SI-prefix
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Een SI-prefix is een decimaal voorvoegsel dat kan worden toegevoegd aan elke eenheid van het SI-systeem, om aan te geven dat het om veelvouden of delen van die eenheden gaat. Deze prefixen zijn officieel vastgesteld door het Bureau International des Poids et Mesures.
Inhoud |
[bewerken] Overzicht
Als voorbeeld, het prefix kilo vermenigvuldigt de eenheid met 1000. Een kilometer is dus gelijk aan 1000 meter en een kilowatt is gelijk aan 1000 watt. Het prefix milli deelt de eenheid door duizend. Een millimeter is een duizendste meter (er zitten 1000 millimeters in een meter), en een milliliter is een duizendste liter. De mogelijkheid om hetzelfde prefix aan verschillende SI-eenheden te kunnen toevoegen is een van de grote sterktes van het SI systeem, doordat het aanleren van het systeem hierdoor sterk vereenvoudigd wordt.
Volgens de regels van het SI worden alleen de prefixen gebruikt die een macht van duizend zijn. De prefixen deca, hecto, myria, deci en centi zijn dus niet toegestaan, hoewel ze nog veel gebruikt worden. Deze prefixen zijn voor de volledigheid in onderstaande tabel opgenomen.
| 10n | Prefix | Symbool | Naam | Decimaal equivalent | 10n | Prefix | Symbool | Naam | Decimaal equivalent | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1024 | yotta | Y | quadriljoen | 1 000 000 000 000 000 000 000 000 | 10-24 | yocto | y | een quadriljoenste | 0,000 000 000 000 000 000 000 001 | |
| 1021 | zetta | Z | triljard | 1 000 000 000 000 000 000 000 | 10-21 | zepto | z | een triljardste | 0,000 000 000 000 000 000 001 | |
| 1018 | exa | E | triljoen | 1 000 000 000 000 000 000 | 10-18 | atto | a | een triljoenste | 0,000 000 000 000 000 001 | |
| 1015 | peta | P | biljard | 1 000 000 000 000 000 | 10-15 | femto | f | een biljardste | 0,000 000 000 000 001 | |
| 1012 | tera | T | biljoen | 1 000 000 000 000 | 10-12 | pico | p | een biljoenste | 0,000 000 000 001 | |
| 109 | giga | G | miljard | 1 000 000 000 | 10-9 | nano | n | een miljardste | 0,000 000 001 | |
| 106 | mega | M | miljoen | 1 000 000 | 10-6 | micro | µ | een miljoenste | 0,000 001 | |
| 104 | myria | tienduizend | 10 000 (zeer ongebruikelijk) | |||||||
| 103 | kilo | k | duizend | 1 000 | 10-3 | milli | m | een duizendste | 0,001 | |
| 102 | hecto | h | honderd | 100 | 10-2 | centi | c | een honderdste | 0,01 | |
| 101 | deca, deka | da | tien | 10 | 10-1 | deci | d | een tiende | 0,1 | |
| 100 | één | 1 |
[bewerken] Geschiedenis
Reeds in de tijd van Napoleon werden er gestandaardiseerde voorvoegsels bedacht. De namen waren voor de vergrotende voorvoegsels werden ontleend aan het Grieks en voor de verkleinende voorvoegsels aan het Latijn. Zo kwam men tot de laatste vijf regels (vanaf myria) uit bovenstaande tabel.
Toen dat niet voldoende bleek te zien, ontstond er enige wildgroei. Voorbeelden hiervan zijn micron (µ) en ångström (Å) voor een miljoenste en een tienmiljardste meter.
In de tweede helft van de twintigste eeuw werd daarom besloten de lijst van standaardvoorvoegsels uit te breiden en alleen deze voorvoegsels toe te staan. De micron werd daarmee micrometer (µm) en de ångström werd 0,1 nm. Naar analogie kan men nu ook microjoule en micronewton maken.
Bovendien werd besloten dat een voorvoegsel een macht van duizend (103n) zou moeten zijn. De voorvoegsels centi, deci, deka en hekto zijn dus geen onderdeel van het Système International. Veel van deze voorvoegsels blijven echter in algemeen gebruik.
Naarmate de wetenschap vorderde zijn er steeds meer prefixen toegevoegd. Daarbij werd steeds meer getracht consequent te zijn.
- Vanaf mega geldt: Vergrotende prefixen hebben een hoofdletter als symbool, verkleinende prefixen een kleine letter.
- Vanaf mega en micro geldt: Vergrotende prefixen eindigen op a, verkleinende prefixen eindigen op o.
- Vanaf zetta en zepto geldt: Dezelfde letter wordt gebruikt als symbool voor de corresponderende vergrotende (hoofdletter) en verkleinende (kleine letter) prefixen.
In principe kan elke prefix met elke eenheid worden gebruikt. Prefixen worden ook gebruikt met niet-SI-eenheden, zoals milliliter en 'centiare. Sommige combinaties zijn echter ongebruikelijk. Zo zal men niet gauw megameter zeggen, maar liever duizend kilometer. Ook kiloliter wordt niet gauw gebruikt, er zal eerder gesproken worden van een kubieke meter of kuub. Verder resulteren veel prefixen in zeer grote of zeer kleine eenheden die men zelden of nooit nodig heeft: een microfarad is heel gewoon en een megafarad is onpraktisch veel, een megahertz is heel gewoon en een microhertz zeer ongebruikelijk.
De grootste en kleinste voorvoegsels zijn gemaakt met het oog op de toekomst. Er is waarschijnlijk nog geen praktische toepassing voor yotta en yocto.
[bewerken] Gebruik van hoofd- en kleine letters
De taalkundige regels zijn als volgt.
[bewerken] Voluit
Voluit geschreven prefixen en eenheden beginnen altijd met kleine letter (behalve aan het begin van een zin): picofarad, milligram, centimeter, kilovolt, megabyte, gigawatt, volt, ampère.
[bewerken] Symbolen
De symbolen van de prefixen hebben een kleine letter tot en met "kilo" (ook aan het begin van een zin, al komt dat zelden voor) en daarboven een hoofdletter: pF, mg, cm, kV, Mb, GW. Doet men dit verkeerd dan kan dat een groot verschil in betekenis veroorzaken: de notatie mW betekent milliwatt en MW megawatt.
De symbolen van de eenheden worden geschreven volgens voorschrift. Zo'n voorschrift is bijvoorbeeld: "het symbool voor de eenheid volt is V en het symbool voor de eenheid meter is m". In de praktijk geldt dat de symbolen een hoofdletter hebben als ze van een persoonsnaam zijn afgeleid en anders een kleine letter (F, g, m, V, b, W).
Enkele voorbeeldzinnen:
- De apparatuur heeft een vermogen van 10 kW
- De ontvanger pikte een signaal op met een frequentie van 108,45 MHz.
