Phocas (keizer)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Phokas)
Ga naar: navigatie, zoeken
Phokas
Phocas (emperor).jpg
Geboortedatum  ?
Sterfdatum 610
Tijdvak Justiniaanse dynastie
Periode 602610
Voorganger Mauricius
Opvolger Herakleios
Persoonlijke gegevens
Naam bij geboorte Flavius Phocas
Romeinse keizers
Portaal  Portaalicoon   Romeinse Rijk

Flavius Phocas (Grieks: Φλάβιος Φωκάς, Flavios Fokas) (? - 610), was Oost-Romeins keizer van 23 november 602 tot 610.

Van alle keizers van het Romeinse Rijk is Phocas waarschijnlijk degene met de slechtste naam. Alle historische bronnen spreken schande van hem en Georgius van Pisidië weigert zelfs zijn naam te noemen, en spreekt over "de landbewonende Leviathan" of "de Gorgongelijkende". Theophylactus noemde Phocas een "Barbaarse halfbloed", een cycloop en een centaur. Beiden beschouwden Phokas ook als bron van alle problemen waarmee het rijk in hun tijd te kampen had. Latere geschiedschrijvers, zoals de 9e-eeuwse Theophanes en Nicephorus, deden niet anders en ook moderne geschiedkundigen zijn bijzonder onvriendelijk met hun kwalificaties van Phocas.

Leven[bewerken]

Van Phocas' jonge leven is niets bekend, hij kwam waarschijnlijk uit Thracië en duikt voor het eerst op in 600 als officier in het balkanleger van Mauricius. De leider van dit leger, Comentiolus, was blijkbaar niet zo best, en Phocas zat in een delegatie naar Constantinopel om over hem te klagen. De klachten werden overigens afgewezen. Phocas was getrouwd met ene Leontia, die later de titel Augusta (keizerin) kreeg.

Omdat Phocas, als de eerste succesvolle usurpator in het Oost-Romeinse rijk sinds Diocletianus in 284 door zijn troepen tot opvolger van Numerianus werd verheven, geen enkele legitieme claim op het keizerschap had, verzon hij er één: hij zou door God zijn gezonden.

Achtergrond van Phokas' machtsgreep[bewerken]

De houding van keizer Mauricius tijdens Balkanoorlog (582-602), het niet betalen van losgeld voor gevangen soldaten, het permanent (ook tijdens de winter) stationeren van troepen langs de Donau en het verminderen van de soldij, leidde tot een opstand in het leger onder leiding van de jonge officier Phocas. Datzelfde jaar brak er hongersnood uit. Phokas reed Constantinopel binnen en werd gekroond als keizer terwijl zijn troepen Mauricius en zijn familie gevangen namen. Er wordt gezegd dat de onttroonde keizer gedwongen werd om toe te kijken terwijl zijn vijf zonen werden afgeslacht totdat hij zelf werd onthoofd. Keizerin Constantina en haar drie dochters werden gespaard en naar een klooster gestuurd. Vandaar zijn reputatie.

Phokas' regering[bewerken]

Na zijn kroning op 23 november in de kerk van Sint Johannes de Doper liet hij Mauricius, die in een klooster zat, samen met zijn vijf zonen vermoorden. De lichamen werden in stukken gehakt en in zee gegooid voordat Phocas toch maar een christelijke begrafenis organiseerde voor Mauricius.

Aan het begin van zijn regering waren de meeste mensen tevreden met Phocas, en bij zijn eerste intocht in Constantinopel werd hij door het hele volk toegejuicht. Paus Gregorius I was vol lof over Phocas en noemde hem een instrument van God, die het "Juk van rampspoed" (Mauricius) had doen afwerpen van de burgers van het rijk. Het duurde echter niet lang voordat Phocas ook tegen alle problemen van zijn voorgangers aanliep.

De bureaucratie was in de afgelopen eeuw ineengestort, en de keizerlijke macht werd in de provincies voornamelijk uitgedragen door de kerk. Bovendien hielden veel mensen in de provinciën er een andere religie dan de staatsreligie - er woonden bijvoorbeeld veel onderdrukte Monofysieten - op na, wat voor grote onrust zorgde. Een duur leger was er dus nodig om de orde te handhaven.

