Piet Paaltjens
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Piet Paaltjens was het pseudoniem van de Nederlands dichter en predikant François HaverSchmidt (Leeuwarden, 14 februari 1835 – Schiedam, 19 januari 1894).
Inhoud |
[bewerk] Jeugd en opleiding
François HaverSchmidt werd geboren te Leeuwarden, als zoon van de apotheker en wijnhandelaar Nicolaas Theodorus HaverSchmidt en Geeske Bekius. HaverSchmidt studeerde theologie in Leiden, waar hij woonde aan de Hogewoerd 63. Hij huurde kamers op de eerste verdieping in het pand waarvan de begane grond bewoond werd door een doodsbidder die later in een van zijn gedichten zou figureren in een morbide voorspellende rol: Als ik een bidder zie loopen, Dan slaat mij 't hart zoo blij, Dan denk ik, hoe hij weldra Uit bidden zal gaan voor mij.
[bewerk] Bekendste werk
Zijn bekendste bundel is Snikken en grimlachjes uit 1867 die op een wrang ironische manier een beeld geeft van zijn leven als student in een zeldzame vorm van cynische romantiek. Piet Paaltjens wordt in deze bundel door middel van een mystificatie opgevoerd: de schrijver geeft in de inleiding een levensgeschiedenis van de student-dichter Paaltjens tot zijn verdwijning uit Leiden 'op den 9 oktober 1853'. HaverSchmidt bestreed zijn neiging tot depressiviteit hierin door het sentimentalisme in zijn poëzie belachelijk te maken.
[bewerk] Predikant
Als predikant werkte HaverSchmidt vervolgens in Foudgum, Raard, Den Helder en Schiedam. In Tiel op de bruiloft van zijn goede vriend, Adrianus van Wessem, ontmoette hij Jacoba Johanna Maria Osti met wie hij in 1863 trouwde. Zijn breuk met het zorgeloze studentenleven en de vaak uitzichtloze situaties in levensomstandigheden van zijn kerkgangers maakten dat zijn sombere aard zich versterkte en hij ging lijden aan depressies. Toen zijn echtgenote in 1891 overleed was dat mede de aanleiding voor hem om zich een paar jaar later op te hangen met een koord in de bedstee. Hij had zich eindelijk, zoals biograaf Nieuwenhuis het naar aanleiding van zijn manier van uit het leven stappen zou beschrijven, "overgegeven aan zijn worgengel".
[bewerk] Oera Linda
HaverSchmidt wordt beschouwd als een van de schrijvers van het Oera Linda, een boek over een grote vergane Friese beschaving. De zanger Johnny Hoes brengt in 1982 een langspeelplaat uit met muzikale bewerkingen van de gedichten uit Snikken En Grimlachjes
[bewerk] Bibliografie
Het grootste gedeelte van HaverSchmidts werk verscheen oorspronkelijk in bladen of bleef in handschrift, alleen gebruikt in voordrachten. In deze lijst staan de boeken die er in de loop der tijd van de teksten verschenen zijn, waarvan overigens maar een klein gedeelte tijdens zijn leven:
- 1863 - Sinterklaasvertelling, of, Hoe het afliep met drie zoontjes wier moeders iets voor hen kochten tot Sint Nicolaas
- 1867 - Snikken en grimlachjes
- 1876 - Familie en Kennissen
- 1894 - Uit geest en gemoed: tien preken
- 1961 - Nagelaten Snikken (samengesteld door Hans van Straten)
- 1981
- Ter gelegenheid van ...
- Twee voordrachten
- 1982
- Leven en sterven van Jelle Gal
- Steek af naar de diepte
- 1983 - Met gedempte stem
- 1987 - Eene Kerstvertelling
- 1988
- De drie zonen van het lied
- Uitgedelgde schuld
- 1990
- Louw de Lieger
- Totdat de raadselachtige droom van ons leven uit is
- Wat liefheeft, dat moet scheiden, wat leeft, rijpt voor het graf
- 1991
- Het verhaal van Oom Jan en ander proza
- Wat buigt gij u neder, o mijne ziele, en wat zijt gij onrustig in mij?
- 1992 - Op dit nationale en huislijk feest ...
- 1993 - Verzamelde gedichten in handschrift
- 1994
- Winteravondvertellingen
- Terug in mijn geboortestad en twee andere teksten van François HaverSchmidt
- 1998 - Souvenir Beekhuizen 1870
- 2000 - Reis van Leeuwarden naar Antwerpen
- 2003 - Snikken en Grimlachjes (bezorgd door M. Mathijsen en D. Welsink).
- 2006 - Met de vrienden op reis in Zwitserland in 1881 / François HaverSchmidt (bezorgd door Rick Honings), ISBN 9080727695
[bewerk] Literatuur
- Rob Nieuwenhuys: De dominee en zijn worgengel. Van en over F. Haverschmidt. Preken, voordrachten, brieven en andere documenten Amsterdam, Van Oorschot, 1964, Ing. 12x20 cm. 215 pag. ills. Stoa-reeks.
- Peter Van Zonneveld: Door de straten der Sleutelstad. Een literaire wandeling door het Leiden van Piet Paaltjens. Uitgeverij Bas Lubberhuizen.
