Pijlstaarten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Pijlstaarten
Dennenpijlstaart
Dennenpijlstaart
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)
Klasse: Insecta (Insecten)
Orde: Lepidoptera (Vlinders)
Familie
Sphingidae
Latreille, 1802
Rups wolfsmelkpijlstaart
Rups wolfsmelkpijlstaart
Afbeeldingen Pijlstaarten op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Pijlstaarten op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Insecten

De pijlstaarten (Sphingidae) zijn een familie van nachtvlinders.

De meeste pijlstaarten zijn grote nachtvlinders, de kleinere soorten vliegen meestal overdag. Over de hele wereld zijn ongeveer duizend soorten bekend. Omdat de meeste soorten in Nederland erg zeldzaam zijn en de algemene soorten verborgen leven hebben veel mensen nog nooit een pijlstaart gezien.

Kenmerken[bewerken]

Pijlstaarten hebben vaak bonte kleuren. De naam is afgeleid van een typisch kenmerk van de rupsen die een verharde stekel op hun achterste segment dragen. De rupsen zijn meestal groot en kleurig, maar net zo dat ze niet opvallen in de waardplant. De grootste pijlstaart is Cocytius antaeus. Deze heeft een spanwijdte van ongeveer 17,5 centimeter. De pijlstaart met voor zover bekend de langste roltong is de soort Xanthopan morgani met een lengte van ongeveer 30 centimeter. Ze hebben een gestroomlijnd lichaam en smalle vleugels. Ze kunnen snelheden halen van 50 km/uur. De vleugelspanwijdte varieert van 3,5 tot 15 cm.

Van enkele soorten uit de groep Choerocampina is bekend dat ze ultrasone geluiden kunnen produceren als verdediging tegen vleermuizen. Het is niet bekend welke functie het ultrasone geluid van de pijlstaarten heeft.[1]

Leefwijze[bewerken]

Deze insecten voeden zich met nectar. De vliegwijze en manier van voeden lijkt sterk op die van kolibries. De vlinders slaan razendsnel met hun vleugels en hangen hierbij stil in de lucht voor de bloem. Met de lange tong wordt vervolgens nectar opgezogen. Het vliegen kost veel energie en de vlinders moeten voortdurend nectar drinken om aan hun energiebehoefte te voldoen. Sommige soorten zijn dagactief, maar de meesten zijn nachtactief. Van een aantal soorten is bekend dat ze grote afstanden kunnen afleggen, dergelijk soorten worden wel trekvlinders genoemd. Aan het eind van het achterlijf hebben de rupsen een stekelachtige uitstulping waaraan de naam 'pijlstaart'vlinder is te danken.

Verspreiding en leefgebied[bewerken]

Deze familie komt wereldwijd voor in tropische en subtropische streken op gebladerte. De bekendste Nederlandse soort is mogelijk de oleanderpijlstaart. Deze groene soort is zeldzaam in Nederland en België. Sommige soorten zijn schadelijk in de landbouw.

Taxonomie[bewerken]

De familie van pijlstaarten is onderverdeeld in de volgende onderfamilies en geslachtengroepen:

Pijlstaarten in Nederland[bewerken]

In Nederland leven 19 soorten pijlstaarten. De meeste hebben een lange proboscis (zuigsnuit), waarmee ze nectar uit de bloemen zuigen. Daarbij slaan ze zo snel met de vleugels dat ze stil in de lucht kunnen hangen, net als een kolibrie. De kolibrievlinder (Macroglossum stellatarum) heeft hier zijn naam aan te danken.

Dit zijn een aantal soorten:

  • enz. (Geen verdere Nederlandse soorten)

Geslachten[bewerken]

Foto's[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Barber, J.R. & Kawahara, A.Y., 2013. Hawkmoths produce anti-bat ultrasound. Biology Letters 9(4): 20130161. DOI:10.1098/rsbl.2013.0161
  • David Burnie (2001) - Animals, Dorling Kindersley Limited, London. ISBN 90-18-01564-4 (naar het Nederlands vertaald door Jaap Bouwman en Henk J. Nieuwenkamp).