Romeins huwelijk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Romeinse huwelijk)
Ga naar: navigatie, zoeken
Paquius Proculus en zijn echtgenote (fresco uit Pompeii, 1e eeuw n. Chr., nationaal museum van Napels).

Het Romeinse huwelijk (matrimonium) was in essentie een privéaangelegenheid tussen twee familiae, die echter gepaard kon gaan met een rechtshandeling, namelijk de manus (d.i. macht over de vrouw). Vandaar dat men een onderscheid maakt tussen huwelijken cum (met) en sine manu (zonder manus).

In de hogere klassen was het huwelijk ook een manier om politieke of economische banden aan te halen. Zo werd het huwelijk van Iulia Caesaris, de dochter van Gaius Iulius Caesar en Cornelia Cinna minor, met Gnaius Pompeius Magnus maior als teken van het machtige bondgenootschap tussen Caesar en Pompeius dat de geschiedenis zou ingaan als eerste triumviraat.[1] Hiervoor werd ook de eerdere verloving van Iulia met Quintus Servilius Caepio voor afgebroken.[2] Ook de banden tussen de leden van het zogenaamde tweede triumviraat werd in het verdrag van Brindisium aangehaald door het huwelijk van Marcus Antonius met de zus van zijn collega-triumvir Gaius Iulius Caesar (Octavianus), Octavia Thurina minor, die net weduwe was geworden en zwanger was van haar overleden echtgenoot.[3]

Verscheidene Romeinse huwelijksrituelen zijn vandaag de dag nog in gebruik in het Westen, zoals een verlovingsring[4], een bruidssluier, het in elkaar leggen van de rechterhanden van de verloofden (dextrarum iunctio) of de bruid het huis binnen dragen.

Inhoud

Voorwaarden voor een huwelijk [bewerken]

Romeinse cultuur

Lupa Capitolina
..Cultuuruitingen

Een iustum matrimonium, een geldig huwelijk, dat dus ook rechtsgeldige kinderen moest voortbrengen was onderworpen aan enkele regels, die in de loop der jaren veranderden. Volgens Ulpianus waren de belangrijkste voorwaarden dat het ging om een huwelijk tussen geslachtsrijpe mannen en vrouwen die het conubium (huwelijksrecht) bezaten en dat het huwelijk plaatshad met wederzijdse instemming van henzelf of hun pater familias (indien ze nog onder diens patria potestas vielen).[5] Het genoemde conubium was inherent aan het Romeins burgerrecht, maar kon ook aan niet-Romeinen worden verleend. Door de constitutio Antoniniana (212 n.Chr.) werden echter alle vrije inwoners van het Imperium Romanum Romeinse burgers die dus het conubium bezaten.

Ook bloedverwantschap was een belemmering voor een iustum matrimonium, die absoluut was in op- en neergaande lijn, in de zijlijn tot de zesde graad (later tot de derde graad) en ook gold voor aanverwantschap in directe lijn of door adoptie.

Een andere belangrijke voorwaarde voor een geslaagd huwelijk was affectio maritalis (huwelijkswil), waarvoor concordia (eendracht) belangrijk was, en het huwelijk moest het voortbrengen van wettige kinderen tot doel hebben.[6] Een huwelijk was eigenlijk niet meer dan een consensus tussen twee familiae en een huwelijk werd dan ook opgeheven zodra er geen consensus of affectio maritalis meer was.

Voor- en nadelen van een huwelijk cum of sine manu [bewerken]

Een huwelijk cum manu bood vooral voordelen voor de bruidegom, die in feite de patria potestas van zijn schoonvader overnam. Hierdoor beheerste hij ook al het bezit van zijn echtgenote en had zijn schoonvader ook niets meer over zijn dochter te zeggen. Voor de echtgenote was het echter niet zo voordelig, daar ze pas na de dood van haar man sui iuris (eigengerechtigd) werd.

Als men sine manu huwde, was dit vooral voordelig voor de vrouw, want het was immers veel waarschijnlijker dat haar vader - die haar in zijn manus had - eerder zou komen te overlijden dan zij en ze dus sui iuris zou zijn.

Voor het feit dat een vrouw een reëel vooruitzicht had om sui iuris te zijn, maakte een huwelijk sine manu aantrekkelijk. Een vrouw die sui iuris was, had immers haar eigen eigendom dat gescheiden was van dat van haar man. Bovendien kon de vrouw hierdoor ook zelf het initiatief tot scheiding nemen.

Soorten huwelijken [bewerken]

Confarreatio [bewerken]

1rightarrow.png Zie confarreatio voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Portret van een flamen (Louvre, Ma 431).

De meest plechtige en feestelijke vorm van een huwelijk was de confariatio, die oorspronkelijk enkel voor patriciërs geschikt was, maar in de keizertijd nog slechts enkel voor priesters verplicht was. De naam kwam voort uit het gebruik van het delen van een speltbrood (far of panisfarreus) door de bruid en de bruidegom. Het was beperkt tot patriciërs van wie de ouders ook door confarreatio waren gehuwd. Het huwelijk was een gedetailleerde ceremonie voorgezeten door de flamen Dialis en de Pontifex Maximus, evenals tien getuigen. De vrouw ging hierop direct van de manus van haar pater familias over in die van haar nieuwe echtgenoot.

Coemptio [bewerken]

1rightarrow.png Zie coemptio voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De coemptio, letterlijk "opkoop", was een huwelijksvorm waarbij de vrouw in aanwezigheid van vijf getuigen werd "verkocht". Dit gebeurde aanvankelijk voor een reële prijs, maar zou later slechts een symbolische worden.

Usus [bewerken]

1rightarrow.png Zie usus voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Tot slot was er ook nog de zogenaamde usus, letterlijk "gewoonte" of "gebruik", waarbij de vrouw in de manus van haar echtgenoot kwam, nadat ze één jaar in een iustum matrimonium had geleefd. Ze kon dit echter ook voorkomen door drie nachten van elk jaar buitenshuis door te brengen (trinoctium).

Geschiedenis van het Romeinse huwelijk [bewerken]

De vroegste codificatie van Romeins recht, de Twaalftafelenwet (451 v.Chr.), legde al enkele rechtsregels voor het huwelijk vast. Zo werd de regel dat men uit de manus van hun man bleef als men drie dagen buitenshuis doorbracht vastgelegd in deze codificatie. Het verbood ook een huwelijk tussen patriciërs en plebejers, maar dit werd reeds zes jaar later door de lex Canuleia (445 v.Chr.) opgeheven.[7]

Een huwelijk van Romeinse burgers met slaven, en zelfs vrijgelatenen, was verboden. In 9 n.Chr. liet de princeps Augustus door de lex Papia Poppaea wel een huwelijk met vrijgelatenen toe, zij het niet voor mensen van senatoriale rang. Een eerdere wet van Augustus, de beruchte lex Iulia de maritandis ordinibus et de adulteriis coercendis (18 v.Chr.), verplichtte mannen tussen 25 en 60 en vrouwen tussen 20 en 50 te huwen en kinderen te verwekken.[8] Om het geboortecijfer terug omhoog te krijgen stelde Augustus ook wetten in die het interessant maakten om kinderen te krijgen. Zo kreeg een gehuwd man voorrang bij de verdeling van ambten[9], kinderen werden in rekening gebracht bij het toewijzen van "senatoriale" provinciae[10] en per kind mocht hij één jaar aftrekken van de vooropgestelde minimumleeftijd voor ambten.[11] Tot slot was het hebben van kinderen ook een pluspunt om gecoöpteerd te worden voor een door de dood van de houder ervan vacant geworden ambt.[12]

Noten [bewerken]

  1. ↑ Cic., ad Att. II 17, VIII 3, Plut., Caes. 14, Pomp. 48, Cat. min. 31, App., Bell. Civ. II 14, Suet., Div. Iul. 50, Cass. Dio, XXXVIII 9, Gell., IV 10 § 5, vgl. August., Civ. Dei. III 13.
  2. ↑ Suet., Div. Iul. 21.
  3. ↑ Plut., Ant. 31.3, Cass. Dio, XLVIII 31.3, Frag. Vat. 320.
  4. ↑ Plin., Hist. Nat. XXXIII 12, Tert., Apol. VI 4.
  5. ↑ Epitome 5.2.
  6. ↑ Dig. 23.2.1.
  7. ↑ Liv., IV 1.1, 4, Cic., De Rep. II 37.
  8. ↑ Zij het met weinig succes, cf. Tac., Ann. III 25.1.
  9. ↑ Cass. Dio, LIII 13.2.
  10. ↑ Tac., Ann. XV 19.1, Fronto, Ep. ad Ant. Pium 8.1, Cass. Dio, LIII 13.2.
  11. ↑ Dig. 4.4.2, Plin., Ep. VII 16.2.
  12. ↑ Tac., Ann. II 51.1.

Referenties [bewerken]

  • E. Eyben - C. Laes - T. Van Houdt, Amor-Roma. Liefde en erotiek in Rome, Leuven, 2003, pp. 177-253.
  • S. Treggiari, Roman Marriage: Iusti Coniuges from the Time of Cicero to the Time of Ulpian, Oxford, 1991. (hét standaardwerk)

Externe links [bewerken]

Zie ook [bewerken]

Wikisource Meer bronnen die bij dit onderwerp horen, kan men vinden op de pagina Woman and marriage in Ancient Rome op de Engelstalige versie van Wikisource

Overgenomen van "http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Romeins_huwelijk&oldid=37055152"