Salsa (muziekstijl)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Salsa
Oorsprong: New York
Vloeit voort uit: Charanga
Oorspronkelijk land: Verenigde Staten
Belangrijke artiesten: Celia Cruz
Ray Barretto
Willie Colon
Maraca
Instrumenten: Claves, conga's, bongo en trompet
Salsadansers

Salsa is een muziekstijl die voortkomt uit de Cubaanse son en Amerikaanse jazz. Het wordt tegenwoordig over de hele wereld gespeeld maar is vooral in Latijns-Amerikaanse landen populair.

Naast de son is salsa ook verwant aan andere Zuid-Amerikaanse muziekstijlen zoals merengue, bachata, cumbia, chachacha en bolero (in de stijldanswereld bekend als de rumba). Salsa heeft een specifieke clave, een ritmisch motief waarnaar zowel musici als dansers zich kunnen oriënteren. Op de salsamuziek wordt de salsadans gedanst.

Geschiedenis[bewerken]

De jaren 60[bewerken]

De naam zou komen van Phidias Danilo Escalona, een Venezolaanse diskjockey, die een radioprogramma had dat "La hora de la Salsa, el Sabor y el Bembé" heette en waarop de eerste salsamuziek gedraaid werd in 1962. De naam verwijst ook naar het meer pikantere van de dans en het radioprogramma werd gesponsord door een fabrikant van sauzen zodat naam en muziek mooi samenvielen. In ieder geval zeggen oude Cubaanse muzikanten dat dit de juiste oorsprong van de naam is maar iedereen is het daar niet mee eens. Wel is het duidelijk dat het een muziekstijl is die verschillende Zuid-Amerikaanse muziekstromen combineert. De oudste oorsprong lijkt in ieder geval de son te zijn afkomstig uit Cuba. In de VS ontstonden verschillende Latin-wijken en werd de interesse in Latin-muziek ook steeds groter.

Na de Cubaanse Revolutie raakte Cuba geïsoleerd en viel weg als grote drijvende kracht achter de diverse Latin-muziekstromingen. Ondertussen nam de Latino-bevolking in de Verenigde Staten, voornamelijk Puertoricanen, verder de ontwikkeling van Latin-muziek voor zijn rekening. De muziek die gedurende de jaren vijftig werd gemaakt als voorloper was vooral de mambo en de boogaloo. Ondertussen werd er ook geëxperimenteerd met rock-'n-roll, Latin jazz, jala jala en andere Zuid-Amerikaanse muziek.

De jaren 60-nu[bewerken]

Hierop ontstond midden jaren zestig in New York muziek die vanaf dat moment internationaal salsa genoemd zou worden. Dit kwam vooral door de koppeling die gelegd werd met/door Fania, het platenlabel dat fluitist Johnny Pacheco in 1964 oprichtte met manager Jerry Masucci. Fania werd voor de salsa wat Motown was voor R&B.

Het was ook Pacheco die de eerste Fania-plaat ("Cañonazo") uitbracht en in 1968 de Fania All Stars oprichtte. Onder deze naam werden live-concerten georganiseerd waarbij alle grote solisten van het label optraden (Celia Cruz, Hector Lavoe, Ray Barretto, Eddie Palmieri, Ruben Blades en Willie Colon).

Blades en Colon onderscheidden zich van de overige Fania-artiesten door apart en samen politieke misstanden in Latijns-Amerika aan de kaak te stellen. Tussen 1977 en 1995 maakten ze vijf duoplaten waarvan Siembra uit 1978 lange tijd het bestverkochte latin-album aller tijden was.

Vanuit New York waaide de salsa over naar Latijns-Amerika en vervolgens de rest van de wereld, maar vanaf eind jaren 70 daalde de populariteit in de Verenigde Staten. Salsa werd links en rechts ingehaald door disco, merengue uit de Dominicaanse Republiek en de Engelstalige crossoverpop van artiesten als Gloria Estefan. Zelfs de Fania-sterren sloegen nieuwe wegen in en zodoende ontstond begin jaren 80 salsa romantica, melodieuze salsa met romantische teksten; meestal ging het hier om bewerkte r&b-ballads zoals Just The Two Of Us dat in de uitvoering van Louie Ramirez en Ray de la Paz werd omgedoopt tot Solos Tu Y Yo.

Salsa romantica leverde in de jaren 90 stadionacts op als Victor Manuelle, La India en Marc Anthony.

Als reactie op de salsa romantica ontstond salsa dura, hardcore salsa volgens de Fania-tradities maar dan swingender en krachtiger.

