Rijkman Groenink

Rijkman Willem Johan Groenink (Den Helder, 25 augustus 1949) is een Nederlands bankier. Hij is vooral bekend als voormalig voorzitter van de Raad van Bestuur van ABN AMRO. Rijkman Groenink studeerde Rechten aan de Universiteit van Utrecht en Business Administration aan de Manchester Business School.

Loopbaan bij ABN AMRO

In 1974 trad Groenink in dienst bij de toenmalige AMRO Bank. Hier vervulde hij al snel managementfuncties. In 1988 werd hij lid van de Raad van Bestuur van de Amro bank. Bij de fusie van de Amro bank met de ABN in 1990 werd hij lid van de Raad van Bestuur van de nieuwe ABN AMRO bank. In de Raad van Bestuur werd hij verantwoordelijk voor de Divisie Nederland. In mei 2000 volgde hij Jan Kalff op als voorzitter van de Raad van Bestuur.

Eind 2005 raakte ABN AMRO door een drietal schandalen in de VS in opspraak , het betrof onder meer fraude met geld van klanten, ontduiking van sancties en witwaspraktijken. In het Wall Street Journal artikel 'Risky Territory; How Top Dutch Bank Plunged Into World of Shadowy Money' werd gesteld dat veel problemen bij de bank onder verantwoordelijkheid van Groenink waren ontstaan of erger geworden. Wel kondigde hij verbeterde interne controles aan om herhaling te voorkomen. In 2004 gaf Groenink volgens de krant opdracht om documenten te vernietigen dan wel verborgen te houden met betrekking tot overtreding van sancties tegen Iran en Libië. Groenink gaf toe het woord "vernietigen" te hebben gebruikt, maar volgens hem sloeg dat alleen op de hem toegefaxte kopie van het rapport. De schandalen hebben tot een aantal schikkingen met de Amerikaanse justitie geleid en er loopt (2007) een strafrechtelijk onderzoek. Volgens analisten is het imago van de bank beschadigd.

Tijdens fusiebesprekingen van ABN AMRO en Barclays in 2007 rees de vraag of aandeelhouders uit het Verenigd Koninkrijk Groenink als topman zullen accepteren, hij zou in dat land een slechte reputatie hebben.

Op 10 oktober 2007 maakte Rijkman Groenink bekend dat hij ABN AMRO zou verlaten na de overname door Fortis, Royal Bank of Scotland (RBS) en Banco Santander, op 1 november 2007 nam hij afscheid van ABN AMRO. Groenink kreeg een vertrekpremie mee van 22 maandsalarissen ter waarde van 4,3 miljoen euro. Dit was bovenop de bijna 20 miljoen euro die hij verdiende met de aan hem toegekende opties en aandelen. Het hoge bedrag dat Groenink mee kreeg veroorzaakte verontwaardiging omdat Groenink niet goed gepresteerd zou hebben. Op 17 oktober 2007 hield de Tweede Kamer een spoeddebat over de overname van ABN AMRO en de hoge beloning van Groenink. Dit debat leidde niet tot een lagere beloning van de voormalig topman.

Aandeelhouderswaarde

Als topman bij AMRO en later ABN AMRO lag de focus van Groenink – volgens het angelsaksisch model – op het vergroten van de zogeheten aandeelhouderswaarde. De gedachte hierachter was, dat er een tendens was van fusies en overnames binnen de bankwereld. Alleen met een hoge beurswaarde zou ABN AMRO een vijandige overname kunnen voorkomen en zelf overnames kunnen doen. De koerswijziging die hij met dit beleid inzette, werd als een grote breuk met het verleden bestempeld. Volgens Kees van Lede, voormalig topman van AkzoNobel, zijn er bij de missie van Groenink de nodige kanttekeningen te plaatsen. Een manager moet volgens hem een evenwichtskunstenaar zijn die probeert de belangen van alle betrokkenen (stakeholders) te behartigen, niet uitsluitend die van aandeelhouders. Voor een grote onderneming als ABN AMRO zijn dit bijvoorbeeld ook toeleveranciers, belangenorganisaties en de overheid. Los daarvan lukte het Groenink niet om de kosten in de hand te houden en miste ABN AMRO volgens analisten focus. "Overal alles willen doen, dat is typisch ABN AMRO. Rijkman Groenink is een imperiumbouwer, hij is te ambitieus, hij koopt alles wat hij maar kan krijgen, hij wil de compleetste bank van de wereld zijn," aldus analisten. In weerwil van het voornemen van Groenink om vooral de aandeelhouders te bedienen, stegen het dividend en de koers van het aandeel ABN AMRO niet.

Nevenfuncties

Groenink stond in 2006 op de vierde plaats in de Volkskrant top 200 invloedrijkste Nederlanders, de lijst werd samengesteld op basis van een netwerkanalyse van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Naast zijn werk voor de ABN AMRO is hij actief als bestuurslid of adviseur bij SHV Holdings, Stadsherstel Amsterdam N.V., Flint Holding N.V. en voor verschillende culturele organisaties, zoals het Stedelijk Museum, de Vereniging Rembrandt en de Mondriaan Stichting.

Commissariaat Shell

In maart 2007 werd Groenink voorgedragen voor een positie in de board (de Britse Raad van Commissarissen) bij Shell. Hij was de beoogd opvolger van Aarnout Loudon die met pensioen gaat. Er kwam al snel kritiek op deze voordracht. Groenink zou al zijn aandacht moeten richten op zijn werkzaamheden als topman bij zijn in overnamestrijd verkerende ABN AMRO. Daarnaast maakte de grote institutionele belegger het pensioenfonds ABP bekend tegen de kandidatuur van Groenink te stemmen. Het ABP is van mening dat Groenink hun belangen als aandeelhouder van ABN AMRO zou hebben geschaad rondom de overnamestrijd van de bank. Officieel heeft het ABP laten weten dat Groenink "niet geschikt" was voor de functie. Andere grote beleggers zoals PGGM, Robeco en het Spoorwegpensioenfonds schaarden zich achter het ABP. Op 14 mei 2007 trok Groenink zich terug, een dag voor de vergadering van aandeelhouders waar over zijn voordracht gestemd zou worden. Groenink liet weten zich volledig te willen richten op zijn werkzaamheden bij ABN AMRO. Het is hoogst ongebruikelijk dat een aandeelhouder als het ABP laat weten tegen een benoeming van een commissaris te stemmen. Daarnaast komt het nauwelijks voor dat een voorgedragen commissaris zich een dag voor de vergadering terug trekt.

Groenink na ABN AMRO en Shell

In 2008 ontving Groenink opnieuw een bonus van ABN AMRO over het jaar 2007. Deze bonus zou volgens ABN AMRO 1,4 miljoen euro bedragen. Volgens de Vereniging van Effectenbezitters werd de bonus ten onrechte uitgekeerd omdat ABN AMRO de doelstellingen over 2007 niet had gehaald.

Na het afketsen van de positie bij Shell verdween Groenink enige tijd uit het nieuws. In juli 2008 werd Rijkman Groenink benoemd tot commissaris bij het Britse bedrijf G24 Innovations, een technologiebedrijf dat zonnecellen maakt. Ook zou hij een bestuursfunctie bekleden bij Atlas Invest, een Belgische investeringsmaatschappij die investeert in groene energie. Begin april 2011 werd Groenink opgenomen in het bestuur van telecommunicatiebedrijf Elephant Talk Communications, in welk bedrijf hij in diverse comités plaatsnam, waaronder die voor ondernemingsbestuur en financiële controle.

In oktober 2008, na overname van ABN AMRO door de Nederlandse staat, zei Rijkman Groenink dat hij wilde terugkeren bij ABN AMRO. Groenink zei van grote waarde te kunnen zijn voor de bank, omdat er niemand anders in Nederland zou zijn met zo veel ervaring in het bankwezen en specifieke kennis van ABN AMRO. Tijdens het gesprek met journalisten van persbureau Bloomberg verzuchtte Groenink over zijn afkoopsom en optieregeling: "Ik had het geld niet nodig en wilde het ook niet. Maar het publiek denkt dat ik een graaier ben en de bank verkwanseld heb."

