Pelikanen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Pelikanen
Pelecanus conspicillatus (Australische pelikaan)
Pelecanus conspicillatus (Australische pelikaan)
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Aves (Vogels)
Orde: Pelecaniformes (Pelikaanachtigen)
Familie
Pelecanidae
Rafinesque, 1815
Afbeeldingen Pelikanen op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Pelikanen op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Vogels

Pelikanen (Pelecanidae) zijn een familie van watervogels die bekend zijn door hun opvallende uiterlijk, hun grootte en hun gedrag. De familie telt acht soorten[1].

Pelikanen kunnen tot 14 kilo zwaar worden. Ze worden tot 1,80 meter lang en kunnen een spanwijdte van 3 meter hebben en een leeftijd van 35 jaar bereiken. De beide Euraziatische soorten (de roze pelikaan en de kroeskoppelikaan) behoren tot de grootste vliegende vogels.

Pelikanen zijn piscivoor; hun voedsel bestaat uit vis, al zijn er in tijden van voedselgebrek ook gevallen bekend waarbij pelikanen de kuikens van de jan-van-gent opeten[2]. Een groep pelikanen jaagt gezamenlijk. Door uitbundig vleugelgeklapper wordt een school vissen naar ondiep water gedreven. Pelikanen hebben een grote snavel en een grote keelzak (tussen de onderkant van de snavel en de keel). Als een pelikaan een prooi ziet schept hij de vissen uit het water. Als hij zijn hoofd optilt gaat het water weg en blijf de vis achter.

Ook naast de gezamenlijke jacht zijn pelikanen sociale vogels. Ze broeden in kolonies, waar ze dicht op elkaar zitten. In gevangenschap komen ze pas tot broeden als ze minstens met z'n achten zijn.

Pelikanen golden in het vroege christendom als symbool van opofferende moederliefde. "Moederpelikanen" werden afgebeeld met een door henzelf opengepikte borst, waardoor de jongen met bloed gevoed konden worden. Zie ook 'Symboliek'.

Galerij[bewerken]

Taxonomie[bewerken]

filmpje met Witte pelikanen

Volksgeloof[bewerken]

Er bestonden verschillende legendes over de pelikaan in de Oudheid en in de Middeleeuwen. Zo geloofde men dat pelikanen met hun eigen bloed de dode jongen weer tot leven wekten en dat ze bij voedselschaarste de jongen met hun eigen bloed voedden. De pelikaan heeft een lange snavel en een keelzak waaruit hij de jongen voert met halfverteerd voedsel dat roodkleurig is. Bepaalde pelikanen hebben in de broedtijd een rode vlek op krop en keelzak die op een bloedende wond lijkt. Deze waarnemingen hebben tot het volksgeloof geleid dat de pelikaan zijn borst openpikt om met zijn eigen bloed de jongen te voeden.

Symboliek[bewerken]

De pelikaan staat in de christelijke iconografie zowel symbool voor opofferingsgezindheid, en met name voor Christus' offerdood, als voor de opstanding.

De voorstelling van de pelikaan die zijn jongen voedt met eigen bloed en symbool staat voor Christus en zijn offerdood verscheen in de late Middeleeuwen in de beeldende kunst. De belangrijkste bron die eraan ten grondslag ligt is de Fysiologus, een Grieks geschrift dat in de tweede eeuw na Christus ontstaan is. Hierin staan verhalen over dieren waarin natuurwaarneming en mythevorming zich met elkaar vermengen. Bovendien krijgt elk dier een christelijke interpretatie. De beschrijving van de pelikaan in de Fysiologus begint met een citaat uit Psalm 102,7: "Ik ben gelijk aan een pelikaan in de woestijn". De zijdewond van de pelikaan wordt in de Fysiologus vergeleken met de zijdewond van de gekruisigde Christus. Daaruit stroomden volgens het Nieuwe Testament bloed en water tot redding en eeuwig leven van de kinderen, die in opstand gekomen waren tegen de Heer die hen had voortgebracht (Johannes 19:34, 35). Door deze christelijke uitleg werd de pelikaan in literatuur en beeldende kunst een wijdverbreid symbool voor opofferingsgezindheid en met name van Christus’ offerdood, uit liefde voor de mensheid die in zonde vervallen was. Op middeleeuwse kruisigingsvoorstellingen ziet men de pelikaan dan ook vaak boven het hoofd van Christus afgebeeld. De pelikaan prijkt in het embleem van de Nederlandse Bloedtransfusiedienst en het Jan van Ruusbroeckollege. Ook op Belgische onderscheidingen voor bloeddonoren vindt men een bronzen pelikaan.

De pelikaan staat ook symbool voor de opstanding, omdat zij volgens de sage haar jongen zo liefhebbend aan de borst drukt dat zij stikken, waarop de moeder ze weer tot leven wekt met het bloed uit haar borst.

In de kerken vindt men vaak lessenaars in de vorm van pelikanen.

Trivia[bewerken]

In oktober 2005 ontsnapte een jonge pelikaan uit Artis. Via Osdorp en Marken bereikte hij de Oostvaardersplassen waar hij in zijn eigen onderhoud voorziet.

In juli 2010 ontsnapten de drie pelikanen Roderick, Groenerick en Blauwerick uit Beekse Bergen. Roderick keerde uit zichzelf de volgende dag terug. De andere twee werden in de daarop volgende dagen gesignaleerd en gefotografeerd in IJmuiden, Den Haag, Amsterdam, Vught, Antwerpen en Leek. Blauwerick werd uiteindelijk gevangen bij een boerderij in Den Oever, Noord-Holland. Groenerick genoot langer van zijn vrijheid, maar werd 1 december 2010 gevangen in een schuur te Zuidhorn, Groningen. De drie pelikanen zullen herenigd worden in Dierenrijk in Mierlo.

Bronnen, noten en/of referenties