Randstad (gebied)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Luchthaven Schiphol Haarlemmermeer Velsen Den Haag Alphen aan den Rijn Zaanstad Lelystad Hilversum Zoetermeer Amersfoort Alkmaar Haarlem Haven van Amsterdam Dordrecht (Nederland) Leiden Almere Rotterdam Haven van Rotterdam Haven van Rotterdam Haven van Rotterdam Haven van Rotterdam Haven van Rotterdam Utrecht Amsterdam
Schematische kaart van de Randstad
Bubbeldiagram dat de bevolkingsaantallen van grote en middelgrote steden in de Randstad laat zien

De Randstad is een conurbatie in Nederland, bestaande uit een ring van verstedelijking rondom een meer landelijk gebied, het Groene Hart. De Randstad is met ongeveer 7 miljoen inwoners veruit de grootste conurbatie van Nederland en omvat de vier grootste steden van Nederland (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht) en hun omgeving. Met Londen en Parijs, de Vlaamse Ruit en het Duitse Rijn/Ruhrgebied hoort de Randstad bij de belangrijkste stedelijke concentraties in Noordwest-Europa.

In de Randstad liggen onder andere de grootste haven van Europa (Rotterdam) en bijna de helft van de Nederlandse universiteiten. Het parlement zetelt ook in het gebied (Den Haag). De Randstad wordt soms opgedeeld in een noordelijk deel (Randstad Noord/Noordvleugel), met ongeveer vier miljoen inwoners en als belangrijkste plaatsen Amsterdam en Utrecht, en een zuidelijk deel (Randstad Zuid/Zuidvleugel) met ruim drie miljoen inwoners en als belangrijkste plaatsen Den Haag en Rotterdam.

De Randstad wordt ook wel Deltametropool genoemd. Die term verwijst naar de ambitie om de Randstad, een aaneenschakeling van meerdere agglomeraties, als één grote metropool te laten functioneren.

Geografie[bewerken]

Weidegebied in het Groene Hart

Ligging en begrenzing[bewerken]

De exacte grootte van de Randstad is echter onduidelijk, omdat de Randstad niet hard gedefinieerd is. Steden als Alkmaar (en omgeving), Hoorn (en omgeving) en Lelystad worden niet altijd als deel van de Randstad gezien[1], hoewel andere bronnen, inclusief deze gemeenten zelf, zichzelf wel zien als deel van de Randstad. Aangezien het randstedelijke overloopgebieden zijn, lijkt dit ook gerechtvaardigd .[2][3][4]

Stadsgewesten[bewerken]

Stadsgewesten en agglomeraties van de grootste vier steden
Agglomeratie Kernen Inwoneraantal[5]
Amsterdam, (Stadsregio Amsterdam) Amsterdam, Amstelveen, Ouder-Amstel, Diemen, Weesp, Purmerend, Aalsmeer, Edam-Volendam, Uithoorn, Waterland, Wormerland, Landsmeer, Oostzaan, Beemster, Zeevang, Zaanstad en Haarlemmermeer ca. 1.600.000 inw. (Metropoolregio Amsterdam, inclusief Almere, Het Gooi en Zuid-Kennemerland, ca. 2.400.000 inw.)
Rotterdam, (Stadsregio Rotterdam, vm. "Rotterdam-Rijnmond") Rotterdam, Schiedam, Vlaardingen, Maassluis, Lansingerland, Spijkenisse, Albrandswaard, Bernisse, Brielle, Westvoorne, Barendrecht, Ridderkerk, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Nieuwerkerk aan den IJssel ca. 1.200.000 inw. en inclusief de Drechtsteden (Dordrecht, Zwijndrecht, Papendrecht, Sliedrecht, Alblasserdam, Hendrik-Ido-Ambacht) en Gouda ca. 1.500.000 inw.
Den Haag, (Stadsgewest Haaglanden) Den Haag, Delft, Wassenaar, Leidschendam-Voorburg, Rijswijk, Pijnacker-Nootdorp, Westland, Midden-Delfland en Zoetermeer ca. 1.100.000 inw.
Utrecht (Bestuur Regio Utrecht) Utrecht, De Bilt, Zeist, Maarssen, De Meern, Bunnik, Houten, Nieuwegein, IJsselstein, Vleuten en Vianen ca. 700.000 inw. (incl. Woerden, Breukelen en Culemborg ca. 800.000 inw.)

Steden[bewerken]

De belangrijkste steden van de Randstad zijn de vier grootste steden van Nederland. Als gemeente hebben deze allemaal meer dan 300.000 inwoners. Daarnaast telt de Randstad nog elf gemeenten met meer dan 100.000 inwoners. Hieronder staat een overzicht van alle gemeenten in de Randstad met meer dan 100.000 inwoners, gerangschikt op inwoneraantal.

Gemeenten in de Randstad met meer dan 100.000 inwoners
Gemeente Provincie Inwoneraantal
Amsterdam Flag North-Holland, Netherlands.svg Noord-Holland 813.562 inwoners
Rotterdam Flag Zuid-Holland.svg Zuid-Holland 619.879 inwoners
Den Haag Flag Zuid-Holland.svg Zuid-Holland 510.909 inwoners
Utrecht Utrecht (province)-Flag.svg Utrecht 330.772 inwoners
Almere Flevolandflag.svg Flevoland 196.290 inwoners
Haarlem Flag North-Holland, Netherlands.svg Noord-Holland 155.758 inwoners
Amersfoort Utrecht (province)-Flag.svg Utrecht 151.534 inwoners
Zaanstad Flag North-Holland, Netherlands.svg Noord-Holland 151.109 inwoners
Haarlemmermeer Flag North-Holland, Netherlands.svg Noord-Holland 144.226 inwoners
Zoetermeer Flag Zuid-Holland.svg Zuid-Holland 123.784 inwoners
Leiden Flag Zuid-Holland.svg Zuid-Holland 121.249 inwoners
Dordrecht Flag Zuid-Holland.svg Zuid-Holland 118.782 inwoners
Alphen aan den Rijn Flag Zuid-Holland.svg Zuid-Holland 107.117 inwoners
Westland Flag Zuid-Holland.svg Zuid-Holland 103.716 inwoners

Naast de steden met meer dan 100.000 inwoners, kent de Randstad nog een aantal historisch belangrijke steden met minder dan 100.000 inwoners:

Kenmerkend voor de Randstad is verder het grote aantal verstedelijkte gemeenten aan de rand van en tussen de grote steden, zoals de gemeenten Almere, Alphen aan den Rijn, Amstelveen, Barendrecht, Bergen, Beverwijk, De Bilt, Capelle aan den IJssel, Haarlemmermeer, Heemskerk, Heemstede, Heerhugowaard, Hellevoetsluis, Hillegom, Hilversum, Houten, Huizen, Lansingerland, Leiderdorp, Leidschendam-Voorburg, Lisse, Maarssen, Maassluis, Nieuwegein, Papendrecht, Pijnacker-Nootdorp, Soest, Spijkenisse, Velsen, Voorschoten, Weesp, Woerden en Zwijndrecht, die steeds maar groter worden door Vinex-uitbreidingen. De exacte grens van de Randstad is echter moeilijk vast te stellen.

Landschap[bewerken]

Het Groene Hart, het open middengebied van de Randstad staat onder druk als gevolg van licht- en geluidsoverlast alsmede de uitbreiding van woon- en industriegebieden en de steeds toenemende infrastructuur. Het is een grotendeels onder Normaal Amsterdams Peil gelegen waterrijk gebied dat voornamelijk bestaat uit weiden. Vooral op de zandgronden aan de buitenrand van de Randstad zijn natuurgebieden bestaande uit duinen en bosgebieden, al zijn deze niet zo groot, natuurlijk en weids als bijvoorbeeld de Veluwe. Voorbeelden van (belangrijke) natuurgebieden in de Randstad zijn:


Bevolking[bewerken]

Inwoneraantal[bewerken]

De Randstad telt afhankelijk van de begrenzing, tussen de 6,6[6] en 7,6 miljoen inwoners (de vier Randstadprovincies tezamen). Meestal wordt uitgegaan van 7,1 miljoen mensen. Daarmee is het gebied een van de grootste agglomeraties van Europa. Telt men de verstedelijkte (en in o.a. economisch opzicht met de Randstad verweven) regio's aansluitend aan de Randstad ook mee, dan komt men uit op een inwonertal van iets over de 10 miljoen. Deze regio's zijn bijvoorbeeld Brabant-stad (ook wel de Brabantse Stedenrij of de Zandstad genoemd), de Stadsregio Arnhem-Nijmegen en de WERV.

Problemen[bewerken]

Met de sterke verstedelijking gaat ook een aantal problemen gepaard. Zo is er relatief veel geluidshinder, luchtvervuiling en criminaliteit.

Een apart probleem is het versnipperde bestuur van de Randstad. Hoewel de Randstad als één gebied wordt gezien, is er niet één bestuur dat er zich mee bezighoudt. Door een gezelschap van vier burgemeesters en vier Commissarissen van de Koningin is dit probleem aangekaart. Mogelijke oplossingen van dit probleem zijn het oprichten van één randstadprovincie, of zoals Statenlid Robbert Baruch voorstelde: zeven provincies, waarvan er vijf één Randstadautoriteit vormen.

Een ander probleem dat zich voordoet, is het feit dat de Randstad van zo'n nationaal en internationaal belang is, dat de overige regio's daardoor soms nog wel eens willen verbleken. De Randstad is duidelijk de economische trekker van Nederland, meer dan de helft van het BNP is voor rekening van de Randstad (zie Randstadprovincie), maar daar kunnen andere regio's niet altijd van mee profiteren. Verder wordt vaak verweten dat de politiek 'alleen maar aan de Randstad denkt', als het gaat om nieuwe maatregelen of wetten, waarbij de Randstad vaak de hoogste prioriteit heeft. Veel andere regio's voelen zich hierdoor benadeeld.

En een ander probleem dat zich vooral in de drukke Randstad afspeelt, is het zeer nijpende woningtekort. Hoewel woningtekort iets is wat mondiaal bekend is, is de situatie van Nederland uniek; Nederland is een van de weinige Westerse landen dat maar niet lijkt te kunnen afrekenen met het woningtekort, iets waar andere landen minder of soms zelfs geen moeite mee hebben. Het spreekt voor zich dat dit probleem voor het grootste gedeelte in de Randstad te vinden is. Onder andere als gevolg hiervan, zijn de huur- en koopprijzen van huizen in de Randstad vaak veel hoger dan in bijvoorbeeld de Noordelijke provincies.

Geschiedenis[bewerken]

De Randstad ontstond in een gebied met veel riviermondingen die bereikbaar zijn door schepen en dus de handel stimuleren. Men moest echter dijken bouwen om het gebied dat onder het zeeniveau ligt te beschermen. Mede dankzij de nieuwe waterkeringen ontstonden enkele steden vanaf de dertiende eeuw. De Randstad werd steeds belangrijker dankzij de nieuwe verbindingen met de zee en het Ruhrgebied. De bevolking groeide wegens het cultureel, economisch en politiek belang van de conurbatie. Het risico dat het gebied te veel zou verstedelijken neemt af omdat de bevolking niet meer groeit en omdat enkele instellingen uit de Randstad wegtrokken.

De naam Randstad is niet historisch en werd pas in de tweede helft van de twintigste eeuw achter het bureau bedacht en is dus geen van oorsprong gebiedseigen toponiem. De naam Randstad zou bedacht zijn door KLM-oprichter Albert Plesman en ernaar verwijzen dat de steden in de Randstad als een soort rand om het Groene Hart heen liggen.

Status[bewerken]

Nationale en internationale rol[bewerken]

De Randstad is een van de grootste agglomeraties van de EU waar het gaat om economie en inwonertal. In 2008 was de Randstad de op drie na grootste economische regio binnen de EU. Ze is van groot belang op zowel nationaal als internationaal niveau. Op nationaal niveau moet men dan bijvoorbeeld denken aan de Nederlandse volksvertegenwoordiging in Den Haag, de TV- en radiostations in de omgeving van Aalsmeer en Hilversum, en het grootste treinstation van Nederland in Utrecht.

Internationaal is de Randstad ook een belangrijke agglomeratie. Zo zetelen in Den Haag onder andere het Joegoslavië-tribunaal, het Internationaal Strafhof, het Internationaal Gerechtshof, Europol, Permanent Hof van Arbitrage en Eurojust. Amsterdam is door verschillende organisaties ingedeeld als wereldstad, mede dankzij het grote culturele aanbod van de stad. Tevens is Luchthaven Schiphol een van de grootste luchthavens in de EU. De nationale luchthaven van Nederland komt na London Heathrow, Paris Charles de Gaulle, Frankfurt International Airport en Madrid Barajas op de vijfde plaats. Op het wereldtoneel staat Schiphol rond plaats 14 (zie lijst van drukste luchthavens). Verder ligt een van de grootste havens ter wereld in de Randstad (Rotterdam) en de bloemenveiling in Aalsmeer is de grootste ter wereld.

Toekomst[bewerken]

Het kabinet wil tot 2040 in het gebied minimaal 500.000 nieuwe woningen bouwen.[7][8] De belangrijkste huidige bouwlocaties zijn Almere en Leidsche Rijn.

Cultuur[bewerken]

Aan de andere kant is de Randstad ook een centrum van cultuur, met vele musea, schouwburgen, concertzalen en bioscopen. Ook vinden in de Randstad veel evenementen plaats.

Infrastructuur[bewerken]

De A12 ter hoogte van Gouda tijdens de avondspits

De Randstad is sterk verstedelijkt (gemiddelde bevolkingsdichtheid 915 inw./km²) en bevat veel geconcentreerde infrastructuur. Een groot deel van de economische activiteiten in Nederland speelt zich af in de Randstad: zo liggen Schiphol en Rotterdam Airport en de haven van Rotterdam binnen de Randstad.

Autoverkeer[bewerken]

In de Randstad ligt een groot aantal rijkswegen. Veel grote wegen waaronder de A1, A2, A4, A7, A8, A9, A10, A12, A15, A16, A20, A22 en de A27 lopen vanuit de Randstad en daarnaast liggen er nog vele kleinere wegen in het gebied.

Spoorwegen[bewerken]

Naast de aanwezigheid van een uitgebreid wegennetwerk beschikt de Randstad ook over een groot aantal spoorwegen. Veel InterCity- en andere spoorlijnen vinden hier hun eindpunt. Naast de grote spoorlijnen zijn er ook nog veel netwerken van lightrails - waaronder de RandstadRail - en trams. Amsterdam en Rotterdam hebben allebei de beschikking over een metro.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

  • www.zuidvleugel.nl - Initiatief van de Provincie Zuid-Holland. Zuidvleugel is de bestuurlijke benaming voor het dichtstbevolkte deel (zuidwesten) van de Randstad.
  • Atelier Zuidvleugel - Recente ontwikkelingen en infrastructurele plannen in de Zuidvleugel.
Bronnen, noten en/of referenties
  • Bakker, Ineke de, Lezen las gelezen deel 1: leescursus voor volwassen anderstaligen, Wolters-Noordhoff, Groningen, 1993.

Zoek dit woord op in WikiWoordenboek