Romeins-Perzische oorlog[bewerken]

Toen de Sassanidische koning Khusro II vernam dat zijn vriend keizer Mauricius was vermoord brak er een nieuwe Romeins-Perzische oorlog uit, nl : Byzantijns-Sassanidische oorlog (602-628). Byzantium zou veel gebieden verliezen, waarvoor door geschiedschrijvers natuurlijk steevast Phocas verantwoordelijk werd gehouden. Het is echter zo dat tot 609 de Byzantijnse troepen enigszins aan de winnende hand waren, en zich pas daarna terug moesten trekken vanwege de opstand van Herakleios senior en junior die zich vanuit Africa naar Egypte had verbreid.

Opstand van Herakleios[bewerken]

Herakleios senior was de exarch van Africa, en samen met zijn zoon startten ze een opstand tegen Phokas in 608. Ze noemden zichzelf consul, hoewel die positie toen al was afgeschaft. De Heraclii hadden het leger in Africa al omgekocht en trokken naar Egypte. Toen ze daar aankwamen ontstonden overal opstanden tegen Phocas, hoewel deze waarschijnlijk niet door de Heraclii zijn aangezet.

Phokas stuurde vervolgens zijn generaal Bonosus eropaf, maar liet zo de Perzische grens vrijwel onbewaakt. De oorlog in Egypte duurde lang en was bijzonder hard. In 609 wisten de Heraclii de overwinning te behalen. De Perzen namen ondertussen grote stukken gebied in het oosten in.

Na zijn overwinning in Egypte trok Herakleios junior met een grote vloot naar Constantinopel om de stad in te nemen. De verdediging van die stad was onder het bevel van Priscus, de echtgenoot van Domentzia, de dochter van Phocas. Priscus bleek echter onbetrouwbaar en liep al snel over naar Herakleios. Phokas' overige troepen waren bijzonder zwak en zo kon Herakleios de stad zonder strijd innemen. Phokas werd gevangengenomen en Herakleios onthoofdde hem ter plekke.

Herakleios erfde een uitgeput rijk, waarvan de grenzen behoorlijk wat kleiner waren geworden door de Perzische opmars. Hij kon de verloren gebieden later heroveren, om ze niet veel daarna weer te verliezen aan de Arabieren.

Eindbalans[bewerken]

De zuil van Phocas op het Forum Romanum

Phocas werd altijd gezegd vele duizenden mensen te hebben laten vermoorden die het niet eens waren met zijn regime omdat het geen legitimiteit had. Het is echter overduidelijk dat veel hiervan verzonnen is: latere generaties geschiedschrijvers vonden in Phocas een mooie zondebok voor alle problemen van het rijk. Het verlies van provincies in het oosten aan de Perzen was dan wel tijdens de regering van Phocas gebeurd, maar het was toch vooral te danken aan Herakleios dat het zo geschiedde. Deze Herakleios was zelf ook niet meer dan een usurpator, maar hij wordt wel geprezen door veel geschiedschrijvers. Het verschil zit hem in de duur van hun regeerperiodes: Phocas werd na nog geen 8 jaar afgezet, maar Herakleios hield het meer dan 30 jaar vol tot hij stierf. De geschiedenis is nu eenmaal altijd onaardig tegen verliezers.

Zuil van Phocas[bewerken]

Phocas is de naamgever van het laatste monument dat op het Forum Romanum in Rome werd opgericht. De reden voor het aan Phocas wijden van de zuil is niet geheel duidelijk, mogelijk kwam het omdat Phocas het Pantheon aan paus Bonifatius IV (dan al wel de machtigste persoon van de stad) schonk om te gebruiken als kerk. In ruil hiervoor heeft Bonifatius wat bemiddeld met de Longobarden zodat Smaragdus, de ex-exarch van Ravenna zijn positie weer terugkreeg. Als dank hiervoor liet Smaragdus op een oude zuil uit de 2e eeuw een beeld van de keizer zetten en liet de zuil wijden aan Phocas op 1 augustus 608. Het beeld is waarschijnlijk al snel weggehaald door Phocas' opvolger Herakleios.

Externe link[bewerken]