Poppenhuis

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De huiskamer van een poppenhuis (Maine USA)

Een poppenhuis is een in het klein uitgevoerde versie van een huis. Poppenhuizen zijn er voor kinderen als speelgoed en voor volwassenen in de vorm van verzamel- of modelbouwobjecten. Vooral meisjes en vrouwen hebben een poppenhuis.

Daarnaast zijn er veel verzamelaars die zowel oude als nieuwe poppenhuizen bezitten. Deze huizen zijn niet gemaakt om mee te spelen, maar om naar te kijken. In verschillende musea staan er voorbeelden van. Deze poppenhuizen zijn cultuurhistorisch interessant omdat ze een beeld geven van de inrichting van de gegoede stand in vroeger tijden.

Als modelbouw werd het vervaardigen van poppenhuizen en miniaturen vanaf ca 1990 populair.

Een Duits poppenhuis uit de late 17e eeuw in het Germanisches Nationalmuseum te Neurenberg

Inhoud

[bewerken] Geschiedenis

[bewerken] De oudste Duitse poppenhuizen

Het poppenhuis van Petronella Oortman op een schilderij van Jacob Appel (1710) Rijksmuseum Amsterdam

Kunstverzamelaar hertog Albrecht V van Beieren liet in 1558 een groot rijk poppenhuis bouwen voor zijn dochter, het zogenaamde Dockenhaus. Het huis had verdiepingen, veel kamers, een badkamer en een binnenplaats en was ingericht met zilver en wandkleden. Er woonde een gevarieerd gezelschap poppen. Het geheel werd later in een museum ondergebracht, waar het in 1674 door een brand werd verwoest.

De poppenhuizen in Zuid-Duitsland uit de 17e eeuw zien er uit als een echt huis, met gevels, een dak en trappen. Ze hebben kamers en zijn volledig als huishouding ingericht. De gebruikte materialen waren in de omgeving voorhanden: inheems hout, koper, tin, aardewerk. Het oudste nog bestaande Duitse poppenhuis dateert uit 1611 en is 2.75m hoog. Het heeft muurbeschilderingen en een tuin.

[bewerken] Kabinetpoppenhuizen

In de 17e en 18e eeuw liet een kleine groep Nederlandse rijke burgervrouwen ieder voor zich een poppenhuis bouwen in de vorm van een kunstkabinet. Zij richtten het in met kostbare materialen en bijzondere miniaturen, die in Amsterdam volop beschikbaar waren. Vaak gaven zij ook opdrachten aan ambachtslieden. De kwaliteit van het geheel was bijzonder hoog. Deze kostbare verzameling verbeeldde de perfecte huishouding in die tijd. Het kabinetpoppenhuis was een bezienswaardigheid en de eigenares toonde het vol trots.

  • Petronella de la Court (1624-1707) richtte haar kabinetpoppenhuis in tussen 1670 en 1690. Waarschijnlijk begon ze met de Kunstkamer, daarin bevinden zich de oudste gedateerde voorwerpen. Het kostbaar aangeklede poppenhuis bevat veel bijzondere voorwerpen en 34 poppen, waarvan er nog 28 over zijn. In 1758 verscheen een gedetailleerde veilingcatalogus. Petronella de la Court kende wellicht Petronella Dunois en Petronella Oortman in Amsterdam, zij bezaten ook een groot kabinetpoppenhuis. De la Court en Dunois waren familie van elkaar en ze woonden beiden aan het Singel.
  • Petronella Oortman (1656-1716) woonde met haar man Johannes Brandt in de Warmoesstraat. Zij werkte vanaf 1686 tot 1710 aan haar poppenhuis. Haar kabinet is groter dan de andere en prachtig versierd met marqueterie, het kostte voor die tijd een vermogen. De interieurs zijn zeer gedetailleerd en hebben natuurgetrouwe maatverhoudingen. Schilder Jacob Appel maakte in 1710 een nauwkeurig portret van het huis, met glasdeuren en gordijnen. Het schilderij toont een aantal poppen, maar deze zijn later uit het echte huis verdwenen, alleen een babypopje zit nog in een stoel. Het poppenhuis was in de 18e eeuw als kunstkabinet al zeer beroemd, uit binnen- en buitenland kwamen bezoekers kijken. Vanaf 1821 werd het openbaar tentoongesteld, vanaf 1887 staat het opgesteld in het Rijksmuseum.
  • Schilderes Lizzy Ansingh (1875-1959) was lid van de 'Amsterdamse Joffers', een groep kunstenaressen in Amsterdam rond 1900. Na haar opleiding aan de Rijksacademie schilderde Lyzzy onder andere stillevens waarin poppen een grote rol speelden. Zij had daarvoor in 1910 op een veiling een achttiende-eeuws kabinetpoppenhuis gekocht. Dit poppenhuis en haar verdere poppenverzameling inspireerden haar tot de 'poppenschilderijen' waarmee zij bekend werd. Sinds 1963 is het kabinetpoppenhuis van Ansingh in bezit van de gemeente Arnhem en staat opgesteld in het Historisch Museum aldaar.

