Pieter Geyl

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

Prof. dr. Pieter Catharinus Arie Geijl [1] (hij schreef zelf zijn familienaam steevast als Geyl) (Dordrecht, 15 december 1887 - Utrecht, 31 december 1966) was een Nederlands historicus en een door Jan Derk Domela Nieuwenhuis Nyegaard beïnvloede inspirator van de Groot-Nederlandse gedachte. Hij was hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht.

Inhoud

[bewerken] Biografie

Pieter Geyl verbreidde het historiografisch gemotiveerde idee van een Groot-Nederland (een taal- en cultuurgemeenschap) in Nederland, Vlaanderen en Zuid-Afrika en pleitte daarom voor samenwerking op het gebied van de taal en de cultuur. Politieke inmenging gingen hij en strijdmakker Carel Gerretson niet uit de weg. Wel vermeed hij angstvallig dat het nazisme of andere extreem-nationalistische groepering vat zouden krijgen op de Groot-Nederlandse beweging.

Geyl wees het bestaan van een staatsgodsdienst af, zeker waar het Huis van Oranje-Nassau grondwettelijk gezien Nederlands-hervormd was en in een Groot-Nederland de meerderheid der bevolking rooms-katholiek zou zijn. Hij kwam daardoor in conflict met koningin Wilhelmina met als gevolg dat hij in zijn universitaire loopbaan sterk gehinderd werd.

Zowel Geyl als Gerretson steunden de tijdens het interbellum ontwakende politieke Vlaamse Beweging, ook met financiële middelen. Tot een blunder kwam het toen ze in 1937 de Antwerpse Frontpartij aanraadden op te gaan in het VNV waarvan ze de nationaal-socialistische banden met de NSDAP niet (her)kenden. Beiden wilden een bundeling van de vele Vlaams-nationale partijen om een parlementaire macht te kunnen vormen in het Belgische parlement. Door deze ontwikkelingen maakte Frontpartij-boegbeeld Herman Vos de overstap naar de Belgische Werkliedenpartij voor welke partij - hernoemd tot Belgische Socialistische Partij - hij na de Tweede Wereldoorlog Minister van Arbeid werd.

Dat voorgaande zeker niet Geyls bedoeling was blijkt uit de reisverslagen uit 1937, toen hij in Zuid-Afrika de leden van de Afrikaanderbeweging op het hart drukte geen gemene zaak te maken met het totalitaire bewind van Adolf Hitler.

Om zijn ongezouten kritiek op het nazi-bewind tijdens de bezetting werd hij vastgezet in concentratiekamp Buchenwald maar later overgeplaatst naar strafkampen in Nederland, onder andere naar het gijzelaarskamp Sint-Michielsgestel. Daar was hij een van de Heeren Zeventien. Toen hij in 1944 om gezondheidsredenen werd vrijgelaten, zocht hij direct contact met het verzet.

Hij werd in 1941 benoemd tot lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en werd hem in 1957 de P.C. Hooft-prijs verleend voor zijn essayistisch werk.

[bewerken] Prijzen

[bewerken] Bibliografie

Diverse werken van Geyl zijn later herzien of aangevuld.

