Regressie-probleem
Het regressie-probleem is een filosofisch probleem dat voor het eerst door Aristoteles[1] behandeld lijkt te worden. Iedere gegeven reden of oorzaak kan, op zichzelf genomen, ook weer de vraag oproepen naar een reden of oorzaak. Is de reden van q, namelijk p, gegeven, dan kan men vragen naar de reden daarvan (o), daarvan (n), et cetera.
Het probleem gaat uit van een gedetermineerd universum (fysische causaliteit), of een reeks noodzakelijke en voldoende voorwaarden (logische causaliteit).
Oplossingen [bewerken]
Er worden drie oplossingen onderscheiden:
- Ofwel men neemt aan dat de regressie oneindig is
- Ofwel men neemt aan dat de regressie eindig is
- Ofwel men neemt aan dat de regressie circulair is
Aristoteles koos voor de tweede oplossing. Hiertoe postuleerde hij bijvoorbeeld een Onbewogen Beweger, die als eerste oorzaak van het universum begrepen werd. Als men binnen dit systeem naar de reden van alle dingen vroeg, kon worden verwezen naar deze eerste oorzaak.
Bij Spinoza[2] wordt de eerste oorzaak immanent: aangezien de eerste oorzaak per definitie zijn eigen oorzaak (causa sui) is, en er noodzakelijkerwijs (aangenomen dat de regressie eindig is) ten minste één entiteit in het universum is die zijn eigen oorzaak is, is het voor Spinoza evenzeer mogelijk de eerste oorzaak te identificeren met het universum als zodanig. Om zijn leer te verhelderen maakte hij een conceptueel onderscheid tussen natura naturans (naturende natuur, "God") en natura naturata (genatuurde natuur, alles wat bestaat). Er zijn, beweerde Spinoza, niet twee naturen waarvan er één zijn eigen oorzaak is en de ander een reeks gevolgen daarvan, maar er is slechts één natuur, die zijn eigen oorzaak is.
In het algemeen wordt de derde oplossing als een sofisme beschouwd (petitio principii, ofwel, een cirkelredenering). De eerste oplossing wordt door sommige contemporaine filosofen verdedigd.
| Bronnen, noten en/of referenties |
