Pieter Jansz. Saenredam

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Interieur Sint Bavokerk Haarlem, 1648, olie op paneel. National Gallery of Scotland, Edinburgh
Interieur Sint Bavokerk Haarlem, 1660
Interieur Nieuwe Kerk Haarlem, 1652

Pieter Jansz. Saenredam (Assendelft, 9 juni 1597 - Haarlem, begraven 31 mei 1665) was een Nederlands kunstschilder en tekenaar, die vooral bekend werd door zijn stadsgezichten en verfijnde tekeningen en schilderijen van het interieur van kerken, waarin het lijnperspectief prachtig tot uiting komt. Hij was de eerste kunstschilder die bestaande kerkinterieurs tot onderwerp nam.

Leven en werk[bewerken]

Saenredam was zoon van de Asseldelftse graveur en cartograaf Jan Saenredam. Tot zijn elfde woonde hij in op de Kerkbuurt, naast het dorpsschool, de kerk en het stadhuis.[1] Nadat zijn vader was gestorven, verhuisde de familie in 1608 naar Haarlem. Saenredam was een zeer teruggetrokken persoon, maar kende in elk geval wel de Nederlandse architect Jacob van Campen. In zijn werk verwijderde hij zich van het speelse maniërisme en stortte zich op heel precieze weergave van architectonische objecten: gebouwen en interieurs, met alle lijnen en belangrijke details. Voor het perspectivistisch effect maakte hij gebruik van de lijnen van de pilaren en bogen, en wanneer hij schilderde vanuit een laag standpunt buitte hij de lijnen van de vloertegels uit. De resultaten van zijn uiterst nauwkeurige werk zijn niet zoals men zou verwachten koude, mechanische perspectiefstudies, integendeel, ze stralen warmte, sfeergevoel, ruimte en een serene rust uit. Voor zijn olieverfschilderijen gebruikte hij sfeerverhogende kleuren en bruin-rood-grijze kleurtinten. Mensen plaatste hij als nietige objectjes in de immense ruimte van de kerkgebouwen.

De Sint Odolphuskerk in Assendelft, 1649, met de grafsteen van zijn vader op de voorgrond

Werkwijze[bewerken]

De meeste stukken schilderde hij van het interieur van de Grote of Sint Bavokerk in Haarlem, waar hij ook begraven is. Maar hij schilderde ook graag in Utrecht (kerkinterieurs en stadsgezichten) en Amsterdam (onder meer het Oude Raadhuis). Zelf was hij nooit in Rome, maar hij vervaardigde een paar 'Romeinse' tekeningen die hij baseerde op het schetsboek van de schilder Maarten van Heemskerck.

Saenredams werk bestaat voor het grootste deel uit olieverfschilderijen, meest op houten panelen, maar hij maakte ook gebruik van waterverf, inkt en krijt. Meestal werkte hij als volgt: hij begon met een schets op locatie. Die werkte hij uit in zijn atelier met behulp van ontwerp- en constructietekeningen van het gebouw. Soms gaf hij het bouwwerk ietwat andere dimensies om een bepaald effect te verkrijgen. De uitgewerkte tekeningen bewaarde hij tot hij klaar was voor de laatste fase: het overbrengen van wat hij getekend had op houten panelen, waarvoor hij olieverf gebruikte.

Werk[bewerken]

Er zijn in totaal ongeveer vijftig schilderijen van hem bekend. Daaronder zijn de volgende:

  • Interieur Nieuwe Kerk Haarlem, 1652 (zie afbeelding).
  • Oude Raadhuis Amsterdam, 1657 (zie afbeelding).
  • Interieur van het Koor van de Sint Bavokerk in Haarlem, inkt en zwart krijt op papier, Schlossmuseum, Weimar
  • Interieur van de Sint Bavokerk in Haarlem, 1628, Papier, Koninklijk Museum van de Schone Kunsten, Brussel
  • Interieur van de Sint Bavokerk in Haarlem, 1630, olieverf op hout, Het Louvre, Parijs
  • Interieur van de Sint Bavokerk in Haarlem, met een katholiek doopsel, 1633, olieverf op houtpaneel, Kelvingrove Art Gallery and Museum, Glasgow
  • Interieur van de Sint Bavokerk in Haarlem, 1648, olieverf op houtpaneel, National Gallery of Scotland, Edinburgh
  • Interieur van de Sint Odulphuskerk in Assendelft, 1649, olieverf op houtpaneel, Rijksmuseum, Amsterdam
  • Interieur van het Koor van de Sint Bavokerk in Haarlem, 1660, olieverf op hout, Worcester Art Museum, Worcester, Massachusetts, VS
  • Interieur van de Nieuwe Kerk in Haarlem, 1652, paneel, Frans Hals Museum, Haarlem
  • Interieur van de Buurkerk in Utrecht, 1644, olieverf op eikenhout, National Gallery, Londen
  • Interieur van de Sint Jacobkerk in Utrecht, 1642, olieverf op hout, Alte Pinakothek, München
  • De Buurkerk te Utrecht, 1654, olieverf op hout, Collectie Six, Amsterdam
  • Interieur van de Sint Janskerk te Utrecht, olieverf op hout, Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam
  • Het Oude Raadhuis in Amsterdam, 1657, olieverf op hout, Rijksmuseum, Amsterdam
  • Interieur van de Grote Kerk in Alkmaar, 1661, inkt en waterverf, Stedelijk Museum Alkmaar
  • Interieur van de Nieuwe Kerk te Haarlem, 1655, olieverf op paneel, Rijksmuseum Twenthe, Enschede
  • Het Utrechts Archief beheert een prachtige collectie tekeningen en prenten van Saenredam

Werk in openbare collecties (selectie)[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties