Rund

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Rund
Cow female black white.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Mammalia (Zoogdieren)
Orde: Artiodactyla (Evenhoevigen)
Familie: Bovidae (Holhoornigen)
Geslacht: Bos
Soort
Bos taurus
Linnaeus, 1758
Afbeeldingen Rund op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Rund op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Zoogdieren

Het rund (Bos taurus) is een evenhoevige uit het geslacht Bos van de familie der holhoornigen (Bovidae). Het vrouwelijke dier wordt een koe genoemd, het mannelijke dier een stier. Een os is een gecastreerde stier. Het rund is de gedomesticeerde afstammeling van de sinds de middeleeuwen uitgestorven diersoort, de oeros Bos primigenius.

Er worden tegenwoordig pogingen gedaan deze oervorm terug te fokken, althans dieren die er uiterlijk sterk op lijken. Een van de bekendste pogingen is die van de gebroeders Heck, het zogeheten Heckrund. Ze zijn uitgezet in de Oostvaardersplassen en daar leven inmiddels kuddes. Hoewel het waarschijnlijk mogelijk zal blijken een rund met sterke uiterlijke gelijkenis terug te fokken, zal dit toch nooit een echte oeros worden.

Als herkauwer heeft het rund vier magen. Verder heeft het rund in totaal 32 tanden. Bovenaan heeft het geen hoektanden en snijtanden, maar wel 6 voorkiezen en 6 kiezen. Onderaan heeft het rund 8 snijtanden, 6 voorkiezen en 6 kiezen.

Domesticatie[bewerken]

Runderen worden al heel lang door de mens als huisdieren gehouden. Volgens genetisch onderzoek werd het rund vermoedelijk zo'n 10.500 jaar geleden gedomesticeerd in het Nabije Oosten uit een kleine populatie van circa 80 exemplaren.[1]

Er zijn door de lange domesticatie vele, vaak streekgebonden, rassen ontstaan. Sommige zijn meer gericht op melkproductie, andere meer op vleesproductie en weer anderen op hun sierwaarde. Sommige zijn oude rassen, waarvan nog maar weinig exemplaren bestaan. Tegenwoordig worden er inspanningen geleverd om deze oude rassen te bewaren. Dat gebeurt deels uit cultuurhistorische overwegingen, deels om de genetische diversiteit te beschermen.

Een veel voorkomende kruising tussen een jak en een rund in Mongolië en Tibet is een dzo, die sterker dan beide is.

Rundveehouderij[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Rundveehouderij voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De rundveehouderij is een van de belangrijkste bronnen van niet alleen vlees, maar ook melk en leer voor de mens. Het extreem doorfokken op melkopbrengst maakt wel dat de genetische diversiteit van de veestapel voortdurend afneemt. Goede stieren verwekken door kunstmatige inseminatie vele duizenden nakomelingen.

Rasaanduiding[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Lijst van rundveerassen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Bioscoopjournaal uit 1962 over de keuring van Fries stamboekvee

De koerassen die in Nederland voorkomen zijn verdeeld in drie groepen: melk, dubbeldoel en vleesrassen.

  • Melkrassen: Deze dieren worden gehouden voor hun productie van melk. Het fokdoel is meer melk- en eiwitproductie.
  • Dubbeldoelrassen: Deze dieren worden gehouden voor de productie van melk en voor de productie van vlees. Het fokdoel van deze dieren is meer melk en meer vlees.
  • Vleesrassen: deze dieren worden gehouden voor de productie van vlees. Het fokdoel is meer vlees.

Dubbeldoel lijkt de gouden keuze, maar een dikke koe geeft niet veel melk en aan een goede melkkoe zit niet veel vlees. Bij een dubbeldoelkoe is de melkproductie matig tot goed en de vleesopbrengst redelijk.

In de onderstaande tabel staan de rassen met hun type en rasaanduiding. De rasaanduiding wordt gebruikt in de rasbalk die op de koeschets van het dier staat. Het grootste deel van de rassen die voorkomen op de wereld zijn beschreven en getekend door Marleen Felius in het boek Rundvee. Rassen van de Wereld. Gedurende 25 jaar heeft zij in dit boek meer dan 700 rassen beschreven. Het boek is niet meer nieuw verkrijgbaar. De meeste rassen zijn vleesrassen.

Ras-
aanduiding
Rasnaam type Ras-
aanduiding
Rasnaam type
ANG Angler Melkras NOR Normande Dubbeldoelras
AYS Ayrshire Melkras OD Overig dubbeldoel Dubbeldoelras
BF British Friesian Melkras PIN Pinzgauer Dubbeldoelras
FH Fries Hollands Dubbeldoelras SAL Salers Dubbeldoelras
FR Fries roodbont Melkras TAR Rarantaise Dubbeldoelras
G (Groninger) Blaarkop Dubbeldoelras WBL Welsh Black Dubbeldoelras
GUS Guernsey Melkras AA Aberdeen Angus Vleesras
HF Holstein Friesian Melkras AUB Aubrac Vleesras
JER Jersey Melkras BA Blonde d'Aquitaine Vleesras
LV Lakenvelder Dubbeldoelras BAZ Bazadaize Vleesras
NF New Zealand Friesian Melkras BBl Belgisch Witblauw Vleesras
NRB Noors roodbont Melkras BRA Brahman Vleesras
OF Overig Friesian Melkras CHI Chianina Vleesras
OM Overig melktype Melkras CHL Charolais Vleesras
WR Witrik Melkras DEV Devon Vleesras
ZRB Zweeds roodbont Melkras DIK Dikbil Vleesras
ABO Abondance Dubbeldoelras GAL Galloway Vleesras
BR Belgisch roodbont Dubbeldoelras GAS Gasconne Vleesras
BS Brown Swiss Dubbeldoelras HER Hereford Vleesras
BV Braunvieh Dubbeldoelras HI Highland Vleesras
DEX Dexter Dubbeldoelras LIM Limousin Vleesras
DR Deens roodbont Dubbeldoelras MAR Marchigiana Vleesras
FLV Fleckvieh Dubbeldoelras MA Maine Anhou Dubbeldoelras
MON Montbelairde Dubbeldoelras PIM Piëmontees Vleesras
MRY Maas-Rijn-IJssel Dubbeldoelras ROM Romagnola Vleesras
MSH Milking shorthorn Dubbeldoelras VRB Verbeterd roodbont vleesveeras Vleesras

Fotogalerij[bewerken]

Rund in de taal[bewerken]

De Nederlandse taal heeft een groot aantal gezegden en spreekwoorden waarin het rund een rol speelt:

  • Het bloedt als een rund: een wond die hevig bloedt.
  • Oude koeien uit de sloot halen: Het opnieuw vertellen van verhalen die iedereen al kent of gehoord heeft.
  • Wat een rund: wat een dom persoon.
  • Je bent een rund als je met vuurwerk stunt: je bent dom bezig als je vuurwerk gebruikt op manieren waar het niet voor bedoeld is; aangezien dit erg gevaarlijk is.

Dit zijn een aantal voorbeelden; het is geen volledige opsomming.

Het Nederlands kent veel woorden om verschillende soorten runderen aan te duiden: os, koe, vaars, pink, stier, kalf etc. Ook deze opsomming is onvolledig.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. DNA traces cattle back to a small herd domesticated around 10,500 years ago. PhysOrg.com (27 maart 2012) Geraadpleegd op 27 maart 2012