Pekel A
De Pekel A (ook Pekel Aa) is een riviertje tussen Oude Pekela en De Bult ten oosten van Winschoten waar Pekela Aa in de Westerwoldse Aa stroomt. Pekel komt van het woord pekel (met zout verzadigd water) en A verwijst naar "water"; "zout water".
Het is de naamgever van de beide dorpen Oude Pekela en Nieuwe Pekela. Het gedeelte door de Pekela's maakte vroeger ook deel uit van de Pekel A en vormde de bovenloop ervan. De oorsprong van de veenrivier lag in het Hoetmansmeer ten westen van het huidige Boven Pekela. In 15e eeuw bouwde de stad Groningen bij Zuiderveen de Pekelborg. In het begin van de zestiende eeuw bereikte de Dollard zijn grootste omvang en wiste de benedenloop van de Pekel A uit, tot ongeveer het huidige dorp Oude Pekela. Van de Pekelborg is hierdoor niets bewaard gebleven. In de tweede helft van de zestiende eeuw viel het land rond de oude benedenloop weer droog door opslibbing en ontstond er een nieuwe waterloop die de naam Pekel A kreeg.
In 1728 werd het gekanaliseerd en kreeg de naam Pekelder(hoofd)diep. De kanalisatie was nodig vanwege de ontginning van het veen. Langs het kanaal ontstonden achtereenvolgens de dorpen Boven Pekela (het huidige Oude Pekela), Nieuwe Pekela en Boven Pekela.
Vanaf de Blijhamsterbrug in Oude Pekela stroomafwaarts draagt de rivier nog steeds de naam Pekel A. Even ten noorden van deze brug ligt de jachthaven. Een paar honderd meter stroomafwaarts, ter hoogte van de plek waar de Zuiderveense Hoofdwijk bij de Pekel A uitkomt, ligt de in 2007 aangelegde keersluis met gemaal in het riviertje. Deze keersluis gaat dicht bij een waterstand van 1,80 meter boven NAP (1,25 meter boven normaal). In zulke gevallen zorgt het gemaal naast de keersluis ervoor dat de bovenstrooms gelegen gebieden droog blijven.[1] De Zuiderveense Hoofdwijk was voor 1990 rechtstreeks verbonden met de Pekel A en voor de scheepvaart toegankelijk. In de jaren tachtig is het gemaal Oude Pekela gebouwd waarmee deze waterloop en de omliggende landerijen worden bemalen. Op het gemaal staat het kunstwerk De Praam van Peter Huijgen. Deze bestaat uit een punterachtig vaartuig in een kooi. Het verbeeldt de triomf van de techniek over de natuur, waardoor de vrije stroming van het water in het hoogveen is verdwenen en de eens levendige scheepvaart over het riviertje te loor is gegaan, ingekooid als het ware.[2]
Direct stroomafwaarts ligt het in 2007 aangelegde waterbergingsgebied Tusschenwegen dat bij een hoge waterstand in de Pekel A als buffergebied. Het is als natuurgebied ingericht en wordt beheerd door Staatsbosbeheer[3]. Op de plek waar de Rensel uit Winschoten in Pekel A uitmondt ligt Winschoterzijl. Hier lag tot in de 19e eeuw een schans. Binnen deze schans bevond zich in die tijd de Lutherse kerk van Winschoten. Tegenwoordig is Winschoterzijl een natuurgebied tussen de A7 en de Pekel A, dat samen met de Zuiderwuppen, dat aan de andere over van de Rensel ligt, een lint van natuurgebieden langs de Pekel A vormt.
Langs de Pekel A, van Blijhamsterbrug tot de Bult, ligt een toeristisch fietspad, grotendeels over de voormalige jaagpaden. Het riviertje is bevaarbaar voor pleziervaart met een maximale diepgang van 2,5 meter (de toegang tot de jachthaven is maximaal 1,80 meter diep) en een maximale doorvaarthoogte van 2,60. De vaarweg is 7 meter breed[4].
|
Bronnen, noten en/of referenties:
