Salsa (muziekstijl)

Salsa
Oorsprong:	New York
Vloeit voort uit:	Charanga
Oorspronkelijk land:	Verenigde Staten
Belangrijke artiesten:	Celia Cruz Ray Barretto Willie Colon Maraca
Instrumenten:	Claves, conga's, bongo en trompet

Salsadansers

Salsa is een muziekstijl die voortkomt uit de Cubaanse son en Amerikaanse jazz. Het wordt tegenwoordig over de hele wereld gespeeld maar is vooral in Latijns-Amerikaanse landen populair.

Naast de son is salsa ook verwant aan andere Zuid-Amerikaanse muziekstijlen zoals merengue, bachata, cumbia, chachacha en bolero (in de stijldanswereld bekend als de rumba). Salsa heeft een specifieke clave, een ritmisch motief waarnaar zowel musici als dansers zich kunnen oriënteren. Op de salsamuziek wordt de salsadans gedanst.

Geschiedenis

De jaren 50

De naam zou komen van Phidias Danilo Escalona, een Venezolaanse diskjockey, die een radioprogramma had dat "La hora de la Salsa, el Sabor y el Bembé" heette en waarop de eerste salsamuziek gedraaid werd in 1962. De naam verwijst ook naar het meer pikantere van de dans en het radioprogramma werd gesponsord door een fabrikant van sauzen zodat naam en muziek mooi samenvielen. In ieder geval zeggen oude Cubaanse muzikanten dat dit de juiste oorsprong van de naam is maar iedereen is het daar niet mee eens. Wel is het duidelijk dat het een muziekstijl is die verschillende Zuid-Amerikaanse muziekstromen combineert. De oudste oorsprong lijkt in ieder geval de son te zijn afkomstig uit Cuba. In de VS ontstonden verschillende Latin-wijken en werd de interesse in Latin-muziek ook steeds groter.

Na de Cubaanse Revolutie raakte Cuba geïsoleerd en viel weg als grote drijvende kracht achter de diverse Latin-muziekstromingen. Ondertussen nam de Latino-bevolking in de Verenigde Staten, die vooral bestond uit mensen uit Puerto Rico, verder de ontwikkeling van Latin-muziek voor zijn rekening. De muziek die gedurende de jaren vijftig werd gemaakt als voorloper was vooral de mambo en de boogaloo. Ondertussen werd er ook geëxperimenteerd met rock-'n-roll, Latin jazz, jala jala en andere Zuid-Amerikaanse muziek.

De jaren 60-nu

Hierop ontstond midden jaren zestig in New York muziek die vanaf dat moment internationaal salsa genoemd zou worden. Dit kwam vooral door de koppeling die gelegd werd met/door Fania, het platenlabel dat fluitist Johnny Pacheco in 1964 oprichtte met manager Jerry Masucci. Fania werd voor de salsa wat Motown was voor R&B.

Het was ook Pacheco die de eerste Fania-plaat ("Cañonazo") uitbracht en in 1971 de Fania All Stars oprichtte. Onder deze naam werden live-concerten georganiseerd waarbij alle grote solisten van het label optraden (Celia Cruz, Hector Lavoe, Ray Barretto, Eddie Palmieri, Ruben Blades en Willie Colon).

Blades en Colon onderscheidden zich van de overige Fania-artiesten door apart en samen politieke misstanden in Latijns-Amerika aan de kaak te stellen. Tussen 1977 en 1995 maakten ze vijf duoplaten waarvan Siembra uit 1978 lange tijd het bestverkochte latin-album aller tijden was.

Vanuit New York waaide de salsa over naar Latijns-Amerika en vervolgens de rest van de wereld, maar vanaf eind jaren 70 daalde de populariteit in de Verenigde Staten. Salsa werd links en rechts ingehaald door disco, merengue uit de Dominicaanse Republiek en de Engelstalige crossoverpop van artiesten als Gloria Estefan. Zelfs de Fania-sterren sloegen nieuwe wegen in en zodoende ontstond begin jaren 80 salsa romantica, melodieuze salsa met romantische teksten; meestal ging het hier om bewerkte r&b-ballads zoals Just The Two Of Us dat in de uitvoering van Louie Ramirez en Ray de la Paz werd omgedoopt tot Solos Tu Y Yo.

Salsa romantica leverde in de jaren 90 stadionacts op als Victor Manuelle, La India en Marc Anthony.

Als reactie op de salsa romantica ontstond salsa dura, hardcore salsa volgens de Fania-tradities maar dan swingender en krachtiger. Trombonist Jimmy Bosch speelde hierin een belangrijke rol.

Ondertussen ontwikkelde de Cubaanse muziek zich in volledige afzondering tot het swingende en aanstekelijke timba.

