René Diekstra

René Diekstra (Sneek, 20 juli 1946) is een van de meest productieve Nederlandse psychologen en auteur van tal van wetenschappelijke artikelen, veelgelezen boeken voor het grote publiek en ontwikkelaar van een aantal psychologische programma's voor beleid en welzijn. Hij is ook columnist voor onder andere de Staatscourant en een aantal dagbladen, en onderhoudt een weblog. Hij heeft een grote invloed gehad op de ontwikkeling van met name de klinische psychologie in Nederland en op de verbreiding van psychologische kennis en methoden onder het grote publiek. Zo introduceerde hij de Rationeel-Emotieve Therapie en de cognitive gedragstherapie in Nederland, was oprichter van Psychologie Magazine en had grote invloed op de regel- en wetgeving ten aanzien van euthanasie en hulp bij zelfdoding.

Hij is ook de eerste Nederlandse psycholoog geweest die officieel in dienst trad van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in Genève en hij gaf daar onder meer leiding aan het programma Psychosociale Factoren van Gezondheid en Ontwikkeling. In dat kader is hij ook de initiatiefnemer geweest van een aantal internationale en nog altijd functionerende onderzoeksprogramma's op het terrein van de oorzaken en preventie van suicidaal gedrag. Voor zijn werk in deze ontving hij de hoogste internationale onderzoeksonderscheiding, de Stengel Award, van de International Association for Suicide Prevention.

Diekstra werd geboren in een katholiek gezin met elf kinderen. Na de lagere school ging hij naar het seminarie van de Picpus-paters in Sint-Oedenrode. Hij werkte ruim een jaar in een psychiatrische inrichting en studeerde vervolgens psychologie aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. Van 1979 tot 1997 was hij hoogleraar psychologie aan de Universiteit Leiden.

Beschuldiging plagiaat

In 1996 legde hij zijn functie neer, nadat een commissie onder voorzitterschap van de Groningse hoogleraar persoonlijkheidspsychologie Willem Hofstee concludeerde dat Diekstra's wetenschappelijke handelen "onzorgvuldig" was geweest. De aanvankelijke beschuldiging van plagiaat bleek niet houdbaar, ook vanwege het ontbreken van een duidelijke definitie daarvan. De toenmalige Leidse rector magnificus Lammert Leertouwer oordeelde op grond van Hofstee's rapport dat: "Diekstra met het geestelijk eigendom van derden is omgegaan op een wijze die onder geleerden algemeen als verwerpelijk wordt beschouwd". Concreet ging het om een aanzienlijk aantal passages in Diekstra's boeken dat vrijwel letterlijk vertaald bleek uit publicaties van anderen; in één geval ging het daarbij om een stuk van 20 pagina's.

Aanvankelijk zei Diekstra dat hij de betreffende passages zó goed had bestudeerd dat hij zich bij het schrijven van zijn eigen werk niet meer realiseerde dat het om het gedachtegoed van anderen ging, dan wel dat hij was vergeten de oorspronkelijke auteurs op zijn boeken als mede-auteur te noemen. Later trok hij die verklaring weer in. Een deel van de geplagieerde auteurs gaf achteraf aan weet te hebben gehad van het feit dat Diekstra hun materiaal voor gezamenlijke publicaties zou gebruiken en had daar geen bezwaar tegen, al verklaart dat niet waarom hun naam dan op die gezamenlijke publicatie ontbrak. Daarnaast bleek bij getuigenverhoren voor de rechtbank in Den Haag dat in het rapport van de onderzoekscommissie van de Leidse Universiteit een voor Diekstra ontlastend document en verklaring ontbrak. Een en ander leidde er echter niet toe dat de Universiteit Leiden afstand nam van het rapport van de commissie, ook niet nadat Diekstra dreigde met een civiele procedure.

Dieksta leed emotioneel zwaar onder de affaire en kon jarenlang niet meer werken. Uiteindelijk zette hij zich eroverheen en hij beschouwt de affaire nu als een gesloten boek.

Verdere carrière

Diekstra zette zijn werkzaamheden voort als adviseur van de gemeente Rotterdam op het gebied van het Jeugdbeleid en Sociale Beleid en ontwikkelde een groot aantal programma's, zoals de Rotterdamse Jeugdmonitor, Voorkomende Ouders en Stadsetiquette, die inmiddels brede landelijke invoering hebben gekregen. Sinds 2002 is hij lector Jeugd en Opvoeding aan de Haagse Hogeschool en daarnaast sinds 2004 weer deeltijdhoogleraar psychologie, nu aan de Roosevelt Academy in Middelburg, waar hij tevens van 2004 tot 2008 hoofd Faculteit Sociale Wetenschappen was. In 2011 ontstond een conflict omtrent de hoogleraarstitel van Diekstra (nodig om als promotor te kunnen optreden): de decaan van de faculteit sociale wetenschappen Prof.Dr Willem Koops en de rector van de Universiteit Utrecht, Prof.dr Hans Stoof, stelden dat Diekstra niet door de Roosevelt Academy als hoogleraar benoemd kan zijn, omdat de Roosevelt Academy die bevoegdheid ontleent aan haar samenwerkingsverband met de Universiteit Utrecht en Koops noch Stoof - als direct verantwoordelijken van de Universiteit Utrecht - akkoord waren gegaan met die benoeming.

Recente bibliografie (uitsluitend Nederlands)

• 1976: Ik kan denken/voelen wat ik wil ISBN 9026502389 - de eerste 5 hoofdstukken van de 1e druk zijn overgenomen uit Rationeel Denken (1975); een Nederlandse bewerking van A rational counseling primer (1974) van Diekstra. 29e dr. in 2006.
• 1988: Denkwijzer ISBN 9026308582 5e dr. in 1995.
• 1990: Denk nog wijzer ISBN 9026309597 3e dr. in 1994.
• 1991: Je verdriet voorbij. Een herziene editie. (met Gary McEnery). ISBN 9038908814
• 1991: Pleisters voor de ziel ISBN 9022980340
• 1993: Persoonlijk onderhoud ISBN 9022981088
• 1994: Het geestige lichaam ISBN 9789022981696
• 1996: Het onderste boven ISBN 9022982378
• 1996: Op gedachten gebracht ISBN 9022983293
• 1998: O Nederland, vernederland! ISBN 9022984044
• 2000: De Kwestie van Geluk; Psychologie en de Kunst van het zelfonderhoud, ISBN 9061128110
• 2003: De grondwet van de Opvoeding, ISBN 9061128226
• 2003: Als leven pijn doet; Weerbaar en waardig omgaan met de verliezen in je leven, ISBN 9061128013
• 2004: Waardenvolle of Waardenloze Samenleving. Over waarden, normen en gedrag in samenleving, opvoeding en onderwijs (met Max van den Berg en Jakop Rigter), ISBN 9061128420
• 2004: Het land van liefde ISBN 9061129524
• 2004: Waardig en vaardig in het leven. Hoe jongeren sociaal en emotioneel uit te rusten voor de volwassenheid (met J.C. Gravesteijn) ISBN 9026517165
• 2005: Lieve Hemel. Over hulp bij rouwverwerking van kinderen en jongeren door opvoeders (met J.C. Gravesteijn) ISBN 9061128234
• 2008: Harmonie in gedrag ISBN 9061129966

Literatuur

• Leiden in Last. De zaak Diekstra nader bekeken. 1997, Door J. Dijkhuis, W. Heuves, M. Hofstede, M. Janssen, A. Rorsch. ISBN 9038905998
• Rapport van de Onderzoekscommissie inzake beschuldigingen Diekstra / W.K.B. Hofstee en Th.G. Drupsteen. Leiden, 1996

Bronnen, noten en/of referenties