Primusbrander

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Advertentieposter voor de Primusbrander

De primusbrander of primus was de eerste draagbare brander, waarmee petroleum eerst onder druk werd vergast voordat het verbrandde. De primus werd in 1892 uitgevonden door Frans Wilhelm Lindqvist, een fabrieksmonteur in Stockholm, Zweden. De brander was gebaseerd op het ontwerp van een in de hand te houden verfbrander; Lindqvist’s patent berustte op de omhooggerichte brander in plaats van zijwaarts zoals bij de verfbrander.[1] In hetzelfde jaar richtte Lindqvist samen met Johan Viktor Svenson de J.V. Svenson’s Kerosene Stove Factory op voor het fabriceren van de nieuwe branders, die verkocht werden onder de naam Primus. [2] Het eerste model was de No.1 brander, die snel werd opgevolgd door een aantal vergelijkbare branders maar van verschillend model en grootte.[3] Kort daarna verkreeg B.A. Hjorth & Co. (later Bahco), een gereedschappenfabrikant in Stockholm, in 1889 het alleenverkooprecht van de Primusbrander.[4]

Constructie[bewerken]

De Primus No. 1 brander, gemaakt van messing, bestaat uit een brandstoftank met pompje, waarop een stijgbuis zit met de brander. Op het tankje zit ook nog een ontluchtingsschroef. Bovenom de stijgbuis zit een bakje voor spiritus, dat bij het aansteken voor de eerste voorverwarming zorgt. Op een stalen bovenring ondersteund door drie poten kan de pan of ketel gezet worden. Andere Primusbranders zijn kleiner of groter, maar hebben hetzelfde model. De No. 1 brander weegt ongeveer 1 kilogram, is 21,5 cm hoog en heeft een diameter van bijna 18 cm. De tank, ongeveer 9 cm hoog, heeft een inhoud van bijna een liter, goed voor 4 uur branden. [5]

Werking[bewerken]

A: Aansluiting naar petroleumreservoir; B: Opstijgende pijp; C: Eigenlijke branderkop; D: Dalende pijp; E: spuitopening met petroleumdamp. De pijpen D staan in werkelijkheid haaks op het vlak van de tekening
Onderdelen van de primusbrander

De brander moet allereerst voorverwarmd worden met een kleine hoeveelheid spiritus in het spiritusbakje bovenom de stijgbuis net onder de brander. Als de brander is voorverwarmd wordt de petroleumtank met het handpompje op druk gebracht, waardoor de petroleum in de richting van de brander geperst wordt. De petroleum wordt eerst via twee pijpjes naar boven, door de branderkop geleid. De branderkop is heet waardoor de petroleum tot ruim boven zijn kookpunt verwarmd wordt. Via twee dalende kanalen komt de petroleum, nog steeds heet, bij de spuitopening. Het petroleumgas mengt zich vervolgens in het midden van de brander met lucht en brandt met een blauwachtige vlam die de branderkop weer verwarmt, waardoor nieuwe petroleum op de juiste temperatuur gebracht wordt. Door de druk in de tank op te voeren wordt de vlam groter. Voor het verkleinen van de vlam moet door het losdraaien van een ontluchtingsschroef de druk in de tank verlaagd worden.[6]

Modellen[bewerken]

Een ander model primus, de blauwe vlam is goed te zien.

Zoals de reclameposter en de foto's laten zien zijn er in de loop van de tijd diverse modellen primus geweest, het branderprincipe was steeds hetzelfde. Vanaf ongeveer 1965 werd een van de belangrijkste nadelen van de primus ondervangen door een andere constructie van de branderkop.

  • De vlam van de originele primus maakt veel lawaai. De vlam van de brandende primus bevindt zich vlak onder en naast "C" in het schema van de branderkop. De hete kerosinedamp uit de spuitopening mengt zich met lucht maar is dan nog niet heet genoeg om te ontbranden. Pas als deze gasstroom voldoende uitgewaaierd is, waardoor de snelheid lager is geworden, kan de snelheid van het vlamfront met de uitstroomsnelheid van het kerosine/luchtmengsel in evenwicht komen. Het vlamfront is daardoor vrijwel stationair, maar niet absoluut stabiel. De steeds wisselende plek van de vlam leidt tot een grote hoeveelheid "ruis".
  • De verbetering bestond uit het vervangen van de oorspronkelijke ring rond "C" door een kap met gaatjes. Het kerosine/luchtmengsel werd tegen de onderkant van de kap gespoten, waarna het via de gaatjes kan ontsnappen. Pas nadat het mengsel door de gaatjes is gepasseerd, kan de snelheid van het vlamfront in evenwicht komen met de gassnelheid. Er ontstaat een groot aantal kleine vlammetjes, die veel minder lawaai maken.

De reclameposter en de foto van de primus er vlak naast vertonen wel hetzelfde model van de tank, maar de poster laat duidelijk een grote vlam zien, terwijl de foto een veel kleinere vlam toont.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Swedish Patent No. 3944 (Nov. 19, 1892)
  2. Primus. Primus website. Primus AB Geraadpleegd op 2009-05-08
  3. Primus Catalog No. 2 (Sept. 1, 1897)
  4. A. Room, “Dictionary of Trade Name Origins,” p.142 (NTC Business Books 2d Ed. 1991)
  5. Primus Catalog No. 17100E, p.2 (1971)
  6. Primus “Instructions for use” Hang Tag (undated, circa 1935)