Praetorium Agrippinae

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Praetorium Agrippinae onder nummer 3 in de afbeelding

Praetorium Agrippinae, het hedendaagse Valkenburg, was een Romeinse nederzetting in de provincie Neder-Germanië (Germania Inferior). Praetorium Agrippinae was een grensfort (castellum) aan de Oude Rijn, destijds de hoofdtak van de Rijn, langs de noordgrens van het Romeinse Rijk; de zogenaamde limes (Latijn voor "grens"). Praetorium Agrippinae staat vermeld op de Peutingerkaart (Tabula Peutingeriana) tussen Matilo (Leiden-Roomburg) en Lugdunum Batavorum (Katwijk).[1]

Agrippina[bewerken]

Het eerste Romeinse fort werd in 39 door keizer Caligula gebouwd en vernoemd naar Vipsania Agrippina, de in 33 gestorven moeder van de keizer. [2] Het is goed mogelijk dat de keizer zelf hierbij aanwezig was, omdat ter plaatse een wijnvat van Caligula's privé-wijngaarden werd gevonden.[3] Het fort lag in het gebied van de Cananefaten en werd beschermd door een drievoudig omgrachte aarden wal met palissade-wanden. Er waren oorspronkelijk twee manipels soldaten en 60 ruiters gestationeerd. Zuidelijk van het fort langs de heerweg lag vanaf ca. 120 n.Chr. een burgernederzetting en langs de Rijn lagen pakhuizen en graanopslagplaatsen (horrea).

Praetorium Agrippinae werd net als de andere Romeinse forten in de nabijheid verwoest tijdens de Bataafse Opstand van 69-70, maar werd daarna weer herbouwd. Voor 70 was hier deels de Cohors III Gallorum Equitata gestationeerd. [4]

Rond 180 werd een vergroot stenen fort gebouwd. In deze tijd was hier het Cohors IV Thracum Equitata gestationeerd. Ergens tussen 240 en 275 werd het fort door de Romeinen verlaten.

Tijdens de regering van keizer Constantius I Chlorus in 305 werd het fort herbouwd om te dienen als graanopslag. Dit graan was bestemd voor de provincie Britannia (Engeland en Wales).

Opgravingen[bewerken]

Doordat de resten van het fort onder het grondwaterpeil lagen, zijn de resten goed geconserveerd. Vele organische resten waaronder voedselresten, botten en leren schoeisel en tuigage werden gevonden. Ook zijn gedeeltes van de houten soldatenbarakken bewaard gebleven. Deze vondsten maakten nauwkeurig onderzoek naar de Romeinse bouwtechnieken en eetgewoonten mogelijk.[5]

Romeinse limes-weg langs de N206 bij Valkenburg

Het eerste serieuze onderzoek werd in 1875 door het Leidse Rijksmuseum van Oudheden uitgevoerd. Tussen 1941 tot 1953 werden onder leiding van Albert van Giffen uitgebreide opgravingen in Valkenburg gedaan, waarbij een grote hoeveelheid vondsten werd gedaan. Het Romeinse fort Praetorium Agrippinae lag op de plaats van het huidige centrum van Valkenburg. Ook de burgernederzetting, een Kleinkastell of mini-castellum, een grafveld met meer dan 500 graven en mogelijk een badgebouw werden ontdekt.

De omtrekken van de muren van het fort waren in de oude bestrating van het Castellumplein aangegeven met gekleurde klinkers. Bij het nieuwe plein worden de contouren aangegeven door knoppen in de grond. Van een van de poorten is het gereconstrueerde fundament te zien. Langs de N206 is bij Valkenburg een reconstructie te zien van de Romeinse limes-weg zoals die er in 124/125 uit moet hebben gezien.

Zie ook[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • Albert Egges van Giffen - De Romeinsche castella in de dorpsheuvel te Valkenburg aan den Rijn (Z.H.) (Praetorium Agrippinae), I, De opgravingen in 1941, Jaarverslag van de vereniging voor Terpenonderzoek 25-28, 1940-1948 (Groningen 1948)
  • Albert Egges van Giffen - De Romeinsche castella in de dorpsheuvel te Valkenburg aan den Rijn (Z.H.) (Praetorium Agrippinae), II, De opgravingen in 1942-1943 en 1946-1950, Jaarverslag van de vereniging voor Terpenonderzoek 33-37, 1948-1953 (Groningen 1955)
  • W. Glasbergen - De Romeinse castella te Valkenburg Z.H. De opgravingen in de dorpsheuvel in 1962 (Groningen 1967)
  • W. Groenman-van Waateringe - Romeins lederwerk uit Valkenburg Z.H. (Groningen 1967)
  • W. Glasbergen, W. Groenman-van Waateringe - The pre-Flavian Garrisons of Valkenburg Z.H., fabriculae and bipartite barracks (Amsterdam/Londen 1974)
  • Sophia Maria Elisabeth van Lith - Römisches Glas aus Valkenburg Z.H. Oudheidkundige Mededelingen uit het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden (Leiden 1979)
  • Anne de Hingh, Wouter Vos - Romeinen in Valkenburg (ZH), de opgravingsgeschiedenis en het archeologische onderzoek van Praetorium Agrippinae (Leiden 2005)

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties