Réveil

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Het Réveil (1815-1865) is een internationale opleving (opwekking) van het christelijke denken en handelen in het negentiende-eeuwse Europa. In Nederland is Willem Bilderdijk de vader van het Réveil. Isaäc da Costa, Samuel Iperusz Wiselius, Willem de Clercq en Groen van Prinsterer waren leerlingen van Bilderdijk. Ook in andere landen van Europa is van een opleving sprake, met name in het oosten van Frankrijk, Zwitserland (Genève), waar de beweging ontstond, en het zuiden van het huidige Duitsland. Daarnaast waren er contacten in Groot-Brittannië (zie Apostolischen, Edward Irving, Henry Drummond).

Het Nederlandse Réveil begon in 1826 met bijeenkomsten van geestverwanten. Het bekendst zijn de zondagavonden van Da Costa die meestal gehouden werden in Amsterdam, het Nederlandse centrum van het Réveil. Deze bijeenkomsten zijn beschreven in het boek Oudere tijdgenooten van Allard Pierson. In Nederland kreeg de internationale opwekkingsbeweging een eigen orthodox-protestantse vorm. De nadruk lag op de beleving van de eigen vroomheid, op de harmonie van dogma en gevoel. De beweging liep min of meer parallel met de Romantiek en had ook een gemeenschappelijke wortel in de afkeer van het rationalisme van de Verlichting. Later, vanaf 1845, verbreedde de beweging zich door de nadruk die kwam te liggen op maatschappelijke bewogenheid: armenzorg, strijd tegen alcoholisme, hulp aan verwaarloosde jeugd, prostituees en zwakzinnigen. Voor het maatschappelijk Réveil was Ottho Gerhard Heldring een leidende figuur.[1]

Het Réveil heeft invloed gehad op staatkundig terrein. Mede door het Réveil zijn aan het einde van de 19e eeuw de anti-revolutionaire en christelijk-historische partijen ontstaan. Ten slotte kreeg de christelijke zending vanuit het Réveil belangrijke impulsen. In Engeland waren William Wilberforce en Thomas Chalmers belangrijke vertegenwoordigers van deze opleving.

Literatuur[bewerken]

  • T.C.F. Stunt. From Awakening to Secession; radical evangelicals in Switzerland and Britain 1815-35). Edinburgh (UK): T&T Clark, 1e druk 2000. - ISBN 0567087190.
  • M.Elisabeth Kluit, Het protestantse Réveil in Nederland en daarbuiten 1815-1865, Amsterdam: Paris 1970 (standaardwerk over het Réveil in Nederland)
  • Allard Pierson, Oudere tijdgenooten, Amsterdam: Van Kampen 1888
  • Fred van Lieburg (red.). Opwekking van de natie. Het protestantse Réveil in Nederland, Hilversum: Verloren 2012.
Voetnoten
  1. De feiten in deze alinea zijn ontleend aan het lemma Réveil in: George Harinck (red), Christelijke Encyclopedie, Kampen: Kok 2005.