[bewerken] Over Pieter Geyl, en verzameld werk

  • 1967 - Herdenking van Pieter Geyl (15 december 1887 - 31 december 1966) / Ludovicus Jacobus Rogier
  • 1967 - Pieter Geyl, 15 december 1887 - 31 december 1966 / Hermann Walther von der Dunk
  • 1971 - Pennestrijd over staat en historie: opstellen over de vaderlandse geschiedenis aangevuld met Geyl's levensverhaal (tot 1945) / woord vooraf door J.C. Boogman; redactionele werkzaamheden: Pieter van Hees (essays) - ISBN 90-01-39013-7
  • 1972 - Herinneringen aan Pieter Geyl / door George Puchinger
  • 1972 - Bibliografie van Pieter Geyl / samengesteld door Pieter van Hees - ISBN 90-01-39014-5
  • 1972 - Drei niederländische Geschichtsschreiber (i.c. Pieter Geyl, Johan Huizinga, Jan Romein) des 20. Jahrhunderts : Ideen und Wirkungen / Hans Rudolf Guggisberg
  • 1973 - Geyl en Vlaanderen: uit het archief van Pieter Geyl / door Pieter Geyl; brieven en notities uitgegeven door Pieter van Hees en Arie Wolter Willemsen
  • 1976 - De eierdans van Pieter Geyl: zijn grootnederlandse politiek in de jaren twintig / Louis Vos
  • 1978 - Verzamelde opstellen / van Pieter Geyl; bijeengebracht en ingeleid door Pieter van Hees - ISBN 90-274-5410-8
  • 1979 - Briefwisseling Gerretson-Geyl / verzorgd en toegelicht door Pieter van Hees en George Puchinger
  • 1999 - Twee historici in hun tijd: Pieter Geyl en Gerhard Ritter / Hermann Walther von der Dunk - ISBN 90-6984-248-3
  • 2000 - Geyl in Zuid-Afrika: verslag van de lezingentournee langs universiteiten in Zuid-Afrika juli-december 1937 door Pieter Geyl / verzorgd en toegelicht door Pieter van Hees en Arie Wolter Willemsen - ISBN 90-74112-20-X
  • 2000 - Drei niederländische Geschichtsschreiber (i.c. Pieter Geyl, Johan Huizinga, Jan Romein) des 20. Jahrhunderts : Ideen und Wirkungen / Hans Rudolf Guggisberg (heruitgave door de cultuurafdeling van de Nederlandse ambassade te Bonn)
  • 2001 - History of the Dutch-speaking peoples, 1555-1648 - ISBN 1842122258
  • 2002 - Mensen, machten, mogelijkheden / Hermann Walther von der Dunk (over o.a. Pieter Geyl, Louis de Jong, Gerhard Ritter, Menno ter Braak) - ISBN 9035124006
  • 2004 - Pieter Geyl/ door Wim Berkelaar in: Kritisch Denkers Lexicon (34) 2004, p. 1-20
  • 2005 - Nationalisme en historiografie: rondom Pieter Geyl: afscheidsbundel voor Pieter van Hees / onder redactie van Frans Willem Lantink - ISBN 90-72131-54-1
  • 2005 - Wil dat niet zeggen dat ik mij poëtisch verwezenlijkt heb?, in: Liter. Christelijk Literair Tijdschrift, jg. 8., nr. 36 (maart 2005), p. 20-34 / door Wim Berkelaar
  • 2005 - Zooveel aandacht en lof. De vriendschap tussen Pieter Geyl en Loe de Jong, in: Hollands Maandblad, nr. 11 (november 2005) p. 3-12 / door Wim Berkelaar
  • 2006 - Ik laat de keus daarom liever aan jou. De vriendschap tussen Loe de Jong en Pieter Geyl, in: Martin Ros, Perry Pierik en Jet van Swieten (red.) Negende Bulletin van de Tweede Wereldoorlog (Soesterberg 2006) p. 144-171 / door Wim Berkelaar
  • 2006 - Als uw vrind verheug ik mij. De ingewikkelde relatie tussen Pieter Geyl en P.J. Blok, in: L.J. Dorsman (red.) Jubileumnummer 120 jaar Tijdschrift voor Geschiedenis 1886-2006, themanummer Leermeesters, 119, nr. 4 (2006) 500-505 / door Wim Berkelaar
  • 2006 - Pieter Geyl en de wording van Napoleon. Voor en tegen in de Franse geschiedschrijving, in: Pieter Geyl, Napoleon. Voor en tegen in de Franse geschiedschrijving, Amsterdam University Press 2006, derde druk, p. 5-15 / door Wim Berkelaar
  • 2007 - Pieter Geyl: de Nederlandse tint bij Arthur M. Schlesinger, in: Nederlands Dagblad 2 maart 2007 / door Wim Berkelaar
  • 2007 - Boosheid om een benoeming. Het Utrechtse professoraat van Pieter Geyl in 1935, in: De Republikein. Tijdschrift voor de ware democraat, jg. 3, nr. 1 (maart 2007) 54-59 / door Wim Berkelaar

[bewerken] Externe links

  1. ↑ Biografie van het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis
 
Persoonlijke instellingen
Boek maken
in andere talen