Republicanisme

Republicanisme is een politieke stroming die vindt dat de staatsvorm van een natie een republiek moet zijn:

• de erfopvolging is per definitie uitgesloten;
• een president bezit de uitvoerende macht en is door een volk, dat de soevereiniteit bezit, verkozen.

De aanhangers heten republikeinen. De republikeinse ideologie staat tegenover monarchisme, aristocratie, oligarchie en dictaturen. Deze ideologie staat minder lijnrecht tegenover de democratie, omdat binnen een democratie zoals we die nu kennen altijd groepen actief zijn die pleiten voor het veel ruimer tot uiting komen van de volkswil in het staatsbeleid: directe democratie via regelmatige volksraadplegingen.

Breder gedefinieerd refereert republicanisme aan een politiek systeem dat de vrijheid waarborgt door het instellen van een rechtsstaat die niet arbitrair genegeerd kan worden door de uitvoerende macht. Binnen een republiek ligt de nadruk op het betrekken van alle burgers bij de macht en de strijd tegen corruptie.

Nederland

Nederland kent drie republikeinse bewegingen:

• het Republikeins Genootschap (RG)
• het Nieuw Republikeins Genootschap (NRG)
• Pro Republica

Daarnaast bestaan in Nederland enkele splintergroeperingen:

• het Nieuw Republikeins Gezelschap (NRGz)
• het Republikeins Platform (RP)
• de Republikeinse Moderne Partij (RMP)
• de Republikeinse Socialisten (RS)
• de Bonapartistische Partij Nederland (BPN)

België

• de Republikeinse Kring (CRK)
• LDD
• de Nieuw-Vlaamse Alliantie
• Vlaams Belang
• de denkgroep Res Publica

Ook andere constitutionele monarchieën kennen republikeinse bewegingen.

Republikeinen in andere landen

• In Noord-Ierland is een republikein vaak lid van de politieke partij Sinn Féin, en ook de IRA is een republikeinse organisatie. Zij vechten ervoor om Noord-Ierland bij Ierland te voegen. Een republikein staat daar tegenover een Loyalist, die Noord-Ierland graag als deel van het Verenigd Koninkrijk blijft zien. De tegenstellingen hierover hebben daar tot veel (gewelddadige) problemen geleid. Zie: republikeinen (Ierland)

• In de Verenigde Staten is een republikein een aanhanger van de Republikeinse Partij aldaar, waarmee hij tegenover aanhangers van de Democratische Partij staat.

• In de meeste Europese republieken noemt (bijna) iedereen zich republikein. De staatsvorm zit zo diep geworteld in de cultuur dat het woord zich niet meer verbindt aan een ideologie maar is verworden tot een nationaal symbool.