[bewerken] Poppenhuizen in de 19e eeuw

In de 19e eeuw maakten ambachtslieden eenvoudige houten poppenhuizen als kinderspeelgoed. Aan het eind van de 19e eeuw werden speelpoppenhuizen in Duitsland in serie vervaardigd door o.a. Christian Hacker en Moritz Gottschalk. Kinderen speelden ook met losse woon- en slaapkamertjes, een keukentje, winkeltje of paardenstal (voor de jongens).

[bewerken] Lita de Ranitz

Jonkvrouwe Lita de Ranitz 1876-1960) speelde als kind met haar vriendinnetjes veel met een eenvoudig, door haar vader getimmerd poppenhuis. Toen de inventaris zich ook later nog langzaam maar zeker uitbreidde, gaf ze in 1910 opdracht voor een eigentijds poppenhuis. Herman J.Ros, leraar aan de Ambachtschool te Den Haag, nam na veel overleg de bouw op zich, met nieuwe snufjes zoals een badkamer en elektrisch licht. Jonkvrouwe De Ranitz ging door met verzamelen van miniaturen, kleine schilderijtjes van kunstenaars uit haar omgeving en kleine kunstvoorwerpen. Haar eigentijdse poppenhuis werd een soort kunstkabinet, zij herstelde hiermee een oude traditie. Dit huis geeft een goed beeld van een welvarende huishouding aan het begin van de 20ste eeuw. De volledige collectie poppen, poppenhuizen, poppenkamers en winkeltjes van Lita de Ranitz bevindt zich in het Haags Historisch Museum.

[bewerken] Bekende poppenhuizen

[bewerken] In Nederlandse musea

[bewerken] Buiten Nederland

[bewerken] Schaal

De standaardschaal waarin gewerkt wordt is 1:12, gebaseerd op de Engelse maten. Overzicht van de meest bekende poppenhuisschalen:

Koffietijd met pianomuziek in het Playmobil speelpoppenhuis (2004)
Schaal Manshoog Bijzonderheden
1:6 30cm de schaal voor o.a. Barbiepoppen, ook gebruikt voor de miniatuurdesignstoelen van Vitra
1:10 18cm de schaal in veel antieke poppenhuizen (het stak vroeger niet zo nauw)
1:12 15cm de internationale standaardschaal voor poppenhuizen
1:18 10cm de schaal voor moderne speelgoedpoppenhuizen en bijpassende meubeltjes, o.a. van het Zweedse merk Lundby
1:24 7,5cm in het Engels: halfscale
1:48 3,75cm in het Engels: quarterscale
1: 144 1,25 cm de schaal voor een poppenhuis in het 1:12-poppenhuis

[bewerken] Verder lezen

[bewerken] Tijdschriften

  • DollsHouse Nederland sinds 2003 AP International information.
  • Minivirus sinds 2006 Uitg. Minivirus.
  • Poppenhuizen & Miniaturen sinds 1990 Scala Publishing.

[bewerken] Kinderboeken over een poppenhuis

  • Baxter, Nicola: Mijn poppenhuis Pop-upboek 3+ Uitg. 2010 Veltman Uitgevers B.V. ISBN 9789048302895
  • Carbo, Christa: het poppenhuis, the doll's house Uitklapboek 12+ 2008 Rijksmuseum Amsterdam / Nieuw Amsterdam Uitgevers ISBN 978 90 868 9031 6

[bewerken] Bronnen

  • Dieltjes, E., Lizzy Ansingh 1875- 1959, de poppenschilderijen van een Amsterdamse Joffer 2005 Terra - Lannoo
  • Dumarchaud, Stine en Harold Schuilenburg: Pracht en praal op kleine schaal, een tijdsbeeld van de late negentiende en vroege twintigste eeuw

Poppenkamers, keukens, winkeltjes en aanverwante zaken uit de Markesa collectie 2006 Stedelijk Museum Zwolle ISBN 978-90-9020655-4

  • Markestein, Femmie en Karin Wester: Poppenhuizen 1880-1980 Een wereld van illusie Uitg. 2004 Waanders Uitgevers, Zwolle ISBN 90-4008955 8
  • Pijzel-Dommisse, Jet: Het Hollandse pronkpoppenhuis 2000 Rijksmuseum, Amsterdam en Waanders Uitgevers ISBN 90-400-9481-0
  • Pijzel-Dommisse, Jet en Madelief Hohé XXS Poppenhuizen en meer in miniatuur 2011 WBOOKS ISBN 978 90 7832 3
  • Van Lit, Robert: Het Poppenhuis van Jonkvrouwe Lita de Ranitz 1996 Seal Press Den Haag ISBN 90 73930 16 2

[bewerken] Externe link

Overgenomen van "http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Poppenhuis&oldid=29587405"
Persoonlijke instellingen
Naamruimten

Varianten
Handelingen
Navigatie
Informatie
Hulpmiddelen
Afdrukken/exporteren
In andere talen