Protagoras

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Protagoras van Abdera (± 490-420 v.Chr.) was één van de eerste Griekse sofisten en behoorde tot de Presocraten.

Inhoud 1 Grondstellingen 1.1 agnosticisme 1.2 relativisme 2 Verdienste

[bewerk] Grondstellingen

Zijn beroemdste grondstellingen waren:

• "Van de goden weet ik niets: niet dat ze bestaan en evenmin dat ze niet bestaan"
• "De mens is maat van alle dingen. Van de dingen die zijn wat ze zijn en van de dingen die niet zijn wat ze niet zijn."
• "Over elke zaak bestaan er twee opvattingen, die tegenover elkaar staan"

[bewerk] agnosticisme

Protagoras was een agnosticus (niet-weter), iemand die niet zeker weet of er wel een god is. Dit blijkt duidelijk uit de openingszin van een van zijn bekendste boeken, "Over de Goden". Hij schrijft: "De goden respecterend, kan ik niet weten of zij bestaan of niet" (vgl. de eerste van de hierboven genoemde grondstellingen). Er is geen absoluut criterium te vinden waaruit blijkt dat er goden zouden bestaan, net zomin als er een absoluut criterium te vinden is waaruit blijkt dat naakt over straat lopen verkeerd zou zijn. Deze scepsis komt terug bij alle sofisten wanneer zij over de belangrijke levensvragen nadenken. Overigens was de Atheense politiek niet erg blij met zijn uitspraken over de goden. Protagoras werd beschuldigd van goddeloosheid en als straf werden zijn boeken verbrand.

[bewerk] relativisme

Uit de laatste twee stellingen blijkt vooral zijn relativisme, iets waar de meeste sofisten om bekend stonden.

• "De mens is de maat van alle dingen" wijst erop dat waarheid subjectief is, dat ieder mens over de dingen een andere mening kan hebben.

  ... "Van de dingen die zijn wat ze zijn", dus de mening van een mens over alles wat er bestaat

  ... "en van de dingen die niet zijn wat ze niet zijn" is wat duister, maar kan betekenen dat ieder mens zijn eigen oordeel kan hebben over wat bestaat en niet bestaat.

In de dialoog Theaetetus van Plato spreekt Socrates met Protagoras over de onjuistheid van dit relativisme. Het relativisme van Protagoras zou invloed kunnen hebben gehad op de zoektocht van Socrates en Plato naar oervormen.

[bewerk] Verdienste

Protagoras was de enige Griekse filosoof die een fundering voor de Atheense democratie gaf. Hij meende in tegenstelling tot Plato dat politieke deskundigheid als talent in gelijke mate over alle mensen verdeeld was: "Toen Zeus zich met de mens bezighield, gaf hij aan elk van hen een welbepaalde deskundigheid, maar de politieke kennis werd gelijkmatig over iedereen verdeeld". (Plato, Protagoras)

Protagoras was ook de grondlegger van de wetenschappelijke grammatica. Hij werkte te Athene en was nauw bevriend met Pericles.

Ten gevolge van een aanklacht wegens zijn opvattingen over de Atheense staatsgodsdienst moest hij de stad verlaten. Protagoras kwam vermoedelijk om het leven bij een schipbreuk.