Saljoetprogramma

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Logo van het Saljoetprogramma

Het Saljoet (Russisch: Салют, wat Groet of Vuurwerk betekent)-programma was een serie ruimtestations die in de jaren 70 werden gelanceerd door de Sovjet-Unie.

Achterliggende reden[bewerken]

Toen Neil Armstrong op 20 juli 1969 voet op de maan zette, had de Sovjet-Unie de race om als eerste een mens op de maan te zetten definitief verloren. Enkele dagen eerder was de Russische N1 raket op het lanceerplatform al ontploft, terwijl de maan het doel was. Daarop besloot chef-ontwerper Vasili Misjin van de Sovjet ruimtevaart organisatie op zoek te gaan naar een nieuw prestigeproject. Sinds 1965 werd er al gewerkt aan de ontwikkeling van een uit meerdere modules bestaand ruimtestation (MKBS). Om deze te lanceren was echter een grote raket nodig en die was op dat moment niet beschikbaar. Tegelijkertijd kondigden de Amerikanen het Skylab ruimtelaboratorium aan. De druk om voor de Amerikanen een ruimtestation te lanceren werd opeens voelbaar.

Ontwikkeling in recordtijd[bewerken]

Om toch van start te kunnen gaan werd er in samenwerking met de Sovjet-strijdkrachten in hoog tempo een relatief eenvoudige constructie in elkaar gezet. Hiervoor werden de al bestaande rompen van een in ontwikkeling zijnde militair ruimtestation (Almaz) gecombineerd met onderdelen van Sojoez capsules. Na anderhalf jaar stevig sleutelen en testen resulteerde dat in de Saljoet 1.

Het ruimtestation blonk uit in eenvoud en bestond uit slechts één module, opgebouwd uit vier grote compartimenten. Omdat het gevaarte slechts een kleine 19 ton woog, was er geen zware N1 raket nodig voor de lancering, maar kon worden volstaan met een kleinere Proton UR-500K raket. Er zaten echter ook nadelen aan het simpele ontwerp. De voortstuwingssectie was geleend van een Sojoez ruimteschip en was feitelijk niet krachtig genoeg voor het 18 ton zware ruimtestation. Nadat het ruimtestation zich eenmaal in een baan om de aarde bevond, waren er daarom geen grote wijzigingen meer mogelijk in de hoogte waardoor als gevolg van de lichte wrijving met de bovenste lagen van de atmosfeer, de Saljoet na verloop van tijd terug zou vallen in de dampkring.

Saljoet: civiel en militair gebruik[bewerken]

Binnen het Saljoet programma werden zeven ruimtestations in een baan om de aarde gebracht. Een volledig overzicht van het hele programma is verderop te vinden. Vier van deze zeven stations waren puur civiel van aard. Maar drie stations hadden een militair doel. Dit waren de bemande ruimtestations die ontwikkeld waren binnen het Almaz programma. Deze militaire missies kregen als dekmantel een missienummer uit het Saljoet programma toegewezen. Dit was het geval met Saljoet 2, Saljoet 3 en Saljoet 5. De militaire benamingen van deze missies waren respectievelijk OPS-1, OPS-2 en OPS-3. OPS staat voor Орбитальная пилотируемая станция, bemande orbitale post. De vier civiele Saljoet stations hadden hun eigen interne benaming: DOS (Dolgovremennaya Orbitalnaya Stanziya = Ruimtestation voor lange duur). Saljoet 1, Saljoet 4, Saljoet 6 en Saljoet 7 hadden resepectievelijk de interne benamingen DOS-1, DOS-4, DOS-5 en DOS-6.

Varianten[bewerken]

Lijntekening van het eerste ruimtestation Saljoet 1 (DOS-1)
Lijntekening van het militaire Almaz ruimtestation Saljoet 3 (OPS-2)

Almaz[bewerken]

De militaire Almaz stations weken sterk af van de civiele Saljoet stations in zowel inrichting als uiterlijk. In combinatie met hun zuiver militaire doeleinde maakt het dat de Almaz stations tot een gehele andere categorie gerekend kunnen worden dan de civiele Saljoet's.

Eerste generatie DOS-stations[bewerken]

Van de civiele Saljoet ruimtestations vormden Saljoet 1 en Saljoet 4 de eerste generatie. Deze stations kenmerkten zich door een eenvoudige constructie, bestaande uit de "geleende" Almaz rompen en toegevoegde onderdelen uit het Sojoez programma. Het meest opvallende verschil tussen Saljoet 1 en Saljoet 4 was de plaatsing van de zonnepanelen. Saljoet 1 had vier Sojoez-zonnepanelen. Om deze op de zon gericht te houden moest het hele ruimtestation gedraaid worden. Saljoet 4 was uitgerust met 3 veel grotere zonnepanelen die afzonderlijk draaibaar en richtbaar waren. Het was daarmee niet meer nodig het hele ruimtestation richting de zon te draaien.