Ironisch genoeg kan men begin 2009 stellen dat Rijkman Groeninks mislukking de Nederlandse staat en de Nederlandse institutionele beleggers vele miljarden euro's hebben gescheeld. Immers de splitsing van de ABN Amro bank in drie delen bracht 70 miljard euro op, waarvan zeker 20 miljard voor Nederlandse institutionele beleggers. Ook zit een groot deel van de riskante leningen nu bij Royal Bank of Scotland. Voor eventuele afschrijvingen hierop draait de Britse- en niet de Nederlandse belastingbetaler op. Weliswaar heeft het overnemen van het Nederlandse deel van Fortis de Nederlandse overheid zo'n 15 miljard euro gekost, maar aan het voorbeeld van de ING kan men zien dat dit waarschijnlijk veel meer was geweest als de ABN-Amro zelfstandig was gebleven.

Anderen over Rijkman Groenink

• In 2005 koos de redactie van weekblad Elsevier Groenink tot 'Nederlander van het Jaar 2005' vanwege de overname van de Italiaanse bank Antonveneta. Volgens Elsevier toonde 'lefgozer' Groenink een "ondernemingsgeest die doet denken aan het Nederland van de Vereenigde Oostindische Compagnie: een gewaagd initiatief gepaard aan de durf om onbegaande paden te betreden". In het zelfde blad (interview met Hugo Camps 1 september 2001) liet Pim Fortuyn zich minder vleiend over Groenink uit: "Zo'n man als Rijkman Groenink die eigenlijk achter de tralies had moeten zitten, komt weg met al zijn affaires. Hij trekt zich van de kritiek niets aan. Groenink weet zich onaantastbaar. Hij heeft dezelfde uitstraling als Prins Bernhard vlak voor de Lockheed-affaire. Volkomen losgezongen van de samenleving. Ik durf te voorspellen dat Groenink binnen het jaar keihard omvalt."

• "Rijkman Groenink manifesteert zich als een comeback-kid. Was al bijna afgeschreven als topman van ABN Amro maar kwam, zag en overwon in Italië na een ongekend potje catenaccio met niet de meest betrouwbare figuren in de Italiaanse financiële wereld." (Het Financieele Dagblad 30 december 2005)

• "Wat ik echt niet kan begrijpen, is dat een directeur die er in zeven jaar tijd in geslaagd is van zijn werk een enorme puinhoop te maken, toch met een kapitaal het zinkende schip mag verlaten. (...) Ik heb zelf één keer met deze Rijkman Groenink gesproken en ik had het eigenlijk meteen met die man gehad." (Johan Cruijff 23 april 2007)

• Rijkman Groenink toont weinig emoties. Dat heeft hem naar de buitenwereld, maar ook binnen de bank, het imago bezorgd van een harde, zelfs arrogante bankier. Iemand die zelden complimentjes uitdeelt, hard onderhandelt en weinig mededogen heeft. „Groenink is geen people’s manager”, zegt Aarnout Loudon, tot een jaar geleden president-commissaris van de bank. „Hij is een creatieve en deskundige bankier, maar zijn empathie en menselijke omgang zijn minder.” (NRC 23 april 2007)

• Het boek 'De Prooi' van auteur Jeroen Smit geeft een beschrijving van de persoon Rijkman Groenink en de lotgevallen van de fusiebank ABNAMRO. In het boek wordt Groenink voorgesteld door de historische metafoor van de bankier-jager, die zichzelf in de rechterarm schiet tijdens een 'onmogelijk' jachtongeluk. De jager werkt met succes aan zijn revalidatie maar zijn bank wordt van jager prooi, zeker wanneer in 2004 de beschermingsconstructies worden weggehaald.

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

• Strategieadvies: Groeninks breekijzer FEM Business jaargang 8 nummer 22 4 juni 2005
• Profiel Rijkman Groenink De Volkskrant 24 maart 2007
• CV Rijkman GroeninkFEM Business