Robert Walser

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Robert Walser, rond 1899

Robert Walser (Biel, 15 april 1878Herisau, 25 december 1956) was een Duitstalig Zwitsers schrijver.

Leven en werk[bewerken]

1892 - 1897[bewerken]

Walser werd geboren in een kinderrijke familie. Hij bezocht het gymnasium en raakte al vroeg enthousiast voor het theater. Van 1892 tot 1895 ging hij in de leer bij een bank te Bazel. In 1894 stierf zijn ernstig depressieve moeder, waarna hij in 1895 naar Stuttgart verhuisde en probeerde toneelspeler te worden. In 1897 trok hij echter te voet weer terug naar Zürich in Zwitserland, en vanaf die tijd leefde hij lange tijd een rusteloos zwerversbestaan, waarbij hij als bediende en via uiteenlopende kantoorbaantjes in zijn levensonderhoud voorzag. Later zou hij de eerste Duitstalige schrijver worden die het leven van bediendes en kantoorklerken als centraal thema opvoerde in zijn werk.

1898 – 1928[bewerken]

In 1898 publiceerde Walser zijn eerste gedichten en in 1904 verscheen zijn eerste boek Fritz Kochers Aufsätze. Bekendheid kreeg hij met de in Berlijn geschreven romans Geschwister Tanner (1907), Der Gehülfe (1908) en Jakob von Gunten (1909). In 1913 keerde hij opnieuw naar Zwitserland terug. In zijn geboortestad Biel kende hij een bijzonder productieve periode, vooral als schrijver van korte prozastukken en essays, voor kranten en tijdschriften, later gebundeld in Kleine Dichtungen (1915), Prosastücke (1917), Kleine Prosa (1917), Poetenleben (1918) en Seeland (1919). Zijn korte werk uit deze periode is sterk impressionistisch, beschrijft scherp observerend het zintuiglijke zowel als het zuiver psychische, en kenmerkt zich met name door eenvoud en melancholie.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog vervulde Walser zijn dienstplicht. In 1916 stierf zijn broer Ernst aan een psychische ziekte. In 1921 ging hij in Bern wonen. Daar veranderde zijn stijl als schrijver op een vrij radicale wijze. In een sterk verdichte vorm schreef hij vooral zogenoemde ‘microgrammen’ en sterk subjectieve teksten, die gelezen kunnen worden op meerdere abstractieniveaus. Zijn werk lijkt op het eerste gezicht luchtig en soms zelfs oppervlakkig, maar heeft bij goede lezing een voortdurende ondertoon van existentiële angst, een van de redenen waarom hij tegenwoordig tot de ‘modernen’ wordt gerekend. Bekende werken uit deze periode zijn Die Rose (1925) en Der Räuber (1925, uitgegeven in 1972).

1929 - 1956[bewerken]

Vanaf 1929 kreeg Walser last van ernstige psychiatrische klachten: angsten, psychotische verschijnselen, stemmen horen. In tussenliggende‚ ‘betere’ periodes bleef hij aanvankelijk schrijven. Nadat hij in 1933 werd opgenomen in een psychiatrische Waldau-inrichting te Herisau legde hij de pen echter definitief neer, mede ook omdat er na de machtsovername door de nationaal-socialisten in Duitsland nog maar een beperkte markt voor zijn werk overbleef. Walser verliet de psychiatrische inrichting in Herisau uiteindelijk nooit meer, ook niet toen hem dat na sterke verbetering van zijn klachten werd toegestaan. Hij maakte vrijwel dagelijks lange wandeltochten in de bergen en de sneeuw en stierf op eerste kerstdag 1956 tijdens een van die wandelingen aan een hartinfarct. De foto’s die werden gemaakt van de dode wandelaar in de sneeuw doen merkwaardig veel denken aan het beeld dat Walser schetste van een dode in de sneeuw in zijn eerste roman Geschwister Tanner.

Waardering[bewerken]

Veel van Walsers werk werd pas na zijn dood geredigeerd en gepubliceerd. De brede waardering van zijn werk kwam pas laat, ruim na zijn dood. Hoewel grote schrijvers als Robert Musil, Kurt Tucholsky, Franz Kafka, Walter Benjamin en Hermann Hesse al tijdens zijn leven tot zijn bewonderaars behoorden, werd hij uiteindelijk pas vanaf de jaren zeventig gezien als een der grootste moderne Duitstalige schrijvers van de twintigste eeuw. Walser had grote invloed op hedendaagse schrijvers als Martin Walser, Peter Handke en Elfriede Jelinek. Diverse van zijn romans werden ook verfilmd.

Bibliografie[bewerken]

Titelblad van Die Insel, 1899, waarin 4 van Walsers eerste gedichten verschenen
  • Fritz Kochers Aufsätze, 1904
  • Geschwister Tanner, 1907
  • Der Gehülfe, 1908
  • Jakob von Gunten
  • Gedichte, 1909
  • Aufsätze
  • Geschichten
  • Kleine Dichtungen
  • Prosastücke, 1916
  • Der Spaziergang, 1917
  • Kleine Prosa, 1917
  • Poetenleben, 1917
  • Komödie, 1919
  • Seeland, 1920
  • Die Rose
  • Der Räuber, 1925 (gepubliceerd 1972)
  • Große kleine Welt, 1937
  • Stille Freuden, 1944
  • Dichterbildnisse, 1947
  • Dichtungen in Prosa, 5 delen
  • Unbekannte Gedichte, 1958
  • Lektüre für Minuten, 1978
  • Robert Walser - Briefe, 1979
  • An die Heimat, 1980
  • Der Spaziergang. Prosastücke und Kleine Prosa., 1985
  • Bedenkliche Geschichten. Prosa aus der Berliner Zeit 1906-1912
  • Träumen. Prosa aus der Bieler Zeit 1913-1920, 1985
  • Komödie. Märchenspiele und szenische Dichtung, 1986
  • Wenn Schwache sich für stark halten. Prosa aus der Berner Zeit 1921-1925, 1986
  • Zarte Zeilen. Prosa aus der Berner Zeit 1926, 1986
  • Es war einmal. Prosa aus der Berner Zeit 1927-1928, 1986
  • Für die Katz. Prosa aus der Berner Zeit 1928-1933, 1986
  • Aus dem Bleistiftgebiet Band 1. Mikrogramme 1924/25, 1985
  • Aus dem Bleistiftgebiet Band 2. Mikrogramme 1924/25, 1985
  • Aus dem Bleistiftgebiet Band 3. Räuber-Roman, Felix-Szenen, 1986
  • Aus dem Bleistiftgebiet Band 4. Mikrogramme 1926/27, 1990
  • Aus dem Bleistiftgebiet Band 5. Mikrogramme 1925/33, 2000
  • Aus dem Bleistiftgebiet Band 6. Mikrogramme 1925/33, 2000
  • Unsere Stadt. Texte über Biel., 2002
  • Feuer. Unbekannte Prosa und Gedichte., 2003

Vertalingen[bewerken]

  • De kuise nacht en andere liefdesverhalen, 1980
  • De bediende, 1987
  • De vrouw op het balkon en andere prozastukjes, 2013

Literatuur en bronnen[bewerken]

  • A. Bachrach e.a.: Encyclopedie van de wereldliteratuur. Bussum, 1980-1984
  • Amann Jürg: Robert Walser, 1985/2006
  • Jochen Greven: Robert Walser. Ein Aussenseiter wird zum Klassiker, 2003
  • Diana Schilling: Robert Walser. Rowohlt Verlag, Reinbek 2007
  • Wolfram Groddeck, Reto Sorg, Peter Utz, Karl Wagner (Hrsg.): Robert Walsers 'Ferne Nähe'. Neue Beiträge zur Forschung. Fink, München 2007

Externe links[bewerken]