Restless legs-syndroom

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Restless-legssyndroom)
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Restless legs-syndroom
Slaappatroon van een patiënt met restless legs (rood) versus een normaal slaappatroon (blauw).
Slaappatroon van een patiënt met restless legs (rood) versus een normaal slaappatroon (blauw).
Coderingen
ICD-10 G25.8
ICD-9 333.94
OMIM 102300 608831
DiseasesDB 29476
MedlinePlus 000807
eMedicine neuro/509
MeSH D012148
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Restless legs-syndroom[1] (RLS), afgeleid van de Engelse benaming restless legs syndrome, is een ziektebeeld dat letterlijk vertaald, rusteloze benen betekent. Het syndroom is ook wel bekend onder de naam ziekte van Willis-Ekbom. Het gaat om vervelende gevoelens in de benen, die vooral 's avonds optreden, net voor het slapengaan. Dit leidt tot de aandrang de benen te bewegen. RLS komt voor bij ongeveer 10% van de personen met een blanke huidskleur[bron?] en neemt meestal toe met de leeftijd, maar de aandoening kan ook maandenlang spontaan wegblijven.

Ziektebeeld[bewerken]

Er treden vier symptomen op, die afhankelijk van de patiënt meer of minder sterk kunnen zijn:[2]

  1. Een drang om benen en armen te bewegen, vaak gepaard gaand met vervelende sensaties en gevoelsstoornissen in benen en armen.
  2. De klachten worden erger in rust (zitten, liggen).
  3. De drang neemt af zolang bewogen wordt.
  4. De klachten zijn 's nachts het hevigst.

Diagnose[bewerken]

Het stellen van de diagnose vereist een goede anamnese. Registratie van slaap in een laboratorium (polysomnografie) is voor een diagnose niet noodzakelijk, maar kan in sommige gevallen aanvullend toegepast worden: hiervoor worden tijdens slaap een selectie van EEG (hersenenactiviteit), EOG (oogbewegingen), EMG (spieractiviteit, meestal gemeten in het gezicht en aan de benen), ECG (hartspieractiviteit), ademactiviteit (neus en mond) en de hoeveelheid zuurstof in het bloed van de patiënt geregistreerd.[3]

Periodiek bewegen van ledematen[bewerken]

Een verschijnsel dat verwant is aan het restless legs-syndroom is het periodiek bewegen van ledematen (periodic limb movement disorder, PLMD, of myoclonus nocturnus genoemd). Dit zijn stereotiepe, herhaalde bewegingen van de benen (soms armen) gedurende non-remslaap.[3] Het treedt vooral bij restless legs-syndroom op, maar kan bijvoorbeeld ook bij narcolepsie en andere slaapstoornissen voorkomen. 80% van de patiënten met restless legs blijkt ook PLMS te hebben.

Oorzaken[bewerken]

Mogelijk zou het restless legs-syndroom veroorzaakt zijn door een relatief tekortschieten van de zenuwcellen die signalen doorgeven met dopamine, wellicht doordat de 'ontvangende' zenuwcellen er minder gevoelig voor worden.[4] Er lijkt een erfelijke aanleg voor de aandoening te bestaan. De ijzerhuishouding is in een deel van de gevallen niet op orde.[3]

Behandeling[bewerken]

Deze paragraaf is gebaseerd op:[5][6]

Een secundaire oorzaak van RLS zal uitgesloten moeten worden, bijvoorbeeld een tekort aan ijzer, anemie of een uremie.

Niet-medicamenteuze behandeling[bewerken]

Een kwestie van uitproberen om uit te zoeken wat helpt.

  • Bedsokken
  • Warm baden.
  • Massage van de benen.
  • Aanbrengen, op de benen, van een hotpack of coldpack, of afwisselend gebruiken.
  • Goed slapen (koele, rustige ruimte, steeds op dezelfde tijd naar bed gaan en opstaan). Echter er is een groep patiënten waarbij maatregelen die de slaap bevorderen, de RLS juist verergeren.
  • Lichaamsbeweging/sport, maar niet laat op de dag.
  • Vermijden van cafeïne
  • Gebruik van alcoholhoudende dranken en roken verminderen.
  • 's Avonds mentaal actief blijven. Verveling en loomheid voor het naar bed gaan kunnen de RLS verergeren.

Medicatie kan men overwegen indien patiënten ten minste 3 nachten per week last hebben.

Pijnstillers[bewerken]

Vrij verkrijgbare pijnstillers zoals ibuprofen kunnen helpen bij milde gevallen van RLS. Innemen zodra de eerste symptomen optreden.

Dopaminerge middelen[bewerken]

Dopaminerge middelen zijn de eerste keuze middelen bij matige tot ernstige RLS die niet reageert op niet-medicamenteuze maatregelen. Pramipexol, ropinirol, en bromocriptine zijn waarschijnlijk een betere keus dan de combinatie levodopa met carbidopa. Dit komt doordat bij de 3 eerstgenoemde middelen de kans op verergering (z.g. paradoxaal effect) kleiner is, en de kans op terugkeer van de klachten kleiner is.

Benzodiazepines[bewerken]

Voor patiënten met milde of periodiek optredende klachten is behandeling met (alleen) een benzodiazepine een optie.

Opiaten[bewerken]

Opiaten zijn over het algemeen geen eerste keus behandeling en zouden slechts mogen worden toegepast bij ernstige therapieresistente vormen van RLS met een belangrijke pijncomponent. Het risico op verslaving is aanwezig, zeker bij de sterk werkende opiaten zoals oxycodon.

  • codeïne, voor patiënten met milde of periodiek optredende klachten.
  • oxycodon (OxyContin, OxyNorm), deze en andere sterk werkende opiaten kunnen worden ingezet bij therapieresistente vormen van RLS.

Anti-epileptica[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Klinische neurologie, JBM Kuks, JW Snoek, Bohn Stafleu van Loghum, Houten 2012, pagina 219.
  2. Ferini-Strambi L. RLS-like symptoms: differential diagnosis by history and clinical assessment. Sleep Med. 2007 Aug;8 Suppl 2:S3-6.
  3. a b c Karatas M., Restless legs syndrome and periodic limb movements during sleep: diagnosis and treatment. Neurologist. 2007 Sep;13(5):294-301.
  4. Paulus W, Dowling P, Rijsman R, Stiasny-Kolster K, Trenkwalder C, de Weerd A. Pathophysiological concepts of restless legs syndrome.Mov Disord. 2007 Jul 30;22(10):1451-6.
  5. Trenkwalder C, Wetter TC, Stiasny K, et al. Restless legs syndrome and periodic limb movements in sleep. Nervenarzt 2001; 72: 425-36.
  6. Satija P, Ondo W. Restless Legs Syndrome Pathophysiology, Diagnosis and Treatment. CNS Drugs 2008; 22: 497-518.