SI-prefix
Een SI-prefix is een decimaal voorvoegsel dat kan worden toegevoegd aan elke eenheid van het SI-systeem, om aan te geven dat het om veelvouden of delen van die eenheden gaat. Deze prefixen zijn officieel vastgesteld door het Bureau International des Poids et Mesures.
Ook bij niet-SI-eenheden worden de prefixen gebruikt, zoals bij kiloton en milliliter.
Inhoud |
[bewerken] Overzicht
Als voorbeeld, het prefix kilo vermenigvuldigt de eenheid met 1000. Een kilometer is dus gelijk aan 1000 meter en een kilowatt is gelijk aan 1000 watt. Het prefix milli deelt de eenheid door duizend. Een millimeter is een duizendste meter (er zitten 1000 millimeters in een meter), en een milliliter is een duizendste liter. De mogelijkheid om hetzelfde prefix aan verschillende SI-eenheden te kunnen toevoegen is een van de grote sterktes van het SI-systeem, doordat het aanleren van het systeem hierdoor sterk vereenvoudigd wordt.
Volgens de regels van het SI worden alleen de prefixen gebruikt die een macht van duizend zijn. De prefixen deca, hecto, myria, deci en centi zijn dus officieel niet toegestaan, hoewel ze veel gebruikt worden. Deze prefixen zijn voor de volledigheid in onderstaande tabel opgenomen, maar wel tussen haakjes.
| 10n | Prefix | Symbool | Naam | Decimaal equivalent | 10n | Prefix | Symbool | Naam | Decimaal equivalent | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1024 | yotta | Y | quadriljoen | 1 000 000 000 000 000 000 000 000 | 10-24 | yocto | y | een quadriljoenste | 0,000 000 000 000 000 000 000 001 | |
| 1021 | zetta | Z | triljard | 1 000 000 000 000 000 000 000 | 10-21 | zepto | z | een triljardste | 0,000 000 000 000 000 000 001 | |
| 1018 | exa | E | triljoen | 1 000 000 000 000 000 000 | 10-18 | atto | a | een triljoenste | 0,000 000 000 000 000 001 | |
| 1015 | peta | P | biljard | 1 000 000 000 000 000 | 10-15 | femto | f | een biljardste | 0,000 000 000 000 001 | |
| 1012 | tera | T | biljoen | 1 000 000 000 000 | 10-12 | pico | p | een biljoenste | 0,000 000 000 001 | |
| 109 | giga | G | miljard | 1 000 000 000 | 10-9 | nano | n | een miljardste | 0,000 000 001 | |
| 106 | mega | M | miljoen | 1 000 000 | 10-6 | micro | µ | een miljoenste | 0,000 001 | |
| (104) | (myria) | (tienduizend) | (10 000; zeer ongebruikelijk) | |||||||
| 103 | kilo | k | 1000 (getal) | 1 000 | 10-3 | milli | m | een duizendste | 0,001 | |
| (102) | (hecto, hekto) | (h) | (honderd) | (100; officieel niet meer geoorloofd) | (10-2) | (centi) | (c) | (een honderdste) | (0,01; officieel niet meer geoorloofd) | |
| (101) | (deca, deka) | (da) | (tien) | (10; officieel niet meer geoorloofd) | (10-1) | (deci) | (d) | (een tiende) | (0,1; officieel niet meer geoorloofd) | |
| 100 | één | 1 |
[bewerken] Geschiedenis
Reeds in de tijd van Napoleon werden er gestandaardiseerde voorvoegsels bedacht. De namen waren voor de vergrotende voorvoegsels werden ontleend aan het Grieks en voor de verkleinende voorvoegsels aan het Latijn. Zo kwam men tot de laatste vijf regels (vanaf myria) uit bovenstaande tabel.
Toen dat niet voldoende bleek te zijn, ontstond er enige wildgroei. Voorbeelden hiervan zijn micron (µ) en ångström (Å) voor een miljoenste en een tienmiljardste meter.
In de tweede helft van de twintigste eeuw werd daarom besloten de lijst van standaardvoorvoegsels uit te breiden en alleen deze voorvoegsels toe te staan. De micron werd daarmee micrometer (µm) en de ångström werd 0,1 nm. Naar analogie kan men nu ook microjoule en micronewton maken.
