Politicologie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Politicologie, ook wel politieke wetenschappen genoemd, is een discipline binnen de sociale wetenschappen die zich bezighoudt met het bestuderen van politiek. De huidige politicologie is in vergelijking met andere wetenschappen opmerkelijk omdat zij niet één methode hanteert en er niet één eenduidige definitie van het vakgebied te geven is.

Politicologie als wetenschap[bewerken]

Politicologie is op twee manieren een opmerkelijke wetenschap.

  1. De politicologie hanteert geen eenduidige methode of theoretisch kader. Anders dan bijvoorbeeld natuurkunde, is er niet één politicologische methode. Politicologen hanteren verschillende methoden en technieken en theoretische perspectieven om de politiek te beschrijven. Belangrijke theoretische kaders zijn afkomstig uit andere wetenschappen, als de psychologie en de economie. Politicologen gebruiken zowel kwalitatieve als kwantitatieve methoden van onderzoek. Dit wordt ook wel de verschillende focus van de politicologie genoemd.
  2. De politicologie heeft geen eenduidige definitie van haar vakgebied, de politiek. Collectieve conflicten tussen staten worden op verschillende niveaus opgelost, zowel binnen als buiten de staat. Macht speelt in de politiek een belangrijke rol. Veel politicologen hebben een verschillende kijk op wat politiek is. Zo kan het dat sommige politicologen zich richten op sociale bewegingen, anderen zich op politieke leiders en nog anderen zich op politieke verslaggeving. Er wordt vaak onderscheid gemaakt tussen de verschillende loci, lagen, van de politicologie.

Focus van de politicologie[bewerken]

Er zijn veel verschillende theoretische perspectieven, ook wel focus, binnen de politicologie, veel hiervan behoren ook tot andere wetenschappen of zijn zelf onafhankelijke wetenschappen. Veel van deze foci hebben hun eigen methoden en normatieve aannames. De belangrijkste zijn:

  • Het pluralisme en het elitisme houden zich bezig met de verdeling van macht tussen elite en volk: pluralisten als Dahl menen dat in democratieën het volk een grote invloed heeft op de elite die haar bestuurt; elitisten, als Pareto, Marx en Michels menen dat de ontwikkeling van elites die hun eigen belang nastreven, onvermijdelijk is. In de periode 1920-1960 waren deze perspectieven zeer invloedrijk.
  • De rationele-keuzetheorie of speltheorie maakt op basis van specifieke aannames over menselijke rationaliteit modellen waarmee zij (politiek) gedrag van mensen onderzoeken en voorspellen. Rationele-keuzetheorie is verbonden met de economie en de wiskunde. Vanaf de jaren 90 is de rationele-keuzetheorie aan belang in de politicologie gaan winnen.
  • Het behavioralisme onderzoekt het (politiek) gedrag van mensen en probeert op basis van inductie modellen te maken waarmee zij dit gedrag kunnen voorspellen. Het is een oude stroming uit de psychologie. Met name in de jaren 50, en '60 was dit een invloedrijk perspectief.
  • De politieke psychologie houdt zich enerzijds bezig met de bestudering van psychologie van leiders, als met groot kwantitatief onderzoek naar de kennis, het gedrag en de attituden van kiezers. Vanaf de jaren 90 wordt de politieke psychologie een steeds invloedrijker perspectief in het vakgebied.
  • De politieke filosofie houdt zich bezig met normatieve vragen naar politieke systemen. Politieke filosofie is veel ouder dan de politicologie.
  • Het institutionalisme houdt zich bezig met de werking van politieke instituties en hun invloed op politieke actoren. Dit deelgebied is innig verbonden met het staatsrecht. In de periode 1900-1940 was het institutionalisme een belangrijk perspectief. Maar door het behavioralisme en de rationele-keuzetheorie heeft zij aan belang verloren. Op dit moment vindt er in de Amerikaanse en Britse politicologie een herleving van het institutionalisme onder de naam neo-institutionalisme plaats.

Binnen de leer der internationale betrekkingen zijn eigen theoretische perspectieven ontstaan, de belangrijkste hiervan zijn:

  • Het realisme, dat veel belang hecht aan het eigenbelang van staten. Realisten menen dat militaire macht de belangrijkste macht van staten is. Realisten zien de internationale politiek als een anarchistisch geheel, waar staten hun eigen belangen nastreven, die vaak strijdig zijn. Conflicten, met name oorlog, maar ook economische en politieke conflicten, worden door deze stroming gezien als onvermijdelijk. Deze benadering is verbonden met de mercantillistische benadering van de Internationale Politieke Economie, die een groot belang hecht aan protectionisme.
  • Het idealisme of liberalisme hecht veel belang aan het eigenbelang van individuen. Het heeft oog voor andere vormen van macht, met name economische. Het legt de nadruk op samenwerking tussen staten, bilateraal of in internationale verdragen en organisaties. Idealisten menen dat oorlog vermeden moet worden. In de Internationale Politieke Economie leggen zij de nadruk op voordelen van vrijhandel en een open economie.
  • Het marxisme kent voornamelijk aanhangers onder wetenschappers die de structurele ongelijkheid tussen Noord en Zuid onderzoeken. Volgens aanhangers van het marxisme en het daaraan verwante structuralisme ligt de basis voor deze structurele achterstelling in de economische-, en daarmee klassenverhoudingen die voortkomen uit het kapitalisme. Oorlogen en conflicten zien zij als onvermijdelijke uitingen van deze onrechtvaardige structuren in de internationale politiek.
  • Naast deze perspectieven zijn er nog een aantal andere theoretische stromingen die in de loop der tijd een plaats hebben gekregen binnen de internationale betrekkingen, zoals constructivisme en feminisme.

De politicologie is voortgekomen uit andere wetenschappen en heeft nauwe betrekkingen met en dezelfde interesses en methoden als vakken als geschiedenis, recht, psychologie, de economie en de bestuurskunde.

Locus van de politicologie[bewerken]

De politicologie onderzoekt de politiek op verschillende lagen, ook wel loci. Hierbij is het belangrijk om onderscheid te maken tussen enerzijds de leer der internationale betrekkingen en anderzijds de vergelijkende politicologie, die betrekking heeft op de werking van (systemen in) nationale staten. Er wordt in veel Nederlandse en Belgische departementen het volgende onderscheid gemaakt tussen verschillende lagen:

  • Nationale politiek, de bestudering van het politieke systeem van de eigen staat.
  • Internationale Politiek of leer der internationale betrekkingen, bestudeert de werking van internationale regimes, zoals de VN, en de onderlinge betrekkingen tussen staten. De polemologie, die oorlog en vrede bestudeert is hier een deelgebied van, evenals de internationale politieke economie, die zich bezighoudt met internationale handel en ontwikkelingsvraagstukken.
  • Vergelijkende Analyse van Politieke Systemen, is een veld dat zich bezighoudt met het vergelijken van verschillende nationale politieke systemen.
  • Politiek van de Europese Unie, is een ontwikkelend veld, dat zich zowel baseert op de leer der internationale betrekkingen als vergelijkend onderzoek naar federale systemen.

Opleiding[bewerken]

Een "Master in de politicologie of in de politieke wetenschappen" (M.Sc.) wordt onder meer aangeboden aan de universiteit van:

  • Amsterdam
  • Antwerpen
  • Brussel
  • Gent (drie trajecten: Politieke wetenschappen {Nationale of Internationale politiek}, EU studies of Conflict and development)
  • Leiden
  • Leuven (vier trajecten: Vergelijkende Politicologie, Internationale Betrekkingen, Politieke Theorie, Politiek Gedrag en Communicatie of Nederlandse Politiek)
  • Nijmegen (drie trajecten: Vergelijkende Politicologie, Internationale Betrekkingen of Politieke Theorie en Filosofie)

Geschiedenis van de politicologie[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Geschiedenis van de politicologie voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De moderne politicologie is ontstaan als wetenschap ontstaan in de Verenigde Staten rond 1860. Maar er zijn veel historische voorgangers van de politicologie. De Amerikaanse historicus Herbert Baxter Adams zou de term politieke wetenschappen ('political science') hebben bedacht, toen hij geschiedenis doceerde aan de Johns Hopkins-universiteit.

Politicologen[bewerken]

De beroepsvereniging van Nederlandse politicologen is de Nederlandse Kring voor Wetenschap der Politiek.

Enkele bekende politicologen zijn:

Tijdschriften[bewerken]

Invloedrijke academische bladen zijn:

De Nederlandse Kring voor Wetenschap der Politiek geeft het Engelstalige blad Acta Politica uit.

Externe links[bewerken]

  • NKWP, de Nederlandse Kring voor Wetenschap der Politiek, de beroepsvereniging van Nederlandse politicologen.
  • QANU, een vergelijking van politicologiestudies in Nederland.
Bronnen, noten en/of referenties