Salsa (muziekstijl)
| Salsa | |
| Oorsprong: | New York |
| Vloeit voort uit: | Charanga |
| Oorspronkelijk land: | Verenigde Staten |
| Belangrijke artiesten: | Celia Cruz Ray Barretto Willie Colon Maraca |
| Instrumenten: | Claves, conga's, bongo en trompet |
Salsa is een muziekstijl die voortkomt uit de Cubaanse son en Amerikaanse jazz. Het wordt tegenwoordig over de hele wereld gespeeld maar is vooral in Latijns-Amerikaanse landen populair.
Naast de son is salsa ook verwant aan andere Zuid-Amerikaanse muziekstijlen zoals merengue, bachata, cumbia, chachacha en bolero (in de stijldanswereld bekend als de rumba). Salsa heeft een specifieke clave, een ritmisch motief waarnaar zowel musici als dansers zich kunnen oriënteren. Op de salsamuziek wordt de salsadans gedanst.
Inhoud |
Geschiedenis [bewerken]
De jaren 50 [bewerken]
De naam zou komen van Phidias Danilo Escalona, een Venezolaanse diskjockey, die een radioprogramma had dat "La hora de la Salsa, el Sabor y el Bembé" heette en waarop de eerste salsamuziek gedraaid werd in 1962. De naam verwijst ook naar het meer pikantere van de dans en het radioprogramma werd gesponsord door een fabrikant van sauzen zodat naam en muziek mooi samenvielen. In ieder geval zeggen oude Cubaanse muzikanten dat dit de juiste oorsprong van de naam is maar iedereen is het daar niet mee eens. Wel is het duidelijk dat het een muziekstijl is die verschillende Zuid-Amerikaanse muziekstromen combineert. De oudste oorsprong lijkt in ieder geval de son te zijn afkomstig uit Cuba. In de VS ontstonden verschillende Latin-wijken en werd de interesse in Latin-muziek ook steeds groter.
Na de Cubaanse Revolutie raakte Cuba geïsoleerd en viel weg als grote drijvende kracht achter de diverse Latin-muziekstromingen. Ondertussen nam de Latino-bevolking in de Verenigde Staten, voornamelijk Puertoricanen, verder de ontwikkeling van Latin-muziek voor zijn rekening. De muziek die gedurende de jaren vijftig werd gemaakt als voorloper was vooral de mambo en de boogaloo. Ondertussen werd er ook geëxperimenteerd met rock-'n-roll, Latin jazz, jala jala en andere Zuid-Amerikaanse muziek.
De jaren 60-nu [bewerken]
Hierop ontstond midden jaren zestig in New York muziek die vanaf dat moment internationaal salsa genoemd zou worden. Dit kwam vooral door de koppeling die gelegd werd met/door Fania, het platenlabel dat fluitist Johnny Pacheco in 1964 oprichtte met manager Jerry Masucci. Fania werd voor de salsa wat Motown was voor R&B.
Het was ook Pacheco die de eerste Fania-plaat ("Cañonazo") uitbracht en in 1971 de Fania All Stars oprichtte. Onder deze naam werden live-concerten georganiseerd waarbij alle grote solisten van het label optraden (Celia Cruz, Hector Lavoe, Ray Barretto, Eddie Palmieri, Ruben Blades en Willie Colon).
Blades en Colon onderscheidden zich van de overige Fania-artiesten door apart en samen politieke misstanden in Latijns-Amerika aan de kaak te stellen. Tussen 1977 en 1995 maakten ze vijf duoplaten waarvan Siembra uit 1978 lange tijd het bestverkochte latin-album aller tijden was.
Vanuit New York waaide de salsa over naar Latijns-Amerika en vervolgens de rest van de wereld, maar vanaf eind jaren 70 daalde de populariteit in de Verenigde Staten. Salsa werd links en rechts ingehaald door disco, merengue uit de Dominicaanse Republiek en de Engelstalige crossoverpop van artiesten als Gloria Estefan. Zelfs de Fania-sterren sloegen nieuwe wegen in en zodoende ontstond begin jaren 80 salsa romantica, melodieuze salsa met romantische teksten; meestal ging het hier om bewerkte r&b-ballads zoals Just The Two Of Us dat in de uitvoering van Louie Ramirez en Ray de la Paz werd omgedoopt tot Solos Tu Y Yo.
Salsa romantica leverde in de jaren 90 stadionacts op als Victor Manuelle, La India en Marc Anthony.
Als reactie op de salsa romantica ontstond salsa dura, hardcore salsa volgens de Fania-tradities maar dan swingender en krachtiger. Trombonist Jimmy Bosch speelde hierin een belangrijke rol.
Ondertussen ontwikkelde de Cubaanse muziek zich in volledige afzondering tot het swingende en aanstekelijke timba.
