Sachsenhausen
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
|
|
|
|
|
|
Sachsenhausen was tijdens de Tweede Wereldoorlog een concentratiekamp in Nazi-Duitsland. Het kamp lag ca. 35 kilometer van Berlijn en werd in 1936 gebouwd door gevangenen. Het kamp lag in de wijk Sandhausen (tegenwoordig Sachsenhausen, net als het kamp zelf) in het plaatsje Oranienburg.
In Sachsenhausen hebben van 1939 tot 1945 ongeveer 200.000 mensen gevangen gezeten, over de periode van 1936 en 1939 zijn geen betrouwbare cijfers beschikbaar. Volgens de 'officiële' cijfers zijn er ca. 30.000 tot 35.000 mensen omgekomen. Onder de gevangenen waren politieke tegenstanders van Adolf Hitler, Joden, homoseksuelen, Jehova's getuigen, zigeuners en krijgsgevangenen. Velen kwamen om het leven door ziekte, uithongering, uitputting, marteling en executie.
Inhoud |
[bewerken] Voor de oorlog
Terwijl Hitler goede sier maakte tijdens de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn, werd 35 kilometer verderop kamp Sachsenhausen gebouwd door gevangenen uit Esterwegen. Als gevolg van de wreedheden van de SS bewakers en ondervoeding overleefden de meesten dit niet. Eind september van dat jaar was het Konzentrationslager Sachsenhausen klaar. De eerste gevangenen waren politieke gevangen zoals communisten. Na de politieke gevangenen volgden mensen die door het nazi-regime als 'minderwaardig' werden beschouwd zoals geestelijk gehandicapten, Roma-zigeuners, Joden en homoseksuelen. Na de Kristallnacht in 1938 werden 1800 joden naar Sachsenhausen getransporteerd en in de weken daarna vermoord. In Sachsenhausen zaten ook Jehova's getuigen en krijgsgevangenen, vooral Russen.
Eind september 1939 waren er 8384 gevangenen in het kamp. In november van dat jaar was het aantal gevangenen al toegenomen tot 11.311. Als gevolg van een tyfusepidemie en hongersnood stierven honderden gevangenen binnen enkele weken. Tot april 1940 werden overledenen gecremeerd in Berlijn. Vanaf april 1940 beschikte Sachsenhausen zelf over een crematorium. De gevangenen werden ingezet voor dwangarbeid en net als in veel andere concentratiekampen vonden ook in Sachsenhausen medische experimenten plaats. Gevangenen werd opzettelijk grote wonden toegebracht om de genezing te bestuderen en kinderen werden besmet met hepatitis-B teneinde de veranderingen in de lever te volgen.
Vanaf 1938 was Sachsenhausen de standplaats van de al bestaande 'Inspectie der Concentratiekampen'. Deze inspectie regelde de organisatie en planning voor alle concentratiekampen in Duitsland. De eerste inspecteur was Theodor Eicke, die eerder in Dachau werkzaam was.
[bewerken] Tijdens de oorlog
De omstandigheden in Sachsenhausen waren barbaars. Zo werden dagelijks gevangenen doodgeschoten of opgehangen: 33 Polen en 88 Nederlanders in mei 1942. Na de Nazi-invasie in de Sovjet-Unie werden duizenden Sovjetsoldaten als krijgsgevangene naar Sachsenhausen gebracht, van wie de meesten omkwamen. Vanaf augustus 1941 werden ca. 18.000 Russische krijgsgevangen doodgeschoten.
In 1942 werd Station Z aangelegd, een installatie voor vernietiging van gevangenen. Op 29 mei van dat jaar werden Nazikopstukken uitgenodigd voor de opening van Station Z. Als demonstratie van de efficiëntie van de installatie werden 96 joden doodgeschoten. In maart 1943 werd Station Z uitgebreid met een gaskamer, die tot het einde van de oorlog dienst zou doen. Het aantal slachtoffers van vergassing is niet bekend, omdat de transporten voor de gaskamer niet werden geadministreerd.
Vanaf 1942 kwam er steeds meer vraag naar goedkope arbeidskrachten, hierdoor nam het aantal gevangenen dat werd ingezet als dwangarbeider toe. Op het hoogtepunt van de dwangarbeid waren er zo'n 100 'buitenkampen' en 'buitencommando's'. In buitenkampen verbleven de gevangenen ook 's nachts, in buitencommando's alleen overdag. Bedrijven die gebruik maakten van dwangarbeiders waren o.a. Siemens, Henschel-Werke Berlin, Daimler-Benz, IG Farben en AEG. Wie niet kon werken - bijvoorbeeld door ziekte - tekende daarmee in feite zijn doodvonnis. Want arbeidsongeschiktheid betekende veelal dat men op de trein gezet werd naar een vernietigingskamp.
Berucht was het werk in de steenfabriek in Oranienburg, waar de gevangenen ook zelf de haven aanlegden en de fabriek bouwden. In deze steenfabriek werden de enorme stenen gefabriceerd bedoeld voor de bouwwerken van Albert Speer o.a. voor de nieuwe - nooit gerealiseerde - hoofdstad van het Derde Rijk: Germania.
[bewerken] Bevrijding
Begin 1945 moest het kamp worden ontruimd als gevolg van het oprukken van de geallieerden. Veewagons vol gevangenen vertrokken naar vernietigingskampen als Auschwitz en Majdanek. De gevangenen die levend aankwamen werden in deze kampen alsnog om het leven gebracht. Eind april waren er nog 36.000 gevangenen in Sachsenhausen. Op 20 april 1945 startte wat later bekend is geworden als 'de dodenmars'. 33.000 gevangenen vertrokken te voet uit het kamp, verdeeld in groepen van 500, richting het noordwesten. Het SS-plan was om de groepen in te schepen naar Denemarken en deze schepen vervolgens te laten zinken. Tijdens de dodenmars kwamen minimaal 6.000 gevangenen om het leven door uitputting of executie. Op hun weg naar het noorden stuitten de gevangenen op het Zweedse Rode Kruis dat hen voedsel verstrekte. Op 3 mei 1945 nadere de colonne het Rode Leger waarop de SS-bewakers vluchtten. De overlevenden stuitten tussen de plaatsen Parchim en Schwerin op de geallieerden.
Het kamp Sachsenhausen werd door het Rode Leger bevrijd op 22 april 1945. Er waren 3000 gevangenen achtergebleven, hoofdzakelijk zieken en verplegers. Onder hen waren ook 1400 vrouwen. De meesten waren op sterven na dood en te zwak om hun bevrijders te verwelkomen. Ondanks de medische zorg die de geallieerden hen gaven, kwamen na de bevrijding nog minimaal 300 gevangenen om het leven door ziekte en uitputting.
[bewerken] Na de oorlog
Na de bevrijding werd bekend dat Sachsenhausen het hoofdkwartier was van 'operatie Bernhard', waar op grote schaal vals geld werd gedrukt (voor ongeveer 132 miljoen aan Engelse ponden).
In de jaren 1945-1950 werd het kamp gebruikt door het Russische leger voor Duitse krijgsgevangenen en voor tegenstanders van het Russische regime. In deze jaren hebben er in totaal ongeveer 60.000 gevangenen gezeten van wie er ca. 12.000 zijn overleden door ziekte en honger. In 1961, ten tijde van de Duitse Democratische Republiek, werd het kamp ingericht als museum en monument.
[bewerken] Film
- Die Fälscher A/D 2007, Regie: Stefan Ruzowitzky, 95 minuten. Met Karl Markovics.
De film baseert zich op de waar gebeurde geschiedenis van 'operatie Bernhard' (zie hierboven). Op 24 februari 2008 kreeg de film een Oscar in de categorie beste buitenlandse film.
