Paushuize
Het Paushuize, gebouwd aan het begin van de zestiende eeuw, is een belangrijk monumentaal pand in de Nederlandse stad Utrecht. Het is gelegen aan het Pausdam in de historische binnenstad van Utrecht, op de hoek van de Kromme Nieuwegracht en Achter Sint-Pieter.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
Het Paushuize heeft zijn naam te danken aan de enige Nederlandse paus, Adrianus VI, die het huis vanaf 1517 liet bouwen. Adriaan was in die tijd nog geen paus; hij was verbonden aan het hof van Karel V in Spanje en hoopte ooit terug te keren naar Utrecht. Adriaan werd echter in 1522 tot paus gekozen en stierf al een jaar later in Rome. Hij heeft zijn huis in Utrecht dus nooit bewoond.
Het huis maakte oorspronkelijk deel uit van de immuniteit van Sint-Pieter en bestond aanvankelijk uit het rechthoekige bouwdeel op de hoek en twee traptorens, waarvan die aan de zijde van de Kromme Nieuwegracht bewaard is gebleven. Na de Hervorming kwam het huis in particuliere handen. In 1633 liet de toenmalige eigenaar het zijhuis aan de Kromme Nieuwegracht met de poort en de brug toevoegen in dezelfde renaissancestijl als het hoofdhuis. In 1714 werd een nieuwe ingang aangebracht in de gevel aan Achter Sint-Pieter, en een galerij langs de oostzijde van het huis, zodat de kamers voortaan via een gang bereikbaar waren. In 1750 werd een deel afgescheiden dat de naam "Klein Paushuize" kreeg.
In 1807 is het Paushuize vier maanden lang gebruikt als residentie door koning Lodewijk Napoleon, voordat hij zijn paleis aan de Wittevrouwenstraat kon betrekken. Vanaf 1814 tot 1954 werd het pand gebruikt als werkruimte en woonhuis voor de Commissaris van de Koning(in). In 1830 volgde een grote verbouwing. Daarbij werd de zogenaamde spiegelzaal aangebouwd naar ontwerp van architect Christiaan Kramm. Tegelijkertijd werd de rest van het huis gemoderniseerd, waarbij de meeste spitsboogvensters plaats maakten voor rechte vensters. De aanbouw aan de Kromme Nieuwegracht werd van een extra verdieping voorzien. De spiegelzaal was onder meer bedoeld als vergaderzaal voor Provinciale Staten. Vanaf 1849 hebben de Staten echter elders vergaderd, vanaf 1916 in het achter Paushuize gelegen griffiegebouw.
Vanaf 1954 werd het Paushuize alleen gebruikt als werkruimte en als kantoor voor een klein deel van de provinciale griffie. Tegenwoordig wordt het Paushuize gebruikt als representatieve ruimte voor de Commissaris van de Koningin en het provinciebestuur. Het achtergelegen voormalige griffiegebouw is sinds 1996 in gebruik bij de Universiteit van Utrecht. In 1985 bracht paus Johannes Paulus II een bezoek aan het Paushuize.
[bewerken] Architectuur
De bijzondere architectuur van het Paushuize — de afwisseling van rode baksteen met lichtere speklagen van natuursteen en een markante trapgevel — maakt dit een Renaissancehuis met Gotische invloeden. In de gevel aan de Kromme Nieuwegracht is een beeld van Christus Salvator aangebracht. Adrianus VI was namelijk kanunnik van het Utrechtse Oudmunsterkapittel, dat officieel Salvatorkapittel heette.
Het Paushuize heeft een schitterend interieur waaruit blijkt dat het ooit heeft gediend als paleis. Er zijn een viertal salons waarvan er drie aan elkaar geschakeld kunnen worden.
[bewerken] Literatuur
Fred Gaasbeek, 'Paushuize', in: Paleizen in Utrecht. Utrecht, 1986. ISBN 90-70482-35-5
