Radiotelevisione Italiana

Het Rai-logo

De Rai (Radiotelevisione Italiana) is de Italiaanse publieke omroep. RAI heeft drie landelijke voor iedereen te ontvangen televisiezenders en drie nationale radiostations: Rai Uno, Rai Due en Rai Tre, respectievelijk Rai Radio 1, Rai Radio 2 en Rai Radio 3. Verder heeft de omroep in haar aanbod vele digitale kanalen die via de verschillende infrastructuren (digitale ether, digitale satelliet, glasvezel e.d.) worden verspreid. De hoofdzetel van de omroep is gevestigd in Rome.

Geschiedenis

Ontstaan

De opkomst van de Rai verbonden aan een normatieve maatregel, het Koninklijk Decreet, wat het alleenrecht op de radio-uitzendingen aan de Staat toewees. Op 27 augustus 1924 ontstaat in Turijn het bedrijf dat we vandaag de dag kennen als de Rai (Radiotelevisione Italiana), onder de naam Unione Radiofonica Italiana (URI). De URI was een NV (Naamloze Vennootschap) opgericht door Costanzo Ciano, de eerste minister van Communicatie van Italië. URI was een fusie tussen Radiofono van Guglielmo Marconi en SIRAC. Op 6 oktober 1924 begon de URI met regelmatige radio-uitzendingen vanuit Rome. Daarmee startte de eerste reguliere omroepdienst in Italië

Vier jaar later, op 15 januari 1928, veranderde de URI in Ente Italiano per le Audizioni Radiofoniche (EIAR). Op 26 oktober 1944 neemt de EIAR de naam Radio Audizioni Italiane (RAI) aan. Als gevolg van de start van televisie-uitzendingen op 3 januari 1954, krijgt het bedrijf op 10 april 1954 officieel de naam RAI – Radiotelevisione Italiana.

Periode van het fascisme

In 1928 vond er een reorganisatie plaats nadat de fascistische regering de URI had overgenomen (feitelijk genationaliseerd) en waarbij de naam werd veranderd in EIAR (Ente Italiano Audizioni Radiofoniche). Daarmee versterkten de fascisten, die daarvoor aan de macht waren gekomen, hun greep op de radio. Geleidelijk aan werd het aantal zenders uitgebreid. Bijna heel Italië kon radioprogramma’s van de EIAR ontvangen toen er in 1932 radiozenders in Bari, Milaan en Florence in gebruik werden genomen. In vergelijking met andere Europese landen was dat traag, de redenen daarvoor waren de slechte economische situatie en de fascisten die pas na een tijd de mogelijkheden van de radio (voor voornamelijk propaganda) zagen. Maar de overheid experimenteerde wel toen al met televisie-uitzendingen.

Naoorlogse periode

Na de val van het fascisme werd de Italiaanse omroep in 1944 omgedoopt in de RAI (Radio Audizioni Italiane) en op 3 november 1946 kwamen er twee radiozendernetten, zender rood (Rete Rossa) en zender blauw (Rete Azzurra). Deze twee netten dienden vooral om de vanaf 1943/1944 gescheiden zenders weer landelijk te maken. Het was deels een gevolg van de geschiedenis waarbij Zuid-Italië veel eerder bevrijd was dan Noord-Italië dat tot aan 1945 nog een nazi-fascistisch regime kende. Rete Azzurra was vooral op centraal Italië en het noorden gericht en Rete Rossa vooral op centraal Italië en zuiden, met grotendeels regionale uitzendingen en omvatten muziek, proza, opera, variété, symfonische muziek en lichte muziek.