Dans en muziek [bewerken]
Ritme [bewerken]
Een set danspassen in een salsadans is onderverdeeld in 8 tellen verdeeld over twee maten van 4 tellen. Omdat de 4e en 8e tel vaak een rust is wordt er vaak op de volgende manier meegeteld: 1, 2, 3.... 5, 6, 7.... Dezelfde tellen worden muzikaal gezien ook wel gegeven als 1 en 2 ... 3 en 4 ..., en wel als één 4/4 maat, wat veel eenvoudiger te begrijpen is.
Bezetting salsaband [bewerken]
Een salsaband bestaat meestal uit een uitgebreide combinatie van instrumenten zoals de conga's, timbales, campana, bongo, guiro, blaasinstrumenten (saxofoons, trompetten, trombones), bas, piano, gitaar, tres en natuurlijk de claves. Moderne bands gebruiken ook wel keyboards ter vervanging van de piano. Bij de aanwezigheid van viool en dwarsfluit (in plaats van de koperblazers) is er sprake van de charanga-bezetting.
Verder spelen improvisatie en wisselwerking in de zang (pregon-koor) een grote rol; leadzangers worden ook wel soneros, rumberos of pregoneros genoemd.
Bands als het Joe Cuba Sextet waren de eersten die voornamelijk salsa speelden, alhoewel mensen als Tito Puente ook een grote invloed op de salsa hebben gehad. Tito Puente weigerde trouwens zijn muziek als salsa te typeren. Hij sprak liever over mambo of Latin jazz.
Lijst van muzikanten [bewerken]
Fania [bewerken]
Een overzicht van de artiesten van het Fania-label.
| Groep/Artiest | Beschrijving |
|---|---|
| Johnny Pacheco | fluitist en oprichter van de Fania All Stars. |
| Celia Cruz | zangeres. |
| Ruben Blades | zanger/acteur/advocaat met politiek bewuste teksten. |
| Willie Colon | leider/trombonist/zanger met sociaal-politieke teksten. |
| Hector Lavoe | zanger. |
| Ray Barretto | congaspeler binnen en buiten de salsascene. |
| Eddie Palmieri | leider/pianist. |
| Charlie Palmieri | pianist. |
| Cheo Feliciano | zanger. |
| Pete 'El Conde' Rodriguez | zanger |
Salsa romantica [bewerken]
Een overzicht van de bands en artiesten uit de salsa romantica.
| Groep/Artiest | Beschrijving |
|---|---|
| Oscar d'Leon | bassist/zanger |
| Jerry Rivera | |
| Eddie Santiago | |
| Frankie Ruiz | |
| Gilberto Santa Rosa | |
| El Gran Combo | |
| Grupo Gale | |
| Grupo Niche | Colombiaanse formatie. |
| Son by Four | scoorde in 1998 een hit met A Puro Dolor en treedt tegenwoordig op als gospeltrio. |
| Dark Latin Groove (DLG) | |
| Marc Anthony | in de jaren 90 succesvol als salsa-romantica-zanger; scoorde daarna met latin-pop-repertoire. |
| La India | zangeres die zowel salsa romantica als salsa dura ten gehore brengt, en ook aan dance-nummers heeft meegewerkt. |
| Victor Manuelle |
Salsa dura [bewerken]
Een overzicht van de bands en artiesten uit de salsa dura.
| Groep/Artiest | Omschrijving |
|---|---|
| Jimmy Bosch | trombonist die het initiatief nam om weer hardcore-salsa naar het voorbeeld van de Fania All Stars te spelen. Is regelmatig te gast bij buitenlandse bands. |
| Spanish Harlem Orchestra | |
| Wayne Gorbea | leider/zanger van Salsa Picante |
| La Excelencia |
Timba [bewerken]
| Groep/Artiest | Omschrijving |
|---|---|
| Los Van Van | begonnen als charangaband, later overgeschakeld op timba. |
| NG la Banda | band o.l.v. Chucho Valdes. |
| Paulito y su Elite | |
| Klimax | |
| La Charanga Habanera | |
| Manolin, El Medico de la Salsa | |
| Bamboleo | |
| Azucar Negra | band met voormalig Bamboleo-zangeres Haila Mompie |
| Maraca | |
| Manolito y su trabuco |
Nederland [bewerken]
Een overzicht van de bands en artiesten in Nederland.