Ondertussen ontwikkelde de Cubaanse muziek zich in volledige afzondering tot timba, salsa met rock-, funk- en hiphopinvloeden.

Dans en muziek[bewerken]

Ritme[bewerken]

Een set danspassen in een salsadans is onderverdeeld in 8 tellen verdeeld over twee maten van 4 tellen. Omdat de 4e en 8e tel vaak een rust is wordt er vaak op de volgende manier meegeteld: 1, 2, 3.... 5, 6, 7.... Dezelfde tellen worden muzikaal gezien ook wel gegeven als 1 en 2 ... 3 en 4 ..., en wel als één 4/4 maat, wat veel eenvoudiger te begrijpen is.

Bezetting salsaband[bewerken]

Een salsaband bestaat meestal uit een uitgebreide combinatie van instrumenten zoals de conga's, timbales, campana, bongo, guiro, blaasinstrumenten (saxofoons, trompetten, trombones), bas, piano, gitaar, tres en natuurlijk de claves. Moderne bands gebruiken ook wel keyboards ter vervanging van de piano. Bij de aanwezigheid van viool en dwarsfluit (in plaats van de koperblazers) is er sprake van de charanga-bezetting.

Verder spelen improvisatie en wisselwerking in de zang (pregon-koor) een grote rol; leadzangers worden ook wel soneros, rumberos of pregoneros genoemd.

Bands als het Joe Cuba Sextet waren de eersten die voornamelijk salsa speelden, alhoewel mensen als Tito Puente ook een grote invloed op de salsa hebben gehad. Tito Puente weigerde trouwens zijn muziek als salsa te typeren. Hij sprak liever over mambo of Latin jazz.

Lijst van muzikanten[bewerken]

Fania[bewerken]

Een overzicht van de artiesten van het Fania-label.

Groep/Artiest Beschrijving
Johnny Pacheco fluitist en oprichter van de Fania All Stars.
Celia Cruz zangeres.
Ruben Blades zanger/acteur/advocaat met politiek bewuste teksten.
Willie Colon leider/trombonist/zanger met sociaal-politieke teksten.
Hector Lavoe zanger.
Ray Barretto congaspeler binnen en buiten de salsascene.
Eddie Palmieri leider/pianist.
Charlie Palmieri pianist.
Cheo Feliciano zanger.
Pete 'El Conde' Rodriguez zanger.

Salsa romantica[bewerken]

Een overzicht van de bands en artiesten uit de salsa romantica.

Groep/Artiest Beschrijving
Oscar d'Leon bassist/zanger
Jerry Rivera
Eddie Santiago
Frankie Ruiz
Gilberto Santa Rosa
El Gran Combo
Grupo Gale
Grupo Niche Colombiaanse formatie.
Son by Four scoorde in 1998 een hit met A Puro Dolor en treedt tegenwoordig op als gospeltrio.
Dark Latin Groove (DLG)
Marc Anthony in de jaren 90 succesvol als salsa-romantica-zanger; scoorde daarna met latin-pop-repertoire.
La India zangeres die zowel salsa romantica als salsa dura ten gehore brengt, en ook aan dance-nummers heeft meegewerkt.
Victor Manuelle

Salsa dura[bewerken]

Een overzicht van de bands en artiesten uit de salsa dura.

Groep/Artiest Omschrijving
Jimmy Bosch trombonist die het initiatief nam om weer hardcore-salsa naar het voorbeeld van de Fania All Stars te spelen. Is regelmatig te gast bij buitenlandse bands.
Spanish Harlem Orchestra
Wayne Gorbea leider/zanger van Salsa Picante
La Excelencia

Timba[bewerken]

Groep/Artiest Omschrijving
Los Van Van begonnen als charangaband, later overgeschakeld op timba.
NG la Banda band o.l.v. Chucho Valdes.
Paulito y su Elite
Klimax
La Charanga Habanera
Manolin, El Medico de la Salsa
Bamboleo
Azucar Negra afsplitsing van Bamboleo.
Maraca
Manolito y su trabuco

Nederland[bewerken]

Een overzicht van de bands en artiesten in Nederland.

Groep/Artiest Beschrijving
Gerald y la Ritmica vernieuwende salsaformatie van pianist/zanger/piloot Gerald Clarinda die zowel in een grote als kleine bezetting (Sexteto Awakati) optreedt.
Gerardo Rosales Venezolaans percussionist/zanger in diverse (eigen) bands en bij internationale artiesten. Via Spanje kwam hij in 1996 naar Nederland en formeerde bands als Sonora en Trabucombo waarin zijn zingende echtgenote Astrid Sorpesa Holandesa Pulles geruime tijd een prominente rol had. Zo was haar stem te horen op bewerkingen van Laat Me Niet Alleen (oftewel Ne Me Quitte Pas), Maggie MacNeal's Amsterdam (in het Spaans opgenomen voor de cd Salsa Es Mi Vida) en de Scene-hit Iedereen Is Van De Wereld (tweetalig). Rosales werkt nu met de zangers Eduardo Alfonso (Cuba) en Ramon Mendeville (Nederland/Chili).
Alberto Caicedo Colombiaans zanger/multi-instrumentalist. Kwam naar Nederland als pianist van Marejada en invalpercussionist maar werd uiteindelijk een veelgevraagd (gast)zanger, vooral bij Gerardo Rosales, bands uit zijn woonplaats Rotterdam en internationale artiesten. Met Sexteto Awakati was hij medio 2005 in een aflevering van GTST te zien. In 2006 verscheen zijn door Rosales geproduceerde solodebuut La Voz de Colombia (aanvankelijk ook de naam van zijn eigen band) met eigen nummers, maar ook een Spaanstalige versie van Marco Borsato's De Speeltuin. Tijdens zijn studie aan het Rotterdams conservatorium vertaalde hij Een beetje verliefd van André Hazes tot Un Poco Enamorada. In 2012 verscheen zijn tweede solo-cd A Corazon Abierto.
Los Misticos salsa o.l.v. de Venezolaanse congaspeler/studio-eigenaar JC Bulu Viloria (Alberto Caicedo, Toro Ensamble). De band treedt voornamelijk op in Club Mystique en begeleidt ook internationale artiesten als Jimmy Bosch, Herman Olivera en sonero del barrio Frankie Vazquez.
Marco Toro Venezolaans drummer/percussionist in diverse bands waaronder La Misma Gente en Cubop City Big Band. Kwam in 1992 naar Nederland als lid van Laberinto (eigen nummers) en Santanico (Santana-covers). In 2003 formeerde hij het Toro Ensamble waarmee hij Afro-Venezolaanse muziek en salsa brava speelt, en in tien jaar tijd vier studio-cd's heeft uitgebracht. In januari 2014 verscheen een live-cd die was opgenomen in Club Mystique.
Nils Fischer & Timbazo International Puertoricaanse, Newyorkse en Cubaanse salsa o.l.v. percussionist, bandleider en producer Nils Fischer (Nueva Manteca, Cubop City Big Band). Bracht in 2007 de cd ¡Gracias Joe Cuba! (gemixt door Jon Fausty in Tampa, Florida) uit met gastbijdragen van Alain Perez, Brian Lynch en Pepe Espinosa. Timbazo, met zang van de Cubaan Fabian Nodarse en de Colombianen Alberto Caicedo en Nando Vanin, speelde onder andere op North Sea Jazz Festival, Mundial, KIT, Latin Village en Norway Salsa Festival.

De tweede cd is opgenomen met crowdfunding en zal in de loop van 2014 worden uitgebracht; onder anderen Changuito, Irakere-bassist Carlos del Puerto en drummer Calixto Oviedo verleenden hun medewerking.

CaboCubaJazz mix van salsa, jazz en Kaapverdiaanse muziek. De cd 'Rikeza y Valor' verscheen 2011. De bandleden, afkomstig uit Cuba, Kaapverdië, Duitsland en Aruba, zijn Armando Vidal, Dina Medina, Nils Fischer, Carlos Matos en Reno Steba. In deze bezetting heeft CaboCubaJazz door Nederland getoerd. In 2012 speelde de groep als octet op Dias Latinos en op het Sunfest in London, Canada.
Francisco Peña Colombiaans leider/zanger/trompettist van FP La Banda (cd; 'Y Tu Querias Salsa') en FP Barrio Nuevo (cd; 'Origen'). Woont sinds 1999 in Nederland en speelde ook (als invaller) bij onder andere La Ritmica en Toro Ensamble. Verder was hij in 2009 en 2011 te zien in een zoutjesreclame. In 2012 en 2013 verschenen zijn derde en vierde cd.
Cubop City Big Band salsabigband van drummer Lucas van Merwijk (Nueva Manteca) naar het voorbeeld van Machito wiens werk centraal staat op de eerste cd uit 1996. Daarna ontstond de vaste bezetting met zangers Yma America Martinez en Miguel Montenegro (Rumbata) en werden grootheden geëerd als Benny More en Arsenio Rodriguez. Cubop City werd in 2009 stopgezet door geldgebrek maar maakte een jaar later een doorstart voor drie Otro Mundo-tournees met gastoptredens van congaspeler Roberto Quintero, harpist Edmar Castaneda en zangeres Beatriz Aguilar.
Conjunto Amsterdam salsa dura o.l.v. percussionist/zanger/fotograaf Daniel Patriasz. De band is opgericht in 2008 en speelt voornamelijk op dinsdagavond in jazzcafe Alto.
Maite Hontele trompettiste die onder meer bij Conjunto Tres Dos, Bongomatik (latin-crossover) en Rumbata heeft gespeeld en sinds 2009 in Colombia woont. Ze heeft een eigen band in twee bezettingen; een Colombiaanse die op de cd's te horen is, en een Nederlandse met onder meer Gerardo Rosales en de veelgevraagde zangeres Yumarya Grijt. In maart 2014 toerde ze voor het eerst door Nederland met haar Colombiaanse band.
Leticia y su Rumbadama vrouwelijke salsaformatie rond percussioniste Leticia Bal en zangeres Delia González. De band werd begin 1996 opgericht na het vertrek van Leticia uit Perfume de Salsa (eveneens een all-female band) en debuteerde met een zes weken durende tournee door Scandinavië. In 1998 verscheen de Nedersalsa-cd bestaande uit een coverversie van de Patricia Paay-hit Je Bent Niet Hip en twee eigen nummers in het Nederlands. Rumbadama speelt in bezettingen variërend van duo tot septet; daarnaast geeft Leticia ook solo marimba-shows; in 2010 verscheen de lovend ontvangen cd Live at the Kromhout. Een band-cd staat voor 2014 gepland.

Europa[bewerken]

Een beknopt overzicht van bands in de rest van Europa.

Land Groep/artiest Beschrijving
Groot-Brittannië Salsa Celtica salsa dura op z'n Schots; compleet met doedelzakken.
Charanga del Norte salsaformatie uit Leeds in de charangabezetting met fluit en violen. In eigen land zijn de reacties lovend. Op de laatste twee cd's Our Mam in Havana (2008) en Look Back in Charanga (2010) neemt fluitiste en bandleider Sue Miller alle zangpartijen voor rekening; bij live-optredens laat ze dat over aan drie, met krachtige stemmen gezegende, zangeressen.
Trombanga kleine formatie van Charanga del Norte met trombones in plaats van strijkers.
Ierland Manteca salsa uit Dublin; begonnen als workshop onder leiding van een Cubaans percussionist maar na diens vertrek zelfstandig verder gegaan.
Italië La Banda del Puerto timba
België Doble Impacto salsa, merengue en latin door Belgische en Cubaanse muzikanten.
Tomy y su Timbalight salsa door Belgische, Nederlandse en Cubaanse muzikanten.
Zulemax vrouwelijke salsaformatie o.l.v. Zulema Hechavarria Blanco, een der drie (oorspronkelijk vier) Cubaanse zangeressen. De band is opgericht in 2010 met leden uit voornamelijk Belgische en Nederlandse bands. Van het concert op Pole Pole in 2011 zijn opnamen gemaakt. In mei 2014 verscheen de debuut-cd Zulemax Llego met eigen nummers.
Frankrijk Paquita salsa uit Grenoble.
Yemaya La Banda vrouwelijke salsaformatie met eigen arrangementen en eigen nummers in het Spaans en Frans.
Zweden Calle Real timba.
La Tremenda timba
Temba Bemba salsa uit Göteborg; standaard-covers en eigen nummers in het Zweeds. In 2007 en 2011 zijn er twee cd's verschenen.
Duitsland Conexion Latina salsa dura.
Burundanga overwegend vrouwelijke salsaformatie uit Berlijn.
Kimbiza salsaformatie rond Cubop City-zangeres Yma America Martinez.
Javier Plaza Venezolaans zanger/percussionist van Conexion Latina. In Nederland is hij regelmatig te gast bij Toro Ensamble.
Eierplatzchenband Cubaanse son uit Keulen in het Spaans en in het Duits. De band is in 1995 opgericht en vernoemd naar het ovale pleintje waar het op zondagmiddag wordt repeteerde. Met de Marlene Dietrich-achtige zangeres Maria Motjer (1960-2005) werd in 1999 de cd Son de Colonia uitgebracht. Daarna ging de band onder deze naam verder met een nieuwe zangeres die op haar beurt ook weer is vervangen. De huidige bezetting speelt sinds 2009 weer als Eierplatzchenband.
Oostenrijk WienerSalsa vrouwelijke salsaformatie.
Rusland Cubanaty salsa-crossover in het Spaans en Russisch.