Sanggye Gyatso

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Sanggye Gyatso
Sanggye Gyatso
Sanggye Gyatso
Tibetaans སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ
Wylie sangs rgyas rgya mtsho
Andere benamingen Sangyé Gyamtso
Portaal  Portaalicoon   Tibet

Sanggye Gyatso (ten noorden van Lhasa, 1653 - 1705) was de tweede regent in Tibet van 1678 tot 1703, ten tijde van de vijfde en zesde dalai lama. Hij was oprichter van de School voor Geneeskunst en Astrologie op de heuvel Chogpori (ook wel IJzerberg) in 1694 en schreef de verhandeling Blauwe beril.

Regentschap[bewerken]

Sanggye Gyatso werd op 26-jarige leeftijd in 1678 de feitelijke heerser over Tibet. Volgens een aantal bronnen was hij een natuurlijke zoon van de vijfde dalai lama.

Hij bracht veel wetgeving tot stand en was verantwoordelijk voor de enorme expansie van het aantal gelugkloosters en monniken in de tweede helft van de 17e eeuw, een strategie waarmee hij de suprematie van de gelug blijvend verankerde.[1]

Eindjaren[bewerken]

Hij hield de dood van Lobsang Gyatso vijftien jaar geheim, totdat de zesde dalai lama de leeftijd van dertien jaar had bereikt. Een vaak genoemde factor is dat geheimhouding noodzakelijk zou zijn om de bouw van het Potalapaleis te voltooien. Tibetologen als Luciano Petech en Alex McKay houden dat voor onmogelijk.[2] Waarschijnlijk was daar niet één specifieke reden voor, maar speelde daarbij een complex van factoren een rol. Een van die factoren was mogelijk te ontkomen aan politieke spelletjes van de Chinese keizer of Mongoolse khans. Zowel de Mongolen als keizer Kangxi reageerden onthutst toen hen de jonge dalai lama werd gepresenteerd. Deze opschudding, de vrije levenswandel van de zesde dalai lama en het feit dat de desi Tibetaanse machtspolitiek bleef bedrijven, leidde er uiteindelijk toe dat Tibet langdurig onder Chinese invloed kwam.

In 1700 - toen de zesde dalai lama, Tsangyang Gyatso al geïnstalleerd was - kwam een nieuwe khan bij de Oirat-Mongolen, Lhabzang aan de macht. Op dat moment was de invloed van Sanggye Gyatso sterk verminderd, omdat de Chinese keizer Kangxi hem het geheimhouden van de dood van de vijfde dalai lama ernstig verweet. Lhabzang was vastbesloten om de macht van zijn voorganger Güshi Khan in Centraal Tibet te herstellen en viel met de grote instemming van Kangxi Centraal-Tibet binnen.[3] Er kwam uiteindelijk een vorm van een wapenstilstand, waarin Sanggye Gyatso in 1703 afstand deed van zijn functie als desi. Zijn zoon Ngawang Rinchen volgde hem als desi op. Hij bleef niettemin zeer invloedrijk.

In 1705 ondernam Lhabzang echter opnieuw militaire actie en daarbij werd Sanggye Gyatso gedood. Op bevel van de Tibetaanse koningin van Lhabzang, Tsering Trashi werd hij onthoofd.

Verdere betekenis[bewerken]

Hoewel hij een grondige opleiding in het boeddhistische ritueel had ontvangen, is Sanggye Gyatso altijd een leek gebleven. Zijn werkelijke interesse lag in de seculiere disciplines, zoals Tibetaanse geneeskunde, Tibetaanse astronomie, geschiedenis en poëzie. Zijn verzamelde geschriften vormden een tot dan toe ongeëvenaarde encyclopedie van de stand van de Tibetaanse wetenschap op dat moment.[1]

Zes gebruikelijke kruiden in de Tibetaanse geneeskunde

De volgende zes kruiden werden vaak gebruikt in de Tibetaanse geneeskunde en verschenen in de Blauwe beril van Sanggye Gyatso:

Het medisch college op de IJzerberg (Chogpori) was ontwikkeld voor kloosterleerlingen die na hun lessen in esoterie, tantrisme en geneeskunsten in het klooster achterbleven en van dienst bleven voor de bevolking en andere monnikleerlingen en lama's. In 1916 liet de lijfarts van de dertiende dalai lama Thubten Gyatso een tweede college bouwen, het Mentsikhang. Dit college was ontworpen voor leken die na hun training en opleiding teruggingen naar de landelijke gebieden om daar als dokters of opleiders te werken.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b (en) Kapstein, Matthew (2007) The Tibetans, Blackwell Publising, Oxford, pag. 135, 141-164 ISBN 0-631-22574-9
  2. (en) Petech, Luciano, China and Tibet in the early 18th Century, in: McKay, Alex (2003) The History of Tibet, Routledge Londen, pag. 543, ISBN 0700715088
  3. (en) Perdue, Peter C. (2005) China marches West, The Qing Conquest of Central Eurasia, Belknap Press of Harvard University Press, pag. 227, 228, 243, 249, 271, ISBN 0-674-01684-X