van een schilder (1966, L.J.C. Boucher, Den Haag)
  • Portretten van letterkundigen (1966, Dordrechts Museum)
  • Kunsttestament (1967, Drukkerij Trio, Den Haag, vertaling van Kunsttestament, 1952)
  • De portrettist Paul Citroen als verzamelaar (1968, Stedelijk Museum de Lakenhal, Leiden)
  • Wir Maler heute un die Kunsttradition - (1968, privédruk, Ascona)
  • Paul Citroen/Sierk Schröder (1971, tentoonstellingscat. De Zonnewijzer, Philips Ontspanningscentrum Eindhoven, met Sierk Schröder))
  • A'dams (A'dam's) en Eva's (1971, Galerie Hooft, portfolio met litho's)
  • Paul Citroen en het Bauhaus. Herinneringen in woord en beeld (1974, Bruna, Utrecht, met Kurt Löb)
  • Portretten - (1974, uitgever Semper Agendo, Apeldoorn/Antwerpen, tweede druk in 1975)
  • Retrospektive Fotografie - (1978, Bielefeld/Düsseldorf)
  • Bij benadering (1979, De Pelikaan)
  • Landschappen (1979, Terra, Zutphen)
  • Paul Citroen fotograaf. Foto's uit de jaren '29-'35 (1979, Haags Gemeentemuseum Prentenkabinet)
  • Paul Citroen, schilder-tekenaar (1981, Van Holkema & Warendorf, Bussum, met Klaas Peereboom)
  • Palet-een boek gewijd aan de hedendaagsche Nederlandsche schilderkunst (1981, Reflex, Utrecht, facsimile van boek 1931)
  • Paul Citroen & Erwin Blumenfeld (1993, Photographer's Gallery, London, met E. Blumenfeld, door Gerard Forde)
  • Paul Citroen. Kunstenaar, docent, verzamelaar (Waanders/Hsf, Zwolle, Heino, Wijhe, door H. van Rheeden e.a.)
  • Paul Citroen 1896-1983 (1996, Focus, Amsterdam)
  • Paul Citroen en de fotografie. Het begin. Berlijn (1996, Focus, Amsterdam, door Herbert Molderings)
  • Paul Citroen, tussen modernisme en portret (2009, Waanders Uitgevers, Zwolle, door Ralph Keuning)

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties