Roman Polański

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

(Doorverwezen vanaf Roman Polanski)
Ga naar: navigatie, zoeken
Roman Polański op het Filmfestival van Cannes in 2002
Roman Polański op het Filmfestival van Cannes in 2002

Roman Polański, geboren als Rajmund Roman Liebling (Parijs, 18 augustus 1933) is een Pools-Franse acteur en filmmaker van Joodse afkomst. Hij is vooral bekend van films als Repulsion, Chinatown, Rosemary's Baby en The Pianist. Voor deze laatste film kreeg hij de Oscar als beste regisseur.

Hoewel Polański tijdens zijn carrière veel verschillende genres beoefende, wordt hij gezien als een meester in het maken van psychologische thrillers die zich afspelen in een beperkte ruimte en waarin een sociaal beschermd personage langzaamaan aftakelt. Deze thrillers kenmerken zich door een extreem pessimistische wereldvisie, veel zwarte humor en een voorliefde voor absurdisme.

Daarnaast werd Polański berucht vanwege zijn controversiële privé-leven.

Inhoud

[bewerk] Biografie

Roman Polański werd in 1933 geboren in Parijs als kind van Joods-Poolse ouders. In 1938 verhuisden zijn ouders terug naar Polen, een onverstandige keus, want nog geen jaar later werd Polen veroverd door Nazi-Duitsland, waarna de gehele familie Polański werd opgesloten in het getto van Kraków.

In 1943 wist Polański echter uit het getto te ontsnappen, waarbij hij door een Duitse bewaker in z'n been werd geschoten. Zwaargewond moest Polański een tocht van 150 km afleggen, om uit handen van de Duitsers te blijven. Nadat hij eindelijk in veilig gebied was aangekomen, ging hij logeren bij een boer. Polański ging voor de boer op het land werken in ruil voor onderdak.

De gehele oorlog bleef Polański ondergedoken en kon pas in 1946 de rest van zijn familie opzoeken. Polański's moeder was vermoord in Auschwitz, zijn vader leefde nog wel maar deze wilde geen contact meer met zijn zoon, omdat hij vond dat Roman zijn ouders in de steek had gelaten door te vluchten.

In 1954 schreef Polański zich in op de filmacademie van Warschau terwijl hij, naar eigen zeggen, nog nooit één film had gezien. Zijn enige motivatie om aan de filmacademie te beginnen was omdat hij zo de militaire dienstplicht kon ontvluchten.

In daaropvolgende jaren maakte Polański een hele reeks korte films. Vaak waren dit slapstick komedies zonder dialoog. Vaak speelden onsympathieke personages hierin de hoofdrol die andere, vaak zielige maar goedaardige personages, onderdrukken. Aan het einde van deze films winnen de onsympathieke personages het vaak van de goede omdat, volgens de filosofie van Polański, mensen met een egoïstisch onsympathiek karakter gewoon meer kans op overleven hebben.

De korte filmpjes van Polański hadden vaak een metaforische betekenis. Ze leken op het eerste gezicht onschuldig, maar wilden vaak wat zeggen over de politieke situatie in het communistische Polen. Een goed voorbeeld hiervan was Drie Mannen en een Kast. In deze slapstick komedie komen drie mannen uit zee gelopen terwijl ze een loodzware kast met zich meedragen. De drie mannen zijn aangespoeld in een land waar alles draait om hebzucht, rijkdom en luxegoederen. Ze kunnen er de taal niet spreken en niemand wil hen helpen. Bovendien voert de kast een enorme belemmering voor hen: ze kunnen een hotel niet binnen omdat de kast niet door een deur past, ze kunnen de trap niet op met die zware kast. Uiteindelijk rest hen niets anders dan gewoon weer met de zware kast terug de zee in te lopen. Ze verdwijnen waar ze vandaan kwamen. De kast symboliseert de communistische regering die hen blijft achtervolgen en hen verhindert te genieten van kapitalistische rijkdom. Het land met de taal die ze niet kunnen spreken symboliseert het onbegrip en de vijandigheid van Westerse mensen tegenover communistische mensen. Drie Mannen en een Kast werd op de wereldtentoonstelling van Brussel bekroond met een prijs voor beste korte film.

In 1962 maakte Polański z'n eerste lange speelfilm: Knife in the Water. dit was ook de eerste film van het genre waarin hij zou uitblinken als grootmeester, de psychologische thriller. Het verhaal draait om een rijk echtpaar dat met hun zeiljacht een tochtje gaat zeilen. Onderweg pikken ze een jongeman op. Zijn aanwezigheid maakt bij de rijke man jaloezie los, waardoor een tweestrijd tussen de mannen ontstaat met als inzet de vrouw. Al snel blijkt het huwelijk lang niet zo gelukkig te zijn als dat het leek.

Knife in the Water werd door critici beschouwd als een meesterwerk en liet meteen alle ingrediënten zien die de films van Polański later zouden kenmerken: een beperkte locatie, een mentale aftakeling van een sociaal omringd personage (in dit geval de rijke man), zwarte humor, absurdisme en veel symboliek: de piepkleine kajuit is een symbool voor de gevangenis die het huwelijk is. De rijke man die steeds naar zijn eigen gezicht kijkt in het spiegelgladde water is een metafoor voor zijn eigen twijfelende persoonlijkheid. Polański vertelt het verhaal zo min mogelijk met dialoog en laat de psyche van de hoofdpersonen zien d.m.v. van symbolen. Eveneens revolutionair was de spanningsopbouw: Polański begint met een langzaam tempo maar laat de spanning tussen de personages van kwaad tot erger worden. Uiteindelijk bouwt hij op tot explosieve climax: de moord op de jongeman.

Na het succes van Knife in the Water vertrok Polański om daar in 1964 de thriller Repulsion op te nemen. Repulsion was in feite hetzelfde van opbouw als zijn voorganger met als grote verschil dat de hoofdpersoon dit keer een vrouw is die zich afzondert in een appartement en langzaamaan krankzinnig wordt. Bovendien ging deze film verder in het tonen van geweld, symboliek en absurdisme.

In 1965 maakte Polanksi Cul-de-Sac, een zwarte komedie over een echtpaar dat gegijzeld wordt en langzaamaan bijna even gewelddadig wordt als hun gijzelaars. Zo draaien ze de rollen van de macht om. Met Cul-de-Sac koos Polański voor meer zwarte humor, meer slapstick en bovendien een surrealistische vormgeving met vreemd camerawerk.

Het succes van bovengenoemde 3 speelfilms opende voor Polański de wegen naar Hollywood en hij maakte daar in 1967 de horror parodie The Fearless Vampire Killers. Met deze film sloeg hij een compleet nieuwe weg in: Polański bracht dit keer een eerbetoon aan zijn voorliefde voor horrorfilms. The Fearless Vampire killers is een van de weinige films die niet de typische Polański thema's vertegenwoordigt al moet gezegd worden dat ook hier weer de pessimistische wereldvisie aanwezig is. Polański zou later nog twee keer een hommage aan een bepaald filmgenre brengen: in 1974 maakte hij Chinatown, een eerbetoon aan de film-noirs en detective films uit de jaren 40, en in 1984 maakte hij met Pirates een parodie op de piratenfilm.

Een van de grootste successen uit Polański's carrière was de occulte thriller Rosemary's Baby (1968) in deze film waarin een opnieuw een vrouw haar mentale aftakeling tegemoet gaat lopen en droom werkelijkheid door elkaar. Sleutelmomenten blijven buitenbeeld en ook heeft de film een open einde. Veel critici beschouwen Rosemary's Baby nog steeds als de beste film uit het oeuvre van Polański.

Kort na het maken van deze film nam Polański's leven een onverwachte wending: terwijl hij in Londen was om de voorbereidingen van een nieuwe film af te ronden, werd zijn 8 maanden zwangere vrouw Sharon Tate, in hun eigen huis, vermoord door de bende van hippie-goeroe Charles Manson. Deze moord, die wereldnieuws was, betekende het volgende grote trauma in het leven van Roman Polański.