Dans en muziek

Ritme

Een set danspassen in een salsadans is onderverdeeld in 8 tellen verdeeld over twee maten van 4 tellen. Omdat de 4e en 8e tel vaak een rust is wordt er vaak op de volgende manier meegeteld: 1, 2, 3.... 5, 6, 7.... Dezelfde tellen worden muzikaal gezien ook wel gegeven als 1 en 2 ... 3 en 4 ..., en wel als één 4/4 maat, wat veel eenvoudiger te begrijpen is.

Bezetting salsaband

Een salsaband bestaat meestal uit een uitgebreide combinatie van instrumenten zoals de conga's, timbales, campana, bongo, guiro, blaasinstrumenten (saxofoons, trompetten, trombones), bas, piano, gitaar, tres en natuurlijk de claves. Moderne bands gebruiken ook wel keyboards ter vervanging van de piano. Bij de aanwezigheid van viool en dwarsfluit (in plaats van de koperblazers) is er sprake van de charanga-bezetting.

Verder spelen improvisatie en wisselwerking in de zang (pregon-koor) een grote rol; leadzangers worden ook wel soneros, rumberos of pregoneros genoemd.

Bands als het Joe Cuba Sextet waren de eersten die voornamelijk salsa speelden, alhoewel mensen als Tito Puente ook een grote invloed op de salsa hebben gehad. Tito Puente weigerde trouwens zijn muziek als salsa te typeren. Hij sprak liever over mambo of Latin jazz

Lijst van muzikanten

Belangrijke vroege vertolkers van de salsa bij het Fania-label zijn/waren onder meer: Johnny Pacheco, Celia Cruz, Ruben Blades, Hector Lavoe, Ray Barretto, Eddie Palmieri,Willie Colon, Charlie Palmieri, Cheo Feliciano en Pete 'El Conde' Rodriguez.

Vertegenwoordigers van de salsa romantica zijn/waren: Oscar d'Leon, Jerry Rivera, Eddie Santiago, Frankie Ruiz, Gilberto Santa Rosa, El Gran Combo, Grupo Gale, Grupo Niche en recent zijn Son by Four, Dark Latin Groove (DLG), Marc Anthony, La India en Victor Manuelle erg populair.

Vertegenwoordigers van de salsa dura zijn o.a.: Spanish Harlem Orchestra, Jimmy Bosch, Wayne Gorbea, en La Excelencia.

Vertegenwoordigers van de timba zijn o.a.: Los Van Van, NG la Banda, Paulito y su Elite, Klimax, La Charanga Habanera, Manolin, El Medico de la Salsa, Bamboleo, Azucar Negra, Maraca, en Manolito y su trabuco

Europa

Hieronder een beknopt overzicht van het aanbod Europese salsabands.