Bovendien werd besloten dat alleen voorvoegsels voor een macht van duizend (103n) zouden worden gebruikt. De voorvoegsels centi, deci, deka en hekto zijn dus geen onderdeel van het Système International. Veel van deze voorvoegsels blijven echter in algemeen gebruik. Zo zal niemand overwegen de centimeter werkelijk af te schaffen.
Naarmate de wetenschap vorderde zijn er steeds meer prefixen toegevoegd. Daarbij werd steeds meer getracht consequent te zijn.
- Vanaf mega geldt: Vergrotende prefixen hebben een hoofdletter als symbool, verkleinende prefixen een kleine letter.
- Vanaf mega en micro geldt: Vergrotende prefixen eindigen op a, verkleinende prefixen eindigen op o.
- Vanaf zetta en zepto geldt: Dezelfde letter wordt gebruikt als symbool voor de corresponderende vergrotende (hoofdletter) en verkleinende (kleine letter) prefixen.
Prefixen worden ook gebruikt met niet-SI-eenheden, zoals milliliter en centiare. Sommige combinaties zijn echter ongebruikelijk. Zo zal men niet gauw megameter zeggen, maar liever duizend kilometer. Ook kiloliter wordt niet gauw gebruikt, er zal eerder gesproken worden van een kubieke meter of kuub. De hoogte van een berg of vliegtuig wordt eerder opgegeven in meters dan in kilometers. Verder resulteren veel prefixen in zeer grote of zeer kleine eenheden die men zelden of nooit nodig heeft: een microfarad is heel gewoon en een megafarad is onpraktisch veel, een megahertz is heel gewoon en een microhertz zeer ongebruikelijk. . De grootste en kleinste voorvoegsels zijn gemaakt met het oog op de toekomst. Er is waarschijnlijk nog geen praktische toepassing voor yotta en yocto.
[bewerken] Schrijfwijze
Hier wordt onderscheid gemaakt tussen de naam (voluit) van de eenheid en het symbool ervan. De taalkundige regels zijn als volgt.
[bewerken] Voluit
Voluit geschreven namen en prefixen volgen de regels van de taal waarin wordt geschreven. Kleine variaties zijn niet bezwaarlijk omdat ze geen verwarring geven.
In het Nederlands geldt dat voluit geschreven prefixen en eenheden met een kleine letter beginnen (behalve aan het begin van een zin): picofarad, milligram, centimeter, kilovolt, megabyte, gigawatt, volt, ampère. In andere talen (o.a. Duits) kunnen andere regels gelden.
De prefix en de eenheid worden samen als één woord geschreven. Soms vervalt er een letter (zoals in hectare en megohm), hoewel dat niet volgens de regels is. Ook is het mogelijk dat de regels van de taal eisen dat er een koppelteken wordt gebruikt: mega-ampère.
In veel talen kan de eenheid in het meervoud staan (bijv. 3 volts). In het Nederlands kan dat ook (5 seconden) maar is het meestal ongebruikelijk (3 volt, 4 meter).
[bewerken] Symbolen
De symbolen voor eenheden en prefixen worden volgens de internationale regels geschreven, dus onafhankelijk van de taal.[1] Dit is belangrijk omdat een symbool uit slechts enkele letters bestaat: een klein verschil in schrijfwijze resulteert in een ander symbool.
De symbolen van de prefixen hebben een kleine letter tot en met "kilo" (ook aan het begin van een zin, al komt dat zelden voor) en daarboven een hoofdletter: pF, mg, cm, kV, Mb, GW. Doet men dit verkeerd dan kan dat een groot verschil in betekenis veroorzaken: de notatie mW betekent milliwatt en MW megawatt (1 MW = 1.000.000.000 mW).
De symbolen van de eenheden krijgen een hoofdletter als de eenheid naar een persoon is genoemd: Ampère, Watt, meter, candela.
[bewerken] Typografie
Tussen getalwaarde en eenheidsymbool hoort een spatie te staan; regelafbreking dient op deze plaats vermeden te worden.
Na het symbool komt geen punt (behalve aan het einde van een zin) en geen meervoudsuitgang.
Enkele voorbeeldzinnen:
- De apparatuur heeft een vermogen van 10 kW.
- De ontvanger pikte een signaal op met een frequentie van 108,45 MHz.