Tweede generatie DOS-stations[bewerken]

Saljoet 6 en Saljoet 7 vormden de tweede generatie ruimtestations en waren volledig nieuw ontworpen. Aan de voorzijde was een luchtsluis toegevoegd, zodat ruimtewandelingen mogelijk werden. De inwendige indeling was veranderd en het ruimtestation beschikte nu over krachtige stuwraketten om baancorrecties uit te voeren. Aan de achterzijde was een tweede koppelpoort toegevoegd zodat het station ook bezocht kon worden door Progress vracht-ruimteschepen. De aanvoer van verse voorraden en brandstof maakte het mogelijk het station veel langer achtereen te bemannen. De ervaringen die met deze laatste twee Saljoet ruimtestations werd opgedaan resulteerden in de derde generatie Sovjet ruimtestations: Mir.

Overzicht van het Saljoet programma[bewerken]

Binnen het Saljoet programma zijn zeven stations succesvol in een baan om de aarde gebracht en gebruikt. Maar omdat niet alle lanceringen succesvol waren, en er bovendien sprake was van twee verschillende programma's, zijn er meer dan zeven ruimtestations gebouwd:

  • De civiele Saljoet (DOS) stations. Hiervan zijn er uiteindelijk 6 gebouwd en gelanceerd, maar twee daarvan waren mislukkingen.
  • De militaire Almaz (OPS) stations. In totaal 3 bemande exemplaren zijn gebouwd en gelanceerd, waarvan de eerste een mislukking was. Een vierde OPS-station werd gebouwd maar uit geldgebrek nooit gelanceerd. Indien dit wel was gebeurd zou ook dit station onder de naam van het Saljoet programma hebben gevlogen.

Overzicht van het Saljoet programma:

Missienaam Lanceerdatum Terugkeerdatum Aantal
dagen
Dagen
bemand
Aantal
bezoekers
Massa
(kg)
Beschrijving
Saljoet 1
(DOS-1)
19 april 1971
01:40:00 UTC
11 oktober 1971
00:00:00 UTC
175 23 3 18.500 Eerste (civiele) DOS-station, 23 dagen bewoond door de bemanning van Sojoez 11.
DOS-2 29 juli 1972 29 juli 1972 0 0 0 18.000 Tweede DOS-station. Lancering mislukt, neergestort in de Stille Oceaan.
Saljoet 2
(OPS-1)
4 april 1973
09:00:00 UTC
28 mei 1973
00:00:00 UTC
54 0 0 18.500 Eerste militaire Almaz-station. Na 2 dagen trad drukverlies op door de nabije ontploffing van de laatste trap van de Proton raket.
Cosmos 557
(DOS-3)
11 mei 1973
00:20:00 UTC
22 mei 1973
00:00:00 UTC
11 0 0 19.400 Derde DOS-station. Succesvolle lancering, maar missie mislukt door een onbedoelde baancorrectie.
Saljoet 3
(OPS-2)
25 juni 1974
22:38:00 UTC
24 januari 1975
00:00:00 UTC
213 15 2 18.500 Tweede militaire Almaz-station. Succesvol bemand door de bemanning van Sojoez 14.
Saljoet 4
(DOS-4)
26 december 1974
04:15:00 UTC
3 februari 1977
00:00:00 UTC
770 92 4 18.500 Vierde DOS-station, feitelijk een kopie van DOS-3. Twee keer succesvol bemand.
Saljoet 5
(OPS-3)
22 juni 1976
18:04:00 UTC
8 augustus 1977
00:00:00 UTC
412 67 4 19.000 Derde militaire Almaz-station. Twee keer succesvol bemand, laatste bemande Almaz.
Saljoet 6
(DOS-5)
29 september 1977
06:50:00 UTC
29 juli 1982
00:00:00 UTC
1764 683 33 19.824 Vijfde DOS-station. Volledig herontwerp met tweede koppelpoort. Bemand met 5 langdurige missies en 11 kortere missies.
Saljoet 7
(DOS-6)
19 april 1982
19:45:00 UTC
7 februari 1991
00:00:00 UTC
3216 816 26 18.900 Zesde DOS-station, een backup van DOS-5. Tien keer bemand met 6 langdurige missies en 4 kortere, bezoekende, missies.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties