Pretoria

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Pretoria
Plaats in Zuid-Afrika Vlag van Zuid-Afrika
Vlag van Pretoria Wapen van Pretoria
Pretoria
Pretoria
Situering
Provincie Gauteng
District City of Tshwane
Gemeente City of Tshwane
Coördinaten 25° 43′ ZB, 28° 14′ OL
Algemeen
Inwoners (2011) 741.651 (1100 inw/km²)
Etniciteit[1] 52% Blank
42% Zwart
3% Kleurling
Talen[1] 48% Afrikaans
16% Engels
8% Noord-Sotho
Politiek
Gesticht 1855
Website tshwane.gov.za
Foto's
Uitzicht over het centrum van Pretoria
Uitzicht over het centrum van Pretoria
Het Uniegebouw.
Het Uniegebouw.
Het Voortrekkermonument
Het Voortrekkermonument
Portaal  Portaalicoon   Zuid-Afrika
Pretoria staat bekend om haar vele paarse jacarandabomen
Op het Kerkplein van Pretoria staat een standbeeld van de president van de Zuid-Afrikaansche Republiek, Paul Kruger

Pretoria is de bestuurlijke hoofdstad van Zuid-Afrika (de wetgevende hoofdstad is Kaapstad en de gerechtelijke Bloemfontein). De stad ligt in de Grootstedelijke gemeente City of Tshwane binnen de provincie Gauteng en had in 2011 741.651 inwoners.

Pretoria ligt ongeveer 50 kilometer ten noorden van Johannesburg. De stad ligt in een warme, beschutte en vruchtbare vallei omgeven door heuvels. Sinds 2000 maakt de stad bestuurlijk deel uit van de gemeente Tshwane, die veel groter is dan de stad of de agglomeratie Pretoria en bijna drie miljoen inwoners telt. De vroegere afzonderlijke gemeenten binnen het gebied, waaronder de gemeente Pretoria, zijn opgeheven.

Ruim de helft van de Pretoriase bevolking is blank. Er is een relatief kleine zwarte minderheid. Ongeveer 48% spreekt thuis Afrikaans, zo'n 16% spreekt Engels. Noord-Sotho en Tswana zijn minderheidstalen.

De stad is genoemd naar de Voortrekker Andries Pretorius en was van 1860 tot 1902 de hoofdstad van de onafhankelijke Zuid-Afrikaansche Republiek, ook bekend als Transvaal. In mei 2005 stelde de Zuid-Afrikaanse commissie voor aardrijkskundige namen voor de naam Pretoria te wijzigen in Tshwane. De naamsverandering werd fel bestreden door grote delen van de bevolking, voornamelijk de Afrikaners (Boeren) en de meeste Engelsen. Maar anno 2014 is er nog steeds onduidelijkheid over de precieze naam.[2]

Geschiedenis[bewerken]

De eerste bewoners in het gebied van het huidige Pretoria waren leden van het Nguni-volk, die later als Ndebele (letterlijk: vluchtelingen) bekend stonden.

Tijdens de Grote Trek in de jaren 30 van de 19e eeuw kwamen de eerste blanken naar het gebied toe, waar verschillende boerderijen werden gesticht. Pretoria werd in 1855 door Marthinus Pretorius gesticht en naar zijn vader Andries Pretorius vernoemd, die na zijn overwinning op de Zoeloes in de Slag bij Bloedrivier als een volksheld vereerd werd. Andries Pretorius heeft ook een belangrijke rol gespeeld in de onderhandelingen met het Verenigd Koninkrijk, die in 1852 met het Zandriviertractaat tot de onafhankelijkheid van de Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal) leidden. Pretoria volgde op 1 mei 1860 Potchefstroom op als hoofdstad van Transvaal.

Tijdens de Eerste Boerenoorlog (18801881) werd Pretoria tussen december 1880 en maart 1881 door republikeinse troepen belegerd.

Wegens Britse strubbelingen werd er na de Eerste Boerenoorlog door de Nederlandsch-Zuid-Afrikaansche Spoorwegmaatschappij een spoorlijn van Pretoria naar Maputo getrokken. Deze lijn werd in 1894 geopend. Hierdoor werd Pretoria minder afhankelijk van de Britse wil om transport over land richting de havens van Kaapstad en Durban (soms niet) toe te staan.

De Tweede Boerenoorlog (1899-1902) leidde tot de ondergang van de Transvaal en luidde een tijdperk van Britse overheersing in Zuid-Afrika in. Pretoria capituleerde op 5 juni 1900 en werd door troepen onder het bevel van Frederick Sleigh Roberts ingenomen. Met de ondertekening van het Verdrag van Vereeniging werd de oorlog op 31 mei 1902 in Pretoria beëindigd.

De Boerenrepublieken Transvaal en de Oranje Vrijstaat werden in 1910 met de Britse Kaapkolonie en Natal verenigd tot de Unie van Zuid-Afrika, met Pretoria als haar administratieve hoofdstad (Kaapstad werd de parlementaire en wetgevende hoofdstad). In het tijdperk tussen 1860 en 1994 diende Pretoria ook als de zetel van de provinciale regering van Transvaal.

Geografie[bewerken]

Pretoria ligt op een hoogte van 1.350 meter boven de zeespiegel en wordt omringt door de Magaliesbergen.

Klimaat[bewerken]

Pretoria heeft een subtropisch klimaat met warme, vochtige zomers en gematigde, droge winters. Eén jaar in Pretoria heeft een gemiddelde temperatuur van 18,7 °C en gemiddeld 300 dagen met zonneschijn.

Cultuur en maatschappij[bewerken]

Onderwijs[bewerken]

Pretoria wordt als de academische hoofdstad van Zuid-Afrika beschouwd - de stad is het onderkomen van een aantal universiteiten en instellingen voor wetenschappelijk onderzoek, onder andere de Universiteit van Pretoria, Universiteit van Zuid-Afrika en de WNNR.

Religie[bewerken]

Afstammelingen van Nederlandse emigranten hebben diverse kerkelijke gemeenten gesticht in de stad. Zo is er een Gereformeerde Gemeente in Nederland met 179 leden. Verder kent Pretoria de reformatorische Eben-Haëzergemeente met circa 100 leden.

Pretoria heeft een kleine Joodse gemeenschap van ongeveer 3.000 man. In de Paul Krugerstraat staat sedert 1898 een oude synagoge.

Sport[bewerken]

Pretoria is de thuisbasis van de rugbyvereniging Blue Bulls (Afrikaans: Blou Bulle), de voetbalverenigingen Mamelodi Sundowns FC, Supersport United FC en de University of Pretoria FC en de cricketvereniging Titans.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Monumenten en erfgoed[bewerken]

Musea[bewerken]

  • Ditsong Nationaal Museum voor Culturele Geschiedenis
  • Eksteen Transportmuseum
  • Mapungubwemuseum
  • Melrose-Huis
  • Pierneefmuseum
  • Pretoriase Kunsmuseum
  • Van Tilburg Collectie
  • Transvaalmuseum
  • Van Wouw Museum
  • Zuid-Afrikaanse Politiedienstmuseum

Parken en tuinen[bewerken]

Geboren[bewerken]

Hieronder staan enkele personen vermeld die in Pretoria zijn geboren:

Partnersteden[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties