Rechterlijke macht in België

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gerechtelijke hiërarchie in België

Dit artikel geeft een overzicht van het aantal verschillende rechtbanken en hoven, die in België de rechterlijke macht uitoefenen. De rechterlijke macht in België wordt hoofdzakelijk gereglementeerd door de Belgische grondwet, enkele bijzondere wetten, enkele administratieve wetten en het Belgisch Gerechtelijk Wetboek.

Indeling[bewerken]

Deze worden op verschillende wijzen ingedeeld:

Overzicht van rechtsprekende organen[bewerken]

Over het algemeen zijn er drie soorten organen met een rechtsprekende functie te onderscheiden:

  • Titel III, Hoofdstuk VI van de Grondwet: De organieke rechterlijke macht bestaande uit een hiërarchische structuur van rechtbanken en hoven.
  • Titel III, Hoofdstuk VII van de Grondwet: De administratieve rechtscolleges die organiek tot de uitvoerende macht behoren maar een rechtsprekende functie uitoefenen. Het hoogste administratief rechtscollege is de grondwettelijk vastgelegde Raad van State.
  • Titel III, Hoofdstuk V van de Grondwet: Het Grondwettelijk Hof, een bijzonder rechtscollege dat oorspronkelijk werd opgericht als het Arbitragehof met als taak bevoegdheidsconflicten tussen de federale en regionale niveaus op te lossen.

België werd opgericht als een unitaire staat naar Frans model, waardoor de gerechtelijke organisatie nog veel gelijkt op die van Frankrijk. België evolueerde naar een federale staat, maar de gerechtelijke organisatie werd niet mee aangepast waardoor er geen aparte rechtbanken zijn voor de federale en regionale niveaus zoals in andere federale staten.

Gewone organen[bewerken]

De rechterlijke macht is hiërarchisch en regionaal georganiseerd. Afhankelijk van het soort betwisting, komt de rechtspraak toe aan afzonderlijke rechtsprekende organen. Indien beroep tegen een beslissing mogelijk is, zal dit worden ingesteld bij het orgaan dat hiërarchisch of regionaal hoger staat dan het orgaan dat de uitspraak heeft geveld.

Buitengewone organen[bewerken]

De rechterlijke macht heeft niet het monopolie op rechtspraak. Ook de Raad van State, verscheidene administratieve rechtbanken en het Grondwettelijk Hof (vroeger Arbitragehof genaamd) hebben rechtsprekende bevoegdheid in bepaalde materies. Vroeger bestonden er ook militaire hoven en rechtbanken.

Verder bestaan er ook diverse internationale gerechtshoven:

Magistratuur[bewerken]

De magistratuur wordt onderverdeeld in twee categorieën:

De magistraten in de rechtbanken worden rechters genoemd, die in de hoven raadsheren. Zij worden benoemd door de koning, op voordracht van de Hoge Raad voor de Justitie. Hun statuut wordt grotendeels bepaald in de Grondwet.

Ten dienste van de rechterlijke macht staan de griffiers en de referendarissen.

De beslissingen van rechtbanken zijn vonnissen, de beslissingen van hoven worden arresten genoemd.

Zie ook[bewerken]

Nationaal recht
Rechtsbron: Verdragen · Belgische Grondwet · Bijzondere wet · Wet, Decreet, Ordonnantie · Rechtspraak · Rechtsleer · Gewoonterecht · Algemene rechtsbeginselen
Publiekrecht: Staatsrecht · Strafrecht · Gerechtelijk recht · Bestuursrecht · Fiscaal recht · Sociale zekerheidsrecht
Burgerlijk recht: Burgerlijk recht · Arbeidsrecht · Handels- en economisch recht · Insolventierecht · Vennootschapsrecht
Rechtbanken: Hof van Cassatie (1) · Grondwettelijk Hof (1) · Raad van State (1)
Hof van beroep (5) · Arbeidshof (5) · Strafuitvoeringsrechtbank (6) · Hof van assisen (11) · Arrondissementsrechtbank (12) · Rechtbank van eerste aanleg (12) (Burgerlijke rechtbank, Correctionele Rechtbank, Jeugdrechtbank) · Rechtbank van koophandel (12) · Arbeidsrechtbank (12) · Politierechtbank (37) · Vredegerecht (225)
Territoriale indeling: Gerechtelijk gebied · Gerechtelijk arrondissement · Gerechtelijk kanton
Actoren van justitie: Rechter · Griffier · Openbaar Ministerie (ook parket) · Ministerie van Justitie · Advocaat · Burgerlijke partij · Benadeelde persoon

Europees Recht
Primair recht: VEU · VWEU · Handvest van de grondrechten van de Europese Unie
Secundair recht: verordeningen · richtlijnen · besluiten · aanbevelingen · Adviezen
Rechtbanken: Gerecht · Hof van Justitie van de Europese Unie · Europees Hof voor de Rechten van de Mens · Gerecht voor ambtenarenzaken van de Europese Unie

Internationaal recht
Rechtsbron: Verdragen · Rechtspraak · Rechtsleer · Gewoonterecht · Algemene rechtsbeginselen
Rechtstakken: Internationaal Publiekrecht · Internationaal privaatrecht
Rechtbanken: Benelux-Gerechtshof · Europees Hof voor de Rechten van de Mens · Internationaal Gerechtshof · Internationaal Strafhof