Samenstelling (taalkunde)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Zie Nederlandse samenstelling voor een specifieke bespreking van samenstellingen in het Nederlands
Duits is, net als Nederlands, een taal waarin veel samenstellingen voorkomen. Hierboven het woord voor 'rioolwaterzuiveringsinstallatie'.

Een samenstelling (ook wel, uit het Frans-Latijn, compositie genoemd) is in de morfologie een woord dat gevormd is door samenvoeging van twee of meer andere woorden. Iets anders gedefinieerd is een samenstelling een lexeem dat is opgebouwd uit twee of meer elementen die ook als afzonderlijk lexeem kunnen voorkomen. Taalkundige samenstellingen worden dankzij dit laatste aspect onderscheiden van taalkundige afleidingen, waarin de samenstellende delen geen vrije morfemen maar gebonden morfemen zijn.

Het meest rechtse morfeem vormt in het Nederlands vaak het "hoofd" van een complex woord (niet te verwarren met het syntactisch hoofd, dat een zinsdeel is). Bij de morfemen die inflectioneel zijn gaat deze bewering niet op.

Deze manier van woordvorming is in sommige talen productiever dan in andere; zo worden in bijvoorbeeld het Frans weinig samenstellingen gevormd, maar in het Duits, Nederlands en Sanskriet veel. Dit laatste onderscheidt zelfs een zestal soorten.

De betekenis van een samenstelling kan soms sterk verschillen van die van elk der samenstellende delen afzonderlijk.

Het maken van nieuwe samenstellingen in een taal is de meest productieve manier om neologismen te vormen.