| Groep/Artiest | Beschrijving |
|---|---|
| Gerald y la Ritmica | vernieuwende salsaformatie van pianist/zanger/piloot Gerald Clarinda die zowel in een grote als kleine bezetting (Sexteto Awakati) optreedt. |
| Gerardo Rosales | Venezolaans percussionist/zanger in diverse (eigen) bands en bij internationale artiesten. Via Spanje kwam hij in 1996 naar Nederland en formeerde bands als Sonora en Trabucombo waarin zijn zingende echtgenote Astrid Sorpesa Holandesa Pulles geruime tijd een prominente rol had. Zo was haar stem te horen op bewerkingen van Laat Me Niet Alleen (oftewel Ne Me Quitte Pas), Maggie MacNeal's Amsterdam (in het Spaans opgenomen voor de cd Salsa Es Mi Vida) en de Scene-hit Iedereen Is Van De Wereld (tweetalig). Rosales werkt altijd met meerdere zangeres en zangeressen en neemt af en toe ook zelf een nummer voor rekening. In 2013 is hij op tournee met een nieuwe band. |
| Marco Toro | Venezolaans drummer/percussionist in diverse bands waaronder La Misma Gente en Cubop City Big Band. Kwam in 1992 naar Nederland als lid van Laberinto (eigen nummers) en Santanico (Santana-covers). In 2003 formeerde hij het Toro Ensamble waarmee hij Afro-Venezolaanse muziek en salsa brava speelt. |
| Nils Fischer & Timbazo International | Puertoricaanse, Newyorkse en Cubaanse salsa o.l.v. percussionist, bandleider en producer Nils Fischer (Nueva Manteca, Cubop City Big Band). Bracht in 2007 de cd ¡Gracias Joe Cuba! (gemixt door Jon Fausty in Tampa, Florida) uit met gastbijdragen van Alain Perez, Brian Lynch en Pepe Espinosa. Timbazo, met zang van de Cubaan Fabian Nodarse en de Colombianen Alberto Caicedo en Nando Vanin, speelde onder andere op North Sea Jazz Festival, Mundial, KIT, Latin Village en Norway Salsa Festival.
De tweede cd, met medewerking van onder anderen Changuito, Irakere-bassist Carlos del Puerto en drummer Calixto Oviedo, zal in 2013 verschijnen. |
| CaboCubaJazz | mix van salsa, jazz en Kaapverdiaanse muziek. De cd 'Rikeza y Valor' verscheen 2011. De bandleden, afkomstig uit Cuba, Kaapverdië, Duitsland en Aruba, zijn Armando Vidal, Dina Medina, Nils Fischer, Carlos Matos en Reno Steba. In deze bezetting heeft CaboCubaJazz door Nederland getoerd. In 2012 speelde de groep als octet op Dias Latinos en op het Sunfest in London, Canada. |
| Francisco Peña | Colombiaans leider/zanger/trompettist van FP La Banda (cd; 'Y Tu Querias Salsa') en FP Barrio Nuevo (cd; 'Origen'). Woont sinds 1999 in Nederland en speelde ook (als invaller) bij onder andere La Ritmica en Toro Ensamble. Verder was hij in 2009 en 2011 te zien in een zoutjesreclame. In 2012 verscheen zijn derde cd. |
| Alberto Caicedo | Colombiaans zanger/multi-instrumentalist. Kwam naar Nederland als pianist van Marejada en invalpercussionist maar werd uiteindelijk een veelgevraagd (gast)zanger, vooral bij Gerardo Rosales, bands uit zijn woonplaats Rotterdam en internationale artiesten. Met Sexteto Awakati was hij medio 2005 in een aflevering van GTST te zien. In 2006 verscheen zijn door Rosales geproduceerde solodebuut La Voz de Colombia (aanvankelijk ook de naam van zijn eigen band) met eigen nummers, maar ook een Spaanstalige versie van Marco Borsato's De Speeltuin. Tijdens zijn studie aan het Rotterdams conservatorium vertaalde hij Een beetje verliefd van André Hazes tot Un Poco Enamorada. In 2012 verscheen zijn tweede solo-cd A Corazon Abierto. |
| Cubop City Big Band | salsabigband van drummer Lucas van Merwijk (Nueva Manteca) naar het voorbeeld van Machito wiens werk centraal staat op de eerste cd uit 1996. Daarna ontstond de vaste bezetting met zangers Yma America Martinez en Miguel Montenegro (Rumbata) en werden grootheden geëerd als Benny More en Arsenio Rodriguez. Cubop City werd in 2009 stopgezet door geldgebrek maar maakte een jaar later een doorstart en organiseerde sindsdien drie Otro Mundo-tournees met gastoptredens van congaspeler Roberto Quintero, harpist Edmar Castaneda en zangeres Beatriz Aguilar. Martinez wordt nu bijgestaan of vervangen door Alberto Caicedo die al tijdens de Vocal Explosion-tournee inviel voor Montenegro. |
| Conjunto Amsterdam | salsa dura o.l.v. percussionist/zanger/fotograaf Daniel Patriasz. De band is opgericht in 2008 en speelt voornamelijk op dinsdagavond in jazzcafe Alto. |
| Maite Hontele | trompettiste bij Conjunto Tres Dos, Bongomatik (latin-crossover) en haar eigen band die in twee bezettingen bestaat; een Colombiaanse waarmee ze drie cd's heeft uitgebracht en een Nederlandse met onder meer Gerardo Rosales en zangeres Yumarya Grijt. |
| Axioma | salsa uit Rotterdam o.l.v. congaspeler Renny Boekstaaf. Werd in 2006 uitgeroepen tot beste Nederlandse band bij de Dutch Salsa Awards. |
| Perfume de Salsa | vrouwelijke salsaformatie uit Amsterdam. Begon in 1985 als jazzkwintet Speling, maar door toevoeging van conga's, bongo's en timbales schakelde de band over naar salsa. Na wat bezettingsveranderingen verscheen in februari 1993 de cd Solo Ella met eigen materiaal en covers als Elena Elena en Todos Vuelven. De cd werd gepromoot met radio- en televisie-optredens totdat de band eind 1995 door ruzie uiteenviel. Daarna ontstond er een nieuwe versie van Perfume de Salsa (met ander repertoire) die regelmatig naar Cuba trok voor workshops bij Anacaona, de moeder aller orquestas femeninas. In 2005 trad de band voor het laatst op tijdens een jazzfestival. |
| Leticia y su Rumbadama | vrouwelijke salsaformatie rond percussioniste Leticia Bal en zangeres Delia González. De band werd begin 1996 opgericht na het vertrek van Leticia uit Perfume de Salsa en debuteerde met een zes weken durende tournee door Scandinavië. In 1998 verscheen de Nedersalsa-cd bestaande uit een coverversie van de Patricia Paay-hit Je Bent Niet Hip en twee eigen nummers in het Nederlands. Rumbadama speelt in bezettingen varierend van duo tot septet; daarnaast geeft Leticia ook solo marimba-shows; in 2010 verscheen de lovend ontvangen cd Live at the Kromhout. In de loop van 2013 zal de eerste band-cd worden gepresenteerd. |
Europa [bewerken]
Een beknopt overzicht van bands in de rest van Europa.
| Land | Groep/artiest | Beschrijving |
|---|---|---|
| Groot-Brittannië | Salsa Celtica | salsa dura op z'n Schots; compleet met doedelzakken. |
| Charanga del Norte | salsaformatie uit Leeds in de charangabezetting met fluit en violen. In eigen land zijn de reacties lovend. Op de laatste twee cd's Our Mam in Havana (2008) en Look Back in Charanga (2010) neemt fluitiste en bandleider Sue Miller alle zangpartijen voor rekening; bij live-optredens laat ze dat over aan drie, met krachtige stemmen gezegende, zangeressen. | |
| Trombanga | kleine formatie van Charanga del Norte met trombones in plaats van strijkers. | |
| Ierland | Manteca | salsa uit Dublin; begonnen als workshop onder leiding van een Cubaans percussionist maar na diens vertrek zelfstandig verder gegaan. |
| Italië | La Banda del Puerto | timba |
| België | Doble Impacto | salsa, merengue en latin door Belgische en Cubaanse muzikanten. |
| Zulemax | vrouwelijke salsaformatie o.l.v. de Cubaanse zangeres/fluitiste Zulema Hechavarria Blanco. De leden zijn afkomstig uit Belgische en Nederlandse bands. | |
| Frankrijk | Paquita | salsa uit Grenoble. |
| Yemaya La Banda | vrouwelijke salsaformatie. | |
| Zweden | Calle Real | timba. |
| La Tremenda | timba | |
| Temba Bemba | salsa uit Göteborg; standaard-covers en Zweedstalige originals waaronder de titeltrack van hun debuut-cd Ochun uit 2007. In 2011 is de opvolger verschenen. | |
| Duitsland | Conexion Latina | salsa dura. |
| Burundanga | overwegend vrouwelijke salsaformatie uit Berlijn. | |
| Kimbiza | salsaformatie rond Cubop City-zangeres Yma America Martinez. | |
| Eierplatzchenband | Cubaanse son uit Keulen in het Spaans en in het Duits. In 1995 opgericht en vernoemd naar het ovale pleintje waar de band op zondagmiddag repeteerde. In 1999 verscheen de cd Son de Colonia dat ook de nieuwe naam werd. De Marlene Dietrich-achtige zangeres Maria Motjer was al vervangen toen ze in 2005 op 45-jarige leeftijd kwam te overlijden. In 2009 werd de naam terugveranderd in Eierplatzchenband. | |
| Rusland | Cubanaty | salsa-crossover in het Spaans en Russisch. De band speelt regelmatig in de Radiocity (zie Youtube). |
 |
Zie de categorie Salsa music van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