Land	Groep/artiest	Beschrijving
Groot-Brittannië	Salsa Celtica	salsa dura op z'n Schots; compleet met doedelzakken.
	Charanga del Norte	salsaformatie uit Leeds in de charangabezetting met fluit en violen. In eigen land zijn de reacties lovend. Op de laatste twee cd's Our Mam in Havana (2008) en Look Back in Charanga (2010) neemt fluitiste en bandleider Sue Miller alle zangpartijen voor rekening; bij live-optredens laat ze dat over aan drie, met krachtige stemmen gezegende, zangeressen.
	Trombanga	kleine bezetting van Charanga del Norte met trombones in plaats van strijkers.
Ierland	Manteca	salsa uit Dublin; begonnen als workshop onder leiding van een Cubaans percussionist maar na diens vertrek zelfstandig verder gegaan.
Italië	La Banda del Puerto	timba
Nederland	Gerald y la Ritmica	vernieuwende salsaformatie van pianist/zanger/piloot Gerald Clarinda die zowel in een grote als kleine bezetting (Sexteto Awakati) optreedt.
	Gerardo Rosales Venezolaans	percussionist/zanger in diverse (eigen) bands. Aanvankelijk was hierin een prominente rol weggelegd voor zijn zingende echtgenote Astrid Sorpesa Holandesa Pulles. Op de cd Salsa Es Mi Vida staat een Spaanstalige versie van Maggie MacNeal's Amsterdam en voor het Salsa Mundial-project uit 2008 kreeg Iedereen Is Van De Wereld een tweetalige bewerking. In 2011 vierde Rosales zijn 30-jarig jubileum.
	Marco Toro Venezolaans	drummer/percussionist in diverse bands waaronder La Misma Gente en zijn eigen Toro Ensamble waarmee hij zijn Afro-Venezolaanse wortels eert. Buiten de salsa was hij jarenlang drummer van Laberinto.
	Francisco Peña Colombiaans	leider/zanger/trompettist van FP La Banda (cd; 'Y Tu Querias Salsa') en FP Barrio Nuevo (cd; 'Origen'). Speelde daarnaast (als invaller) bij o.a. La Ritmica en Toro Ensamble. Ook was hij te zien in een zoutjesreclame. In 2012 is zijn derde cd verschenen.
	Alberto Caicedo Colombiaans	zanger/multi-instrumentalist in diverse bands, voornamelijk uit de regio Rotterdam-Den Haag. In 2006 verscheen de door Gerardo Rosales geproduceerde solo-CD La Voz de Colombia (zoals zijn eigen band aanvankelijk heette) met daarop een Spaanstalige versie van Marco Borsato's De Speeltuin. Ook vertaalde hij Een Beetje Verliefd van Andre Hazes.
	Priscila Virdo	Argentijns/Amerikaanse zangeres. Begon in Nederland bij Salsa d' Amsterdam, was jarenlang de (mede)frontvrouw van Cha Charanga en zingt nu bij de Arnhemse bigband Salsabor. Haar eigen Los Que Son startte in 2002 als kwartet maar is sinds 2010 een duo/trio waarmee ook buiten de paden van de salsa wordt getreden.
	Cubop City Big Band	salsabigband van drummer Lucas van Merwijk naar het voorbeeld van Machito wiens werk centraal staat op de eerste cd uit 1996. Sindsdien worden ook andere grootheden geëerd en is de CCBB zelf een gevestigde naam geworden. Na een tijdelijke opheffing in 2009 kwamen er twee Otra Mundo-tournees.	Lucas van Merwijk
	Charanga 214	charangaband van het Rotterdams conservatorium o.l.v. timbalesspeler Adriaan Correa. Won in 2010 de Latin Fanatics-wedstrijd en nodigt met regelmaat gastmuzikanten uit.
	Axioma	salsa uit Rotterdam o.l.v. congaspeler Renny Boekstaaf. Werd in 2006 uitgeroepen tot beste Nederlandse band bij de Dutch Salsa Awards.
	Perfume de Salsa	vrouwelijke salsaformatie opgericht in 1985 als Speling. In februari 1993 verscheen de cd Solo Ella bestaande uit covers (o.a. Elena Elena) en eigen materiaal. Deze werd gepromoot met radio- en televisie-optredens totdat de band eind 1995 door ruzie uiteenviel. Daarna ontstond er een nieuwe versie van Perfume de Salsa met ander repertoire die tot midden jaren 00 actief was.
	Leticia y su Rumbadama	werd begin 1996 opgericht door percussioniste Leticia Bal en de Cubaanse zangeres Delia González na hun vertrek uit Perfume de Salsa. De van oorsprong achtkoppige formatie debuteerde met een zes weken durende tournee door Scandinavië. In 1998 verscheen de Nedersalsa-cd bestaande uit een coverversie van de Patricia Paay-hit Je Bent Niet Hip en twee eigen nummers in het Nederlands. Te midden van de vele optredens (in diverse bezettingen) geeft Leticia ook solo marimba-shows; in 2010 verscheen de lovend ontvangen cd Live at the Kromhout. Voor 2012 staat een band-cd gepland.
	Son Cubano	trio bestaande uit Leticia Bal, zangeres Deliá Gonzalez en gitarist/componist Jesus Hernández (die ook een paar nummers zingt). Speelt ‘klassieke’ Cubaanse son in eigentijdse arrangementen. In 2011 verscheen hun eerste cd Donde Quiera Se Ven.
	Son Asi	Cubaanse son, salsa en merengue uit Amsterdam. Begonnen in 2000 als zeskoppige formatie maar sinds 2006 hoofdzakelijk een kwartet. Diverse leden en oud-leden spelen ook samen in Latin Adventure en de uitgebreide bezetting van Draaiorgel de Cubaan.
België	Doble Impacto	salsa, merengue en latin door Belgische en Cubaanse muzikanten.
	Zulemax	vrouwelijke salsaformatie met leden uit Nederland, Duitsland en Cuba.
Frankrijk	Paquita	salsa uit Grenoble.
Zweden	Calle Real	timba.
	La Tremenda	timba
	Temba Bemba	salsa uit Göteborg; standaard-covers en Zweedstalige originals waaronder de titeltrack van hun debuut-cd Ochun uit 2007. In 2011 is de opvolger verschenen.
Duitsland	Conexion Latina	salsa dura.
	Burundanga	overwegend vrouwelijke salsaformatie uit Berlijn.

Mediabestanden

Zie de categorie Salsa music van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.