Ook kwamen er internationale uitzendingen onder de naam 'Radio Roma' in het Italiaans, Engels, Frans, Spaans en Portugees via de korte golf voor Europa en het Amerikaanse continent. Radio Roma heeft zelfs in het Nederlands uitgezonden (enkele jaren vanaf 15 december 1947), maar stond tot 1962 los van de Rai (is thans Rai International/Rai Italia). Nadat alle radio-uitzendingen weer landelijk waren geworden en de zenders na de oorlog waren hersteld, werden de netnamen gewijzigd. Rete Rossa werd op 30 december 1951 omgedoopt in Programma Nazionale (sinds 1976 Rai Radio 1) met vooral informatieve programma's en Rete Azzurra in Secondo Programma (sinds 1976 Rai Radio 2) met vooral amusement. Er was sinds 1 oktober 1950 ook een 'Terzo programma' (sinds 1976 Rai Radio 3) met vooral cultuur. Deze indeling van Rai Radio 1 als informatief net, Rai Radio 2 als amusementsnet en Rai Radio 3 als cultureel radionet is nog steeds van kracht. Door de naderende komst van televisie en de voor de Rai onzekere naoorlogse situatie, nam de democratische regering de aandelen van de Rai in handen en gaf deze in handen van SIP (Società Idroelettrica Piemontese, wat later Telecom Italia werd) om deze op 26 januari 1952 in handen te geven van IRI, de staatsdeelnemingenmaatschappij die het bedrijf eind jaren '90 overdroeg aan de regering zelve. Vanaf de jaren '50 zendt de Rai haar drie zenders uit via de FM-band, maar vanaf midden jaren '70 toen de commerciële radio in Italië startte ondervinden de Rai-radiozenders hevige concurrentie. Sinds 15 mei 2004 zenden Rai Radio 2 en Rai Radio 3 niet meer uit op de middengolf; Rai Radio 1 zendt nog wel uit op de middengolf.

De Italiaanse regering verstrekte de Rai eind jaren '40 een concessie voor twintig jaar, waarmee de staatsomroep het exclusieve recht kreeg om programma’s uit te zenden. In 1954 werd de naam vanwege de komst van televisie gewijzigd in RAI - Radiotelevisione Italiana.

Komst van de televisie

Op 3 januari 1954 begon het televisietijdperk in Italië, toen begon de Rai met regelmatige uitzendingen en in 1961 kwam er een tweede televisieprogramma. Rai Uno heette oorspronkelijk RAI - Programma nazionale. In 1975 werd de naam omgedoopt in Rete 1. Aanvankelijk waren er alleen avonduitzendingen, maar na verloop van tijd begon de Italiaanse omroep ook met regelmatige middaguitzendingen. Rai Due startte op 4 november 1961 onder de naam RAI - Secondo Programma. In 1975 werd de zender Rete 2. Rai Tre startte haar uitzendingen op 15 december 1979 onder de naam Rete 3. In 1982 wijzigden de namen van de drie netten in de huidige namen Rai Uno, Rai Due en Rai Tre.

Relatie tussen de Rai en de Italiaanse politiek

20 jaar nadat de Italiaanse publieke omroep in 1954 zijn eerste televisieprogramma uitzond, was de televisie het voornaamste informatiemiddel van Italië geworden. In eerste instantie viel de Rai onder de verantwoordelijkheid van het Ministerie van Staatsbedrijven, omdat het een onderdeel was van de staatsindustriële holding IRI. De grootste regeringspartij DC, de christendemocratische partij, had zodoende de informatieverstrekking in handen.

Onder Ettore Bernabei, directeur van 1959 tot 1974 bleef de Rai onder invloed van de christendemocraten. Er werd alleen tegenwicht geboden door de lokale "vrije radio’s". In die periode begon ook de massale arbeidsonrust op te treden en dit liet ook de Rai niet ongemoeid. Dit resulteerde in 1969 tot een demonstratie van honderdduizend leden van de metaalbond FIOM, die meer aandacht voor arbeidsvraagstukken eisten.

In 1973 stelden de drie vakcentrales CGIL, CISL en UIL een plan op voor een ‘democratische bedrijfsvoering van de Rai’. Twee jaar later leidde dit tot hervorming van de Rai. De staatsomroep staat sindsdien niet meer onder controle van de regering, maar van een parlementaire commissie van toezicht. Deze parlementaire controle had democratisering moeten brengen maar het ontaardde in lottizzazione, de verkaveling van functies onder politieke partijen. Na de hervorming werd er binnen de Rai een verdeling gemaakt, wat met name van belang was voor de journalistieke uitzendingen. Rai Uno bleef onder controle van de Democrazia Cristiana en dus christendemocratisch, Rai Due kwam in handen van de sociaaldemocratische partij (PSI) en Rai Tre kwam in handen van de toenmalige PCI, oftewel de communisten.

Vandaag de dag is Rai Uno meestal in handen van de regeringspartijen, Rai Due van de postfascisten (Alleanza Nazionale, met ook invloeden van Berlusconi's Forza Italia/Popolo della Libertà en de Lega Nord) en Rai Tre van Partito Democratico (sociaaldemocraten).

Activiteiten

De Rai is een van de grotere Europese publieke omroepen met een miljardenomzet, een van de grotere Italiaanse fictie- en filmproducenten (Rai Fiction/Rai Cinema), actief met internet (zowel met journalistieke en amuserende content via RaiNet als met programma's op aanvraag via Rai On en Rai.TV), alsmede een zendernetwerkbedrijf (Rai Way), een educatieve tak (Rai Educational), archieven (Rai Teche), een internationale tak (Rai International), een culturele tak (Rai per la Cultura) een orkest, reclameverkoopafdeling (Sipra), organisator van de bekende Prix Italia alsmede boeken- en muziekuitgever (resp. Rai Eri en CD Rai), een technisch-experimenterende tak (Rai CRITT) en een verkooptak van eigen producties (Made in Rai en Rai Trade).

De Rai is ook actief voor de linguïstische minderheden van Italië, met uitzendingen in het Frans (ten behoeve van de inwoners dan de Franstalige regio Valle d'Aosta), Sloveens (voor het gebied in de omgeving van Triëst en Duits (voor de provincie Alto-Adige oftewel Zuid-Tirol). Ook voor uitzendingen rondom de president (Rai Quirinale) en het Vaticaan (Rai Vaticano) kent de Rai speciale afdelingen.

Voorzitters

Naam	Van	tot
Arturo Carlo Jemolo	20 april 1945	9 augustus 1946
Giuseppe Spataro	9 augustus 1946	17 mei 1951
Cristiano Ridomi	17 mei 1951	11 maart 1954
Antonio Carrelli	3 juni 1954	4 januari 1961
Novello Papafava	4 januari 1961	25 maart 1964
Pietro Quaroni	29 mei 1964	12 april 1969
Aldo Sandulli	23 april 1969	18 februari 1970
Umberto delle Fave	24 maart 1970	22 april 1975
Beniamino Finocchiaro	23 mei 1975	20 januari 1977
Paolo Grassi	20 januari 1977	12 juni 1980
Sergio Zavoli	12 juni 1980	23 oktober 1986
Enrico Manca	23 oktober 1986	19 februari 1992
Walter Pedullà	19 februari 1992	13 juli 1993
Claudio Demattè	13 juli 1993	12 juli 1994
Letizia Moratti	12 juli 1994	24 april 1996
Giuseppe Morello	24 april 1996	10 juli 1996
Vincenzo Siciliano	10 juli 1996	21 januari 1998
Roberto Zaccaria	3 februari 1998	16 februari 2002
Vittorio Emiliani	16 februari 2002	22 februari 2002
Antonio Baldassare	5 maart 2002	26 februari 2003
Paolo Mieli	7 maart 2003	13 maart 2003
Lucia Annunziata	13 maart 2003	4 mei 2004
Francesco Alberoni	5 mei 2004	31 mei 2005
Sandro Curzi	1 juni 2005	30 juli 2005
Claudio Petruccioli	31 juli 2005	25 maart 2009
Paolo Garimberti	26 maart 2009	11 juli 2012
Anna Maria Tarantola	12 juli 2012	heden

Algemeen directeuren

Naam	Van	tot
Salvino Sernesi	1947	1953
Giovan Battista Vicentini	1954	1955
Rodolfo Arata	1956	1960
Ettore Bernabei	5 januari 1961	18 september 1974
Michele Principe	23 mei 1975	25 januari 1977
Giuseppe Glisenti	26 januari 1977	17 juni 1977
Pierantonino Bertè	12 juli 1977	18 juni 1980
Villy de Luca	19 juni 1980	21 juli 1982
Biagio Agnes	29 juli 1982	1 februari 1990
Gianni Pasquarelli	5 februari 1990	23 juli 1993
Gianni Locatelli	23 juli 1993	3 augustus 1994
Gianni Billia	3 augustus 1994	31 december 1994
Raffaele Minicucci	16 januari 1995	28 februari 1996
Aldo Materia	6 maart 1996	15 juli 1996
Franco Iseppi	15 juli 1996	8 februari 1998
Pier Luigi Celli	9 februari 1998	9 februari 2001
Claudio Cappon	9 februari 2001	19 maart 2002
Agostino Saccà	19 maart 2002	27 maart 2003
Flavio Cattaneo	27 maart 2003	5 augustus 2005
Alfredo Meocci	5 augustus 2005	20 juni 2006
Claudio Cappon	22 juni 2006	2 april 2009
Mauro Masi	2 april 2009	2 mei 2011
Lorenza Lei	3 mei 2011	17 juli 2012
Luigi Gubitosi	18 juli 2012	heden

Kijkcijfers

In West-Europa heeft geen enkele publieke omroep zo’n groot marktaandeel als de Rai in Italië. Gemiddeld 40,2 %. 18,7 % voor Rai Uno, 8,2 % voor Rai Due en 8,5 % voor Rai Tre en nog eens 4,8 % voor de digitale themazenders. Gedurende primetime behaalde de Rai 41,3 % marktaandeel in 2011 tegenover 36,8 % voor de commerciële Mediaset-zenders van Silvio Berlusconi. Mediaset behaalde in het geheel 36,3 % marktaandeel (waarvan 4,4 % voor de Mediaset-themazenders). (cijfers 2011)

Rai Uno, Rai Due en Rai Tre zonden in 2011 900 uur aan fictie-producties uit van Rai Fiction. (cijfers 2011). Ter vergelijking: de Nederlandse publieke landelijke zenders haalden in 2011 een marktaandeel van 32,0 % (24 uur per dag) en 34,3 % (18-00 uur). De Rai behaalt aldus in Italië circa 8,2 % meer marktaandeel.

Omzet

Een Italiaans huishouden moet jaarlijks 113,50 euro (prijspeil 2013) aan omroepbijdrage betalen voor 31 januari van elk jaar, een eis waaraan 16,561 miljoen huishoudens voldoen. Circa een kwart van de huishoudens voldoet hier aldus niet aan. Deze omroepbijdrage (1,7084 miljard euro, 2011) is goed voor 57,44 % van de omzet van de RAI. Reclame (964,8 miljoen euro, 2011) draagt voor 32,44% bij en de rest van de inkomsten (300,7 miljoen euro, circa 10,11%, 2011) komt uit onder meer de verkoop van rechten en andere omzetten. De 'eigen' Rai omzet bedraagt 1,9057 miljard euro. In totaal hadden alle Rai-onderdelen samen in 2011 een geconsolideerde omzet van ruim 2,9739 miljard euro.

De producten

(Satelliet-) televisiekanalen van RAI

• Rai Uno
• Rai Due
• Rai Tre
• Rai 4
• Rai 5
• Rai News
• Rai Storia (Rai Educational)
• Rai Scuola (Rai Educational)
• Rai Gulp
• Rai Med
• Rai Nettuno Sat1
• Rai Sport 1
• Rai Sport 2
• Rai Premium
• Rai Movie
• Rai Yoyo
• Rai HD
• Rai Italia (voorheen Rai International/Raitalia)(speciale zender voor Italianen buiten Europa)

Radiokanalen van de Rai

• Rai Radio 1
• Rai Radio 2
• Rai Radio 3
• GR Parlamento
• Rai Isoradio
• Rai Radio FD 4 (FD Leggera, zie bij Radio-distributie)
• Rai Radio FD 5 (FD Auditorium, zie bij Radio-distributie)
• Rai WebRadio 6 Il passato presente
• Rai WebRadio 7 Napoli canta
• Rai WebRadio 8 Il Mondo nella Rete
• Radio Rai Sport
• Rai Sender Bozen (Duitstalige Rai-radiozender voor Bolzano/Bozen. Technische aanduiding MFB3)
• Rai Friuli Venezia Giulia (zendstation Rai Trst A. Technische aanduiding MFB2)

Draadomroep

Heel bijzonder is dat de Rai anno 2009 nog altijd een draadomroep onderhoudt. Ofschoon in de meeste Europese landen reeds in de jaren zestig (in Zwitserland pas in de jaren negentig) van de vorige eeuw afgeschaft, is het vijfkanaals draadomroepsysteem, filodiffusione, voor een beperkt aantal Italianen nog altijd de betrouwbare, storingsvrije bron van informatie en muziek. Voor de dienst die sinds 1958 bestaat, wordt 2,07 euro per jaar gevraagd. De 'speciale' Filodiffusione kanalen Rai Radio FD 4 Filomusic en Rai Radio FD 5 Auditorium worden ook via andere infrastructuren uitgezonden (satelliet, DAB en DVB-T). Rai Radio FD 5 Auditorium wordt in bepaalde steden (Rome, Milaan, Turijn en Napels) ook via FM uitgezonden. Rai Radio 3 neemt Rai Radio FD 4 Auditorium dagelijks over van 02 tot 06 uur 's nachts. Rai TRST A neemt dagelijks Rai Radio FD 4 Filomusic over van 19:35 tot 06:58 uur in de regio Trieste. De kanalen, die via een langegolfprincipe (HF-TR) over de telefoonlijnen worden verspreid, zijn:

• Rai Radio 1
• Rai Radio 2
• Rai Radio 3
• Rai Radio FD 4, (Filomusic) met lichte muziek
• Rai Radio FD 5 Auditorium in stereo (met het 6e kanaal!), een klassieke muziekkanaal

Nieuws en informatie

• TG 1 (inclusief UnoMattina en TV7) (televisiejournaal van Rai Uno)
• TG 2 (het televisiejournaal van Rai Due)
• TG 3 (inclusief Linea Notte)(het televisiejournaal van Rai Tre)
• TG R (TG Regionale, inclusief 'Meditteraneo en TG Leonardo op Rai Tre, regionale televisiejournaals)
• GT Ragazzi (jeugdjournaal op Rai Tre)
• RaiNews
• GR1 (Giornale Radio 1, nieuws Rai Radio 1)
• GR2 (Giornale Radio 2, nieuws Rai Radio 2)
• GR3 (Giornale Radio 3, nieuws Rai Radio 3)
• GR Sport (Giornale Radio Sport)
• GR Regione (Giornale Radio Regione)
• Rai Parlamento
• Rai Quirinale
• Rai Vaticano
• Tagesschau (Duitstalig nieuws vanuit en voor Zuid-Tirol op Rai Sender Bozen)
• Meteo 1 / TG2 Meteo / Meteo TG3 / Meteo RaiNews
• GR Meteo (weerbericht op de radio)
• Rai Sport
• Rai Televideo (Rai Teletekst)
• Rai Educational

Rai-bedrijven

• Rai Teche (archieven)
• Rai Net (internet)
• Rai Trade (verkoop content)
• Rai Way (zendernetwerkexploitatie)
• Rai Fiction (fictieproducent)
• Rai Cinema (filmproducent)
• 01 Distribution (filmdistributeur)
• Rai Internazionale (Rai Italia)
• Rai World (distributie Rai-kanalen buiten Italie)
• Rai Corporation (Amerikaanse vestiging ten behoeve van VS)
• Rai Corporation Canada (Canadese vestiging)
• Rai ERI (boekenuitgever en -distributeur)
• CD Rai (CD/DVD's e.d.)
• Rai Educational
• Rai Quirinale
• Rai Vaticano
• Sipra (reclameverkoop)(Societa Italiana Pubblicita per Azioni)
• Rai.TV (video op aanvraagdienst via internet)
• Rai Nuovi Media (nieuwe media-diensten)
• Rai CRITT (R&D afdeling)
• Orchestra Sinfonica Nazionale della Rai (Orkest)
• San Marino RTV (50 %)
• Euronews S.A. (21,25 %)
• Auditel (33 %) (kijkonderzoek)
• AudiRadio (30 %)(luisteronderzoek)
• Tivù SRL (48,25 %)(DVB-T promotie en aanbieder TivùSat)

Externe links

• Officiële website RAI
• Officiële website RAI.TV

Bronnen

Mediabestanden

Zie de categorie Radiotelevisione Italiana van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.