Na de moord stortte Polański in een grote depressie waarin hij, naar eigen zeggen, alleen maar slechte films maakte. Pas in 1974, met het succes van Chinatown, kroop hij uit deze depressie. Helaas diende zich toen al weer een nieuw trauma aan: Vlak na de première van Chinatown kwam Polanksi negatief in het nieuws toen hij werd beschuldigd van verkrachting. Hij zou in het huis van z'n vriend Jack Nicholson het dertienjarige meisje Samantha Geimer hebben gedrogeerd en seksueel misbruikt.

Schuldig of niet, Polański was niet meer welkom in Hollywood en hij vertrok naar Frankrijk om daar zijn heil te zoeken.

In 1979 maakte hij Tess, een historisch drama dat hij opdroeg aan zijn vermoorde vrouw Sharon Tate. Ook deze film werd overschaduwd door een groot schandaal: Polański had tijdens de opnamen een relatie met de toen pas 17-jarige hoofdrolspeelster Nastassja Kinski.

Met Tess toonde hij zich een meester in een nieuw genre: de historische film. Later zou hij nog The Pianist (2002) en Oliver Twist (2005) maken, alle drie zijn dit films waarin eenzame personen proberen te overleven terwijl de wereld om hen heen een grote chaos is.

In daarop volgende jaren maakte Polański een aantal kleine en weinig succesvolle films die veelal een variatie waren op het soort films wat hij eerder had gemaakt.

Tijdens die periode trouwde Polański met Emanuelle Seigner, een actrice die in een groot aantal films van hem de hoofdrol speelt. Samen met Seigner kreeg Polański twee kinderen, Morgane (1993) en Elvis (1998). Ze zijn nog steeds getrouwd.

The Pianist is een oorlogsfilm waarin hij zijn eigen ervaringen als holocaust overlevende verwerkte. Polański beschouwt The Pianist als zijn filmisch testament en noemt het zijn favoriete film. Polański kreeg hiervoor de Oscar voor beste regisseur.

[bewerk] Handelsmerken

Inhoudelijk:

  • Polański is een specialist in drie genres: psychologische thrillers, parodieën en eerbetonen op beroemde filmgenres en historische drama's waarin eenzame personages opgejaagd worden en zoekende zijn in een chaotische wereld.
  • Veel symboliek die psychische gesteldheid van de personages verbeeldt.
  • Veel zwarte humor
  • Een pessimistische wereldvisie
  • Veel seks en geweld
  • Paranormale elementen
  • Een sleutelmoment in elke film, waardoor het verhaal kantelt

Visuele kenmerken:

  • Voyeuristische manier van filmen: veel open ramen, schuin van achter een muur, in een spiegel, door een voorwerp heen. Hierdoor lijkt het alsof de kijker met het verhaal meegluurt.
  • voorwerpen of locaties op een surrealistische in beeld brengen. Dingen worden uit hun verband gebracht en vervreemdend uitgebeeld. Goed voorbeeld hiervan is de manier waarop het appartement van Rosemary wordt uitgebeeld in Rosemary's Baby

[bewerk] Belangrijkste films

[bewerk] Belangrijkste prijzen

[bewerk] Oscar-nominaties

  • Beste buitenlandse film Knife in the water (1964)
  • Beste screenplay Rosemary's Baby (1968)
  • Beste regisseur Chinatown (1974)
  • Beste regisseur Tess (1980)

[bewerk] Oscars

  • Beste regisseur The Pianist (2002)

[bewerk] Golden Globe-nominaties

  • Beste screenplay Rosemary's Baby (1968)
  • Beste regisseur Tess (1980)

[bewerk] Golden Globes

  • Beste regisseur Chinatown (1974)

[bewerk] Gouden Palm (Filmfestival Cannes)

  • The Pianist (2002)

[bewerk] Trivia

  • Er zit een klein eerbetoon aan deze regisseur in de film en musical "Hair", in het nummer "Manchester England".
  • De hoofdpersoon uit het boek "Het schervengericht" van A.F.Th. is gebaseerd op Polanski.

[bewerk] Externe links

 
Persoonlijke instellingen