Rijmschema

Het rijmschema is de schematische weergave van de eindrijmen in een gedicht.

Men noemt de eerste rijmklank a, de tweede b enz. Men komt zo tot de volgende rijmschema's:

• a a a a = slagrijm
• a a b b c c = gepaard rijm
• a b a b = gekruist rijm
• a b b a = omarmend rijm
• a b c a b c = verspringend rijm

Gebroken rijm

Bij het gebroken rijm doorbreekt een nieuwe rijmklank, in de voorbeelden: c, de verwachte harmonie.

• a b c b
• a a c a
• a b a c

Alternerend rijm

Alternerend rijm (of alternantie of wisselend rijm) is een schema waarbij om en om mannelijk en vrouwelijk rijm wordt gebruikt.

Ook het gekruist rijm wordt wel alternerend genoemd.

Andere schema's

Sommige dichtvormen hebben een vast rijmschema:

• a a b a = oosters of perzisch kwatrijn
• a a b b a = limerick
• a b a a b = kwintijn
• a b b a - a b b a - c d c - d c d = sonnet (de laatste twee strofen variëren)
• a a b - a a b - a a b - a a b - b = clausule

Bij terzines worden wel de volgende schema's gebruikt:

• a b a - b c b - c d c - d e d = schakelrijm
• a b c - a b c - d e f - d e f = verspringend rijm

Binnenrijm enz.

Soms wordt om voor-, midden- en binnenrijm aan te geven gebruik gemaakt van een letter tussen haakjes:

• (a) b (a) b = voor- of middenrijm en eindrijm
• (a) (a) b = binnenrijm
• a (a) b = overloop- of